Zadbaj o siebie z OSE: uważaj, kogo obserwujesz w sieci

Czy wiecie, że korzystając z internetu, dokonujemy przy okazji wyboru – które informacje, treści, obrazy do nas później trafią, a które nas ominą. Wszystko za sprawą algorytmów wykorzystujących sztuczną inteligencję. To one analizują nasze preferencje i personalizują treści. Innymi słowy: jeśli najczęściej klikamy np. na materiały przedstawiające nadmiernie wyidealizowany świat lub przepełnione agresją filmiki czy posty, jest duże prawdopodobieństwo, że często będziemy na nie trafiać w sieci.

Warto więc zwrócić uwagę na to, kogo obserwujemy online i jakie treści najczęściej przeglądamy, bo niektóre docierające do nas materiały mogą być wręcz szkodliwe.

Cyfrowy świat

Nowe technologie dosłownie nas otaczają. Staliśmy się częścią cyfrowego świata rządzącego się swoimi prawami. Internet to skarbnica wiedzy i inspiracji, ale też rzeczywistość, która pochłania, absorbuje bez reszty. Niekontrolowane korzystanie z sieci ma wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie. Coraz częściej mierzymy się ze stresem cyfrowym, przeciążeniem informacją, lękiem przed odłączeniem (FOMO – Fear of Missing Out), problemowym używaniem internetu (PUI), a nawet z e-uzależnieniami.

Sytuacja komplikuje się dodatkowo, gdy jesteśmy narażeni głównie na kontakt z negatywnymi treściami. Ekspozycja na tego typu materiały może być niebezpieczna dla wszystkich użytkowników sieci, a w szczególności dla młodych osób, które nie zawsze są w stanie odróżnić, co jest dobre dla ich rozwoju, a co powoduje szkody.

Eksperci przestrzegają – nawet sporadyczne zetknięcia z niebezpiecznymi treściami wpływają na emocje i samopoczucie dziecka. Natomiast regularne oglądanie szkodliwych materiałów oddziałuje na postrzeganie świata, wzmacnia skłonność do podejmowania ryzykownych działań, w tym niezgodnych z normami społecznymi, znieczula na losy ofiar przemocy, utrwala negatywne stereotypy i fałszywe poglądy na sferę seksualności, a nawet może zachwiać osobowością młodych ludzi (por. Rywczyńska, Piechna, 2023)!

Co może zaszkodzić?

Z danych zamieszczonych w raporcie NASK „Nastolatki 3.0” wynika, że młodzi spędzają online sporo czasu – ponad pięć godzin każdego dnia, a w dni wolne od zajęć nawet sześć godzin. Co robią w sieci? Przeważnie słuchają muzyki online, oglądają filmy, kontaktują się z przyjaciółmi i rodziną, korzystają z mediów społecznościowych, szukają materiałów edukacyjnych. W internecie oglądają  też… niebezpieczne treści. Co czwarty nastolatek ma kontakt z tzw. patostreamami, a co szósty z nich nie jest w stanie określić, czy treści te są wulgarne lub nacechowane przemocą (Lange, 2023).

Warto wiedzieć, że katalog niebezpiecznych treści dostępnych online jest naprawdę szeroki. Autorki poradnika „Szkodliwe treści w internecie” (Rywczyńska, Piechna, 2023) wymieniają materiały, które znacznie naruszają bezpieczeństwo użytkowników sieci. Zaliczamy do nich:

• treści obrazujące przemoc, okrucieństwo;
• treści nawołujące do samookaleczeń, samobójstw, zachowań szkodliwych dla zdrowia, materiały promujące zażywanie niebezpiecznych substancji;
• treści ksenofobiczne i rasistowskie, szerzące tzw. mowę nienawiści;
• treści pornograficzne;
• patostreamy, czyli relacje na żywo w sieci prezentujące zachowania określane jako patologiczne;
• internetowe wyzwania (challenge), polegające na wykonaniu pokazywanego w sieci zadania, które może być niebezpieczne dla zdrowia i życia dzieci;
• fałszywe wiadomości publikowane w mediach w celu zmanipulowania i wprowadzenia odbiorcy w błąd dla osiągnięcia korzyści, np. finansowych.

Co zrobić, gdy zauważycie, że internet wpływa na zachowania, nastrój, samopoczucie – Wasze, a szczególnie Waszego dziecka? Jak postępować, jeśli „internetowy idol”: influencer, gamer relacjonujący swoją grę w sieci czy youtuber okaże się antywzorem? Warto działać!

Jak chronić dziecko?

Nasza rada – nieustannie towarzyszcie dziecku w jego wędrówkach po cyfrowym świecie, pytajcie, co robi w sieci, kogo obserwuje, czym się interesuje. Starajcie się poznać jego internetowych znajomych, przyjaciół, idoli, obserwowane w sieci osoby (influencerów, celebrytów). Jeśli to możliwe, wspólnie siadajcie przed ekranem urządzenia dziecka i rozmawiajcie o cyberzagrożeniach. Czego warto uczyć dziecko?

• Sposobów konstruktywnego wykorzystania zasobów internetowych, np. poszukiwania w internecie pozytywnych, inspirujących treści.
• Obserwowania w mediach społecznościowych osób, które przekazują rzetelne, sprawdzone treści, a nie sieją dezinformację.
• Krytycznego podejścia do informacji publikowanych w sieci, szczególnie tych dotyczących szkodliwych porad.
• Dystansu do popularnych w sieci niebezpiecznych trendów, np. internetowych challenge’ów, które przekraczają kolejne granice.
• Omijania szerokim łukiem osób głoszących w sieci radykalne poglądy czy prezentujących szokujące i agresywne zachowania.
• Podchodzenia z rezerwą do internetowych twórców promujących wyidealizowany świat i nierealne do osiągnięcia kanony piękna.
• Umiejętności reagowania na niebezpieczne treści – zgłaszania szkodliwych materiałów do administratora strony, portalu społecznościowego lub moderatora forum dyskusyjnego (por. Piechna, 2023).

Zainteresowanie tym, co robi dziecko w sieci, bliskość, częste rozmowy o jego bezpieczeństwie – to też elementy budowania silnej relacji. A co za tym idzie – większe prawdopodobieństwo, że to właśnie do Was zwróci się dziecko o pomoc, gdy jakiś materiał online je zaniepokoi lub wzbudzi strach.

Pamiętajcie, jeśli Wy lub Wasze dziecko natkniecie się w internecie na szkodliwe treści, możecie też zgłosić je anonimowo do działającego w NASK zespołu Dyżurnet.pl.

Więcej podpowiedzi, jak dbać o równowagę w sieci i poza nią, znajdziecie w serii naszych artykułów, które publikujemy w ramach trwającego właśnie roku cyfrowej higieny:

• „Zadbaj o siebie z OSE: 2024 rokiem cyfrowej higieny”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: problemowe używanie internetu”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: media społecznościowe”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: cyfrowy stres”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: Dzień Bez Komputera”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: pułapka wielozadaniowości”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: relacje w sieci i poza nią”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: oversharing”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: seksting”.

Źródła:

Lange R. (red.), (2023), „Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp z dn. 27.09.2024].

Piechna J., (2023), „Szkodliwe treści w internecie. Nie akceptuję, reaguję! Poradnik dla rodziców”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp z dn. 27.09.2024].

Rywczyńska A., Piechna J., (2023), „Szkodliwe treści w internecie. Poradnik dla nauczycieli”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp z dn. 27.09.2024].