Zadbaj o siebie z OSE: bezpieczny komputer

W sobotę (12.10) obchodziliśmy Dzień Bezpiecznego Komputera. Dlatego dziś w naszej serii artykułów „Zadbaj o siebie z OSE” przypominamy o dobrych nawykach cyfrowych związanych z korzystaniem z komputerów i innych urządzeń. Warto trzymać się naszych rad, aby uniknąć niebezpiecznych incydentów.

Co może nam grozić?

Komputer podłączony to sieci to wspaniałe narzędzie, które ułatwia pracę, naukę, podtrzymywanie kontaktów, załatwianie codziennych spraw, rozwijanie swoich pasji i zainteresowań. Powtórzmy – „to wspaniałe narzędzie” pod warunkiem, że korzystamy z niego mądrze i z zachowaniem zasad bezpieczeństwa. Myślicie pewnie: co może mi grozić przed ekranem urządzenia… Niestety na użytkowników sieci i nowych technologii czyha wiele niebezpieczeństw.

Dobrze wiemy, że nowe technologie potrafią skutecznie przyciągać naszą uwagę. Wam też zdarza się spędzać z urządzeniem w dłoni długie godziny każdego dnia? Jeśli tak, miejcie na uwadze, że zbyt częste i niekontrolowane korzystanie z sieci po prostu nam szkodzi. Niejednokrotnie mierzymy się ze stresem cyfrowym, przeciążeniem informacją, lękiem przed odłączeniem (FOMO – Fear of Missing Out), problemowym używaniem internetu (PUI), a nawet z e-uzależnieniami.

Ponadto, korzystając z sieci, jesteśmy narażeni na liczne cyberataki. Kampanie phishingowe, fałszywe sklepy, przestępstwa finansowe, szkodliwe oprogramowanie – to zagrożenia, z którymi najczęściej zmagali się polscy internauci w ubiegłym roku (CERT Polska, 2024).

Co możemy zrobić, żeby ustrzec się przed tymi i innymi niebezpieczeństwami. Uniwersalna rada: jako użytkownicy internetu kierujcie się zasadą ograniczonego zaufania. Ignorujcie podejrzane wiadomości, uważajcie na osoby nowo poznane w sieci – szczególnie na te, które proszą o Wasze poufne dane lub pieniądze. Z rezerwą podchodźcie też do niesprawdzonych informacji rozpowszechnianych w sieci. Na co jeszcze warto zwrócić uwagę?

Krótkie ABC bezpiecznego internauty

Oto kilka zasad, które pozwolą Wam zadbać o swoje bezpieczeństwo w sieci.

1. Dbajcie o regularne aktualizacje systemu operacyjnego swoich urządzeń i oprogramowania – to kluczowa kwestia dla bezpieczeństwa, a także wydajności sprzętów. Ponadto wszelkie aplikacje i oprogramowanie pobierajcie tylko z pewnych źródeł – zaufanych sklepów z apkami (Google Play czy App Store) lub ze stron producenta.
2. Korzystajcie ze sprawdzonego programu antywirusowego – nie zapominajcie, że on też wymaga bieżącej aktualizacji!
3. Ustawiajcie silne hasła– różne do wielu portali. Pamiętajcie, że silne hasło składa się z co najmniej 14 znaków, jest łatwe do zapamiętania dla Was, ale trudne do odgadnięcia przez oszustów. Szczegółowe wskazówki znajdziecie w poradniku CERT Polska „Kompleksowo o hasłach”.
4. Postawcie na dodatkowe zabezpieczenie swoich kont – uwierzytelnianie dwuskładnikowe (wtedy podczas logowania oprócz hasła będziecie wpisywać drugi składnik, np. kod ze specjalnej aplikacji) lub na zabezpieczenia biometryczne(np. odcisk palca).
5. Uważajcie na akcje phishingowe, czyli wszelkie próby wyłudzenia Waszych danych czy działania zmierzające do zainfekowania Waszego sprzętu szkodliwym oprogramowaniem. Nie klikajcie bezrefleksyjnie w przesłane linki (mailem, SMS-em lub w komunikatorach), nie otwierajcie podejrzanych załączników.
6. Regularnie róbcie kopie zapasoweWaszych dokumentów i danych, które będziecie mogli odzyskać w razie awarii sprzętu lub cyberataku. Backupy możecie przechowywać na zewnętrznych nośnikach lub w chmurze.
7. Zadbajcie o swoją prywatność w sieci. Korzystajcie z ustawień prywatności, np. w mediach społecznościowych. Z rozwagą publikujcie online informacje o sobie. Chrońcie szczególnie informacje osobiste (numer telefonu, adres zamieszkania czy miejsce, w którym aktualnie przebywacie). Nigdy nie publikujcie w sieci zdjęć dowodów tożsamości lub kart płatniczych (nawet ich fragmentów), także biletów lotniczych czy na koncert – one też zawierają istotne dane. Instalując aplikacje na smartfonie, zawsze czytajcie politykę prywatności, aby przypadkiem nie przekazać dostępu do zbyt wielu danych (np. listy kontaktów, zdjęć czy lokalizacji).
8. Uważajcie na szkodliwe treści, w tym na dezinformację. Fałszywe wiadomości udostępniane online mogą skutkować chaosem informacyjnym i utrudniać proces dochodzenia do prawdy.
9. Zgłaszajcie incydenty bezpieczeństwa. Jeśli przypadkiem zostaniecie przeniesieni na fałszywą stronę (np. banku), zgłoście to do CERT Polska. Wystarczy wypełnić formularz dostępny na PL – zgłoś incydent lub napisać mailowo na adres cert@cert.pl. Możecie też przesłać wiadomość SMS, zawierającą potencjalnie groźny link. W tym celu skorzystajcie z bezpłatnego numeru 8080 i funkcji „przekaż” albo „udostępnij” lub skontaktujcie się przez WhatsApp: 780 907 000. Od niedawna nieuczciwe praktyki w sieci możecie też zgłaszać za pomocą aplikacji mObywatel.
10. Stale zdobywajcie wiedzę na temat cyberzagrożeń! Cyberprzestępcy wciąż wymyślają nowe metody ataków. Śledźcie na bieżąco informacje na stronach prowadzonych w ramach NASK: pl, cert.pl, ose.gov.pli it-szkola.edu.pl. Korzystajcie z naszych bezpłatnych materiałów dotyczących cyberbezpieczeństwa: poradników, raportów, broszur, kursów e-learningowych, które pomogą Wam lepiej zadbać o swoje bezpieczeństwo online.

Balans online–offline

Pamiętajcie, cyberbezpieczeństwo to też potrzeba zadbania o higienę cyfrową. W jaki sposób? To zależy od Waszych potrzeb. Jeśli urządzenia towarzyszą Wam stale – przed zaśnięciem, zaraz po przebudzeniu, podczas posiłków – co wpływa na jakość snu czy relacji międzyludzkich, dobrze jest wprowadzić kilka zdrowych nawyków cyfrowych. Przykładowo zrezygnujcie z korzystania ze smartfona co najmniej 30 minut przed zaśnięciem i po przebudzeniu. Postarajcie się też kontrolować czas spędzany w sieci – pomogą Wam w tym aplikacje do zarządzania aktywnościami na telefonie.

Jeśli natomiast czujecie, że potrzebny jest Wam cyfrowy detoks, podejmijcie wyzwanie – offline challenge. Odłączcie się od sieci na 48 godzin, a wcześniej poinformujcie swoich znajomych o planowanym zniknięciu z mediów społecznościowych. Kiedy już oderwiecie się od urządzeń, spróbujcie przyjrzeć się swoim emocjom. Być może okaże się, że nie potrzebujecie internetu tak bardzo, albo wręcz przeciwnie – życie bez niego wyda się puste. Te chwile refleksji na pewno pomogą Wam wypracować lepsze nawyki cyfrowe.

Więcej wskazówek, jak dbać o swoje bezpieczeństwo i balans online–offline, znajdziecie w serii naszych artykułów, które publikujemy co drugi poniedziałek.

• „Zadbaj o siebie z OSE: 2024 rokiem cyfrowej higieny”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: problemowe używanie internetu”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: media społecznościowe”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: cyfrowy stres”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: Dzień Bez Komputera”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: pułapka wielozadaniowości”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: relacje w sieci i poza nią”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: oversharing”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: seksting”,
• „Zadbaj o siebie z OSE: uważaj, kogo obserwujesz w sieci”.

Źródło:

CERT, (2024), „Krajobraz bezpieczeństwa polskiego internetu. Raport roczny z działalności CERT Polska 2023”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp dn. 11.10.2024].