Świętujmy razem Światowy Dzień Społeczeństwa Informacyjnego

W przekazywaniu informacji coraz mniejsze znaczenie ma odległość, a coraz większe – powszechny dostęp do internetu i urządzeń wykorzystujących nowoczesne technologie. Globalna sieć umożliwiła pozyskiwanie informacji na nieznaną do tej pory skalę. Przed nami jako społeczeństwem stają wciąż nowe wyzwania związane z jednej strony z przetwarzaniem i weryfikowaniem napływających zewsząd wiadomości, a z drugiej – z zachowaniem bezpieczeństwa online. Światowy Dzień Społeczeństwa Informacyjnego, który obchodziliśmy w tym tygodniu (17 maja), to dobra okazja, by przypomnieć sobie o roli komunikacji i kompetencji cyfrowych w naszym życiu.

Społeczeństwo informacyjne – to my!

Zgodnie z definicją społeczeństwo informacyjne „dotyczy każdego, na kogo wpływ mają rozwiązania techniczne oraz w różnym stopniu korzystają ze środków komunikacji. Charakteryzuje się tym, że pobiera informacje, wykorzystuje ją, przekazuje dalej oraz wytwarza i przechowuje tę informację”*.

Nie wyobrażamy już sobie życia bez internetu i nowych mediów, sprawnie korzystamy z nowoczesnych technologii, wszyscy zatem jesteśmy częścią społeczeństwa informacyjnego. W czasach, gdy kluczowe znaczenie ma informacja, wzrosło także znaczenie konieczności weryfikowania faktów i porównywania wielu komunikatów na ten sam temat. Ponadto, korzystając z internetu, musimy zachować szczególną czujność, bo oprócz fałszywych wiadomości czekają tam na nas również liczne zagrożenia.

(Dez)informacja w internecie

Codziennie spotkamy się w sieci z tysiącami informacji i musimy mieć świadomość, że nie wszystkie z nich są prawdziwe. Co więcej, każdy z nas może być twórcą w internecie, a zatem tworzyć własną wersję prawdy i publikować nierzadko stronnicze informacje. Bywa więc, że sami przyczyniamy się do szerzenia dezinformacji… To szczególnie niebezpieczne zwłaszcza obecnie, w czasach, gdy już nie raz przekonaliśmy się, jaką siłę rażenia mają zmanipulowane, fałszywe wiadomości.

Dotychczas fake newsy kojarzyły nam się raczej z sensacyjnymi doniesieniami z życia celebrytów i polityków. Pandemia koronawirusa i wojna w Ukrainie udowodniły jednak, że na nieprawdziwe wiadomości musimy uważać bezustannie. Fałszywe posty lub strony coraz częściej stają się też narzędziem do przeprowadzenia ataków phishingowych – takie treści mogą zawierać linki przekierowujące do kolejnych, zainfekowanych, witryn internetowych lub kierować na sfabrykowane strony serwisów społecznościowych, wymuszając zalogowanie i w ten sposób narażając nas na utratę danych lub środków finansowych.

Uchronić się przed fake newsami pomoże przede wszystkim… nasza uważność i zdrowy rozsądek. Pewnie nie raz byliśmy w sytuacji, gdy chcieliśmy natychmiast podzielić się z innymi sensacyjną wiadomością znalezioną w mediach społecznościowych lub przekazaną przez kogoś znajomego. Pamiętajmy jednak, że to właśnie nasze emocje, lęki (i uprzedzenia) są pożywką dla dezinformacji. Osoby rozprzestrzeniające fałszywe wiadomości grają na emocjach – dobrze wiedzą, że naszą uwagę przykuwają złe informacje, szokujące nagłówki i zdjęcia. Chcą skłonić nas do przekazania tych treści jak największemu gronu odbiorców.

Zanim więc uwierzymy krzykliwemu nagłówkowi, SMS-owi z informacją o konieczności dopłaty do paczki lub zmanipulowanym wykresom, weźmy głęboki wdech i dwa razy się zastanówmy. Bądźmy nieufni wobec niepewnych informacji, zwłaszcza tych, których nie możemy potwierdzić w innych źródłach. Sprawdzajmy autorów, daty publikacji artykułów, zwracajmy uwagę na zdjęcia i rysunki, a także uważnie czytajmy sondaże.

Pamiętajmy też, jak cenną walutą są informacje – w tym te dotyczące nas samych. Powstrzymajmy się od publikowania w sieci zbyt wielu wiadomości na nasz temat (ang. oversharing), nie udostępniajmy swoich danych osobowych, zdjęć dokumentów i innych cennych informacji, które mogą wpaść w niepowołane ręce.

Więcej o dezinformacji, fake newsach i ochronie danych osobowych przeczytacie w naszych aktualnościach: „Bezpieczni w sieci z OSE: fake newsy”, „Zanim uwierzysz, sprawdź!”, „Jak nie wpaść w pułapkę fake newsów?”, „Czy to nagranie może kłamać? Uwaga na deepfake!”, „Prawda czy fałsz, czyli o fake newsach w internecie i nie tylko”, „Bezpieczni w sieci z OSE: phishing”, „Bezpieczni w sieci z OSE: ochrona danych osobowych”, „Bezpieczni w sieci z OSE: anonimowość w sieci”.

Bezpiecznie online

Dla społeczeństwa informacyjnego niezwykle istotna jest także świadomość zagrożeń, na jakie codziennie jesteśmy narażeni w internecie. Na szczęście mamy powody do zadowolenia: wiemy coraz więcej o cyfrowych niebezpieczeństwach i uczymy się na nie właściwie reagować. Świadczy o tym wzrost liczby zgłoszeń do CERT Polska – zespołu reagowania na incydenty bezpieczeństwa, funkcjonującego w ramach NASK-PIB. W 2022 r. takich zgłoszeń odnotowano ponad 322 tys. – aż o 178% więcej niż rok wcześniej! Dodatkowo dzięki zgłoszeniom użytkowników ponad 43 tys. stron zostały zakwalifikowane jako złośliwe, czyli wyłudzające dane osobowe bądź uwierzytelniające w bankowości elektronicznej**.

„Raport roczny z działalności CERT Polska 2022. Krajobraz polskiego internetu” wskazuje, że skala zagrożeń w sieci stale rośnie. W zeszłym roku najczęściej zgłaszano incydenty związane z oszustwami komputerowymi, w tym phishingiem, a także dotyczące szkodliwego oprogramowania, włamań do systemów informatycznych oraz kont pocztowych.

Skąd czerpać wiedzę o cyfrowych niebezpieczeństwach, o czym pamiętać, by jeszcze lepiej się przed nimi chronić? Przychodzimy Wam z pomocą. Zachęcamy Was do korzystania z materiałów stworzonych przez naszych ekspertów, które znajdziecie na bezpłatnej platformie e-learningowej OSE IT Szkoła. Czekają tu na Was e-kursy w kilkunastu kategoriach, poradniki, scenariusze zajęć i inne publikacje, przybliżające świat internetu, wykłady wideo i animacje. Śledźcie również  nasze aktualności, w których przybliżamy sposoby budowania zdrowych cyfrowych nawyków i podpowiadamy, jak dbać o swoje bezpieczeństwo w internecie. Teksty w seriach „Bezpieczni w sieci z OSE”, „5 pytań o…” (na ose.gov.pl), „Cyberbezpieczna biblioteczka”, „Włącz dźwięk – eksperci OSE radzą” czy „Lekcja o cyberbezpieczeństwie” (na OSE IT Szkole) to prawdziwa kopalnia wiedzy!

Chcecie być na bieżąco z aktualnymi wydarzeniami i działaniami w ramach OSE? Śledźcie nasz fanpage OSE – Ogólnopolska Sieć Edukacyjna na Facebooku i razem bądźmy częścią społeczeństwa informacyjnego!

Źródła:

* Społeczeństwo informacyjne, [hasło w:] „Encyklopedia zarządzania” [online, dostęp dn. 16.05.2023].

** CERT Polska, (2023), „Raport roczny z działalności CERT Polska 2022. Krajobraz polskiego internetu”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp dn. 16.05.2023].