Bezpieczni w sieci z OSE: BLIK i płatności internetowe
W kolejnej odsłonie naszej serii „Bezpieczni w sieci z OSE” zajmiemy się płatnościami internetowymi, z którymi stykamy się za każdym razem, robiąc zakupy w sieci. Warto wiedzieć, jakie mamy możliwości, na co uważać i czego się wystrzegać! Zachęcamy Was też do lektury innych artykułów z cyklu – ostatnio pisaliśmy m.in. o hejcie i mowie nienawiści, szyfrowaniu end-to-end i kopiach zapasowych.
Wirtualne zakupy, niewirtualne pieniądze
Pandemia COVID-19 zmieniła nasze zwyczaje zakupowe – to niezaprzeczalny fakt. Zamiast galerii handlowych coraz częściej wybieramy sklepy internetowe. Kieruje nami już nie tylko troska o bezpieczeństwo, ale też oszczędność i wygoda: korzystamy z darmowej dostawy, cieszymy się dużym wyborem produktów, łatwo porównujemy ceny i unikamy kolejek.
Naszą sympatię do e-zakupów potwierdzają też badania. W raporcie CERT Polska „Jak bezpiecznie kupować w internecie” czytamy: „(…) w samym 2022 r. spośród 37,6 miliona Polaków około 30 milionów (77–81% w zależności od badania) miało już doświadczenie z realizowaniem zakupów w internecie. Co ważne, niewiele mniejszy odsetek (75%) regularnie kupuje online w polskich sklepach, a 62,3% transakcji zrealizowanych zostało w 2022 roku za pośrednictwem urządzeń mobilnych”.
Popularność zakupów w sieci zachęciła do działania także cyberprzestępców, którzy na różne sposoby próbują wyłudzić nasze pieniądze. Jak działają? „Jak pokazują statystyki, zagrożeń rejestrowanych przez zespół CERT Polska, działający w strukturach Państwowego Instytutu Badawczego NASK, już w 2021 r. ponad 5-krotnie (w stosunku do poprzedniego roku) wzrosła liczba incydentów cyberbezpieczeństwa związanych z oszustwami na najpopularniejszych polskich portalach zakupowych (Allegro, OLX, Vinted). W 2022 r. liczba realnych incydentów tego typu była już (w porównaniu z rokiem 2020) niemal 7-krotnie wyższa” – dowiadujemy się z cytowanego raportu CERT Polska.
O sposobach działania oszustów przeczytacie więcej w naszych aktualnościach „Bezpieczni w sieci z OS na wakacje: bezpieczne e-zakupy”, „Jak nie kupić kota w worku, czyli bezpieczne zakupy online”, „Bezpieczni w sieci z OSE: uwaga na okazje w Black Friday”.
Rodzaje płatności w internecie
Kiedyś za zakupy mogliśmy płacić wyłącznie gotówką, dziś – w sklepach internetowych i nie tylko – tych możliwości mamy o wiele więcej. Przyjrzyjmy się im bliżej.
- BLIK. To najszybszy sposób na dokonanie płatności online. Wystarczy zainstalować na swoim telefonie aplikację banku, tam wygenerować 6-cyfrowy kod, wpisać go w odpowiednim miejscu podczas płatności, a następnie potwierdzić transakcję w aplikacji. Pieniądze za zakupy już po kilku chwilach trafią na konto sprzedającego! To bardzo bezpieczna metoda płatności: kod jest aktywny tylko przez 120 sekund, dane użytkownika nie są przechowywane, zatem nie można ich wykraść, a jeśli cokolwiek wzbudzi Wasz niepokój – możecie wycofać się z transakcji w każdej chwili.
- Płatność kartą (debetową, kredytową). Wybierając tę opcję, zostaniemy poproszeni o uzupełnienie danych z karty (imię i nazwisko właściciela, numer karty, data jej ważności i kod zabezpieczający CVV/CVC). Następnym krokiem będzie autoryzacja za pomocą kodu otrzymanego SMS-em z banku lub aplikacji mobilnej. Transakcje kartą są dodatkowo zabezpieczone obciążeniem zwrotnym (chargeback).
- Tradycyjny przelew internetowy. Tej metody płatności zapewne nikomu nie trzeba przedstawiać – aby zapłacić za zakupy, przelewamy określoną sumę na numer konta podany przez sprzedającego. Pamiętajcie jedynie, by wybierać przelew tylko w przypadku zaufanych sklepów. Jeśli zależy Wam na czasie, możecie zdecydować się na przelew natychmiastowy, jednak wtedy musicie liczyć się z dodatkową opłatą.
- E-przelew (PayU, Dotpay). Ten wygodny typ transakcji obsługują zewnętrzni dostawcy. Korzystając z takich płatności, możemy mieć pewność, że są odpowiednio szyfrowane, a przekazywane dane – bezpieczne. Kolejną zaletą e-przelewów jest czas ich realizacji: są wykonywane natychmiastowo, także w weekendy. Płatność realizujemy na stronie operatora i zanim potwierdzimy transakcję – na wszelki wypadek poszukajmy literówek, zmian w adresie strony i innych niepokojących elementów, które powinny nas skłonić do opuszczenia tej strony.
- Wirtualny portfel (PayPal). Aby skorzystać z takiego elektronicznego portfela, najpierw musimy zasilić go środkami. Dzięki temu podczas transakcji nie musimy już poddawać danych karty kredytowej/debetowej ani logować się do swojej bankowości elektronicznej. Ta metoda płatności może wydawać się skomplikowana, ale jest w pełni bezpieczna – nie musimy się obawiać ani o swoje pieniądze, ani dane osobowe.
- Płatność odroczona (ang. deferred payment). Obecnie coraz częściej możemy skorzystać także z opcji „kup teraz, zapłać później”, dostępnej w wielu sklepach i serwisach aukcyjnych. Termin zapłaty za kupiony towar można przesunąć nawet o 30 dni. Wybierając taką formę transakcji, będziemy musieli przejść krótką weryfikację (w zależności od dostawcy systemu płatności). Później musimy pamiętać już tylko o… zbliżającym się terminie spłaty.
- Płatności cykliczne (rekurencyjne). Mamy z nimi do czynienia we wszystkich serwisach (np. streamingowych), w których zdecydowaliśmy się na subskrypcję. Z takich rozwiązań często korzystają też np. siłownie czy firmy ubezpieczeniowe. Zakładając konto, podajemy dane karty kredytowej i zgadzamy się, że w określonym terminie (najczęściej raz w miesiącu) będzie ona obciążana kwotą abonamentu.
Jak bezpiecznie płacić w internecie
Płatności internetowe z zasady możemy uznać za bezpieczne – banki i instytucje pośredniczące w płatnościach dbają o to, by transakcje przebiegały prawidłowo i nie narażały klientów na straty. Szyfrowanie płatności, wieloetapowa weryfikacja i inne metody zabezpieczeń mimo wszystko czasami okazują się niewystarczające. Wiele zależy też od naszej czujności. O czym powinniśmy pamiętać, by nie zapłacić słono za własną nieuwagę?
- Kliknąć czy nie kliknąć – oto jest pytanie! Ta jedna z najważniejszych zasad bezpiecznego poruszania się w internecie dotyczy także płatności online. Nie otwierajcie załączników z podejrzanych e-maili i nie klikajcie bezrefleksyjnie we wszystkie linki znalezione w sieci! Pamiętajcie też o podstawowych zasadach cyberhigieny, które chronią przed cyfrowymi zagrożeniami: na bieżąco instalujcie aktualizacje systemu operacyjnego i oprogramowania, pobierajcie aplikacje z zaufanych źródeł, twórzcie silne hasła, stosujcie uwierzytelnianie dwuskładnikowe, czytajcie dokładnie regulaminy serwisów i sklepów, zanim je zaakceptujecie.
- Skrupulatny zawsze zabezpieczony. Robiąc przelew, zawsze dokładnie sprawdzajcie, czy poprawnie wpisaliście dane odbiorcy (numer konta naprawdę łatwo pomylić!). Zwracajcie też uwagę na powiadomienia o transakcjach, które wysyłają Wam aplikacje bankowe. Zanim je potwierdzicie, upewnijcie się, że podana kwota jest poprawna. Sprawdzajcie też historię transakcji na koncie w bankowości elektronicznej. Jeśli zauważycie niepokojący ruch na koncie – natychmiast skontaktujcie się z bankiem!
- Limit to nie tylko ograniczenie. Aby ustrzec się przed kradzieżą środków z konta, warto ustawić limity wysokości transakcji. Dzięki temu, gdy np. utracimy naszą kartę płatniczą, oszust nie będzie w stanie szybko przejąć wszystkich naszych pieniędzy. Jeśli macie kartę, z której korzystacie tylko w bankomatach i sklepach stacjonarnych, zablokujcie na niej transakcje internetowe.
- Co dwie karty, to nie jedna. A skoro mowa o dodatkowej karcie płatniczej, warto zaopatrzyć się w kartę, z której będziemy korzystać tylko do zakupów online i płatności cyklicznych. Pamiętajcie, żeby na koncie połączonym z taką kartą nie przechowywać oszczędności życia!
- Zwrot środków? Tak, to możliwe! Jeśli padliście ofiarą oszusta lub transakcja nie została rozliczona prawidłowo, możecie skorzystać z obciążenia zwrotnego. Wystarczy, że złożycie reklamację w banku, który wystawił Waszą kartę – kredytową lub debetową.
Szczegółowe informacje o bezpiecznych e-zakupach znajdziecie w raporcie CERT Polska „Jak bezpiecznie kupować w internecie”. Sięgnijcie też do „ABC cyberbezpieczeństwa” – jednej z naszych nowszych publikacji, w której znajdziecie ponad 150 pigułek wiedzy dotyczących cyfrowych zagrożeń i radzenia sobie z nimi:
