Jak nie wpaść w pułapkę fake newsów?

Internet to jedno z głównych źródeł informacji o wydarzeniach w Ukrainie, w której stronę zwrócone są dziś oczy całego świata. Równolegle do działań militarnych ma miejsce również atak w ogólnoświatowej cyberprzestrzeni. Metody? Szerzenie fake newsów i dezinformowanie społeczeństwa.

Wśród wielu napływających do nas wiadomości są także te niebezpieczne i szkodliwe. Ich autorzy mają jasny cel – wprowadzić nas w błąd i wywołać panikę.

Czym są fake newsy?

Często myśląc o szkodliwych treściach w sieci, skupiamy się na materiałach przedstawiających przemoc, zachowania destrukcyjne i patologiczne. Zapominamy, że również fałszywe wiadomości mogą być niebezpieczne, w szczególności dla młodych odbiorców. W tym trudnym czasie przypominamy, czym są fake newsy i w jakim celu są wykorzystywane. Podpowiadamy też, jak nie wpaść w pułapkę dezinformacji i gdzie nauczyciele znajdą materiały pomocne w przekazaniu uczniom wiedzy na ten temat.

Szokują, wprowadzają w błąd i niejednokrotnie naruszają bezpieczeństwo w sieci. Fałszywe wiadomości (tzw. fake newsy) to często przekazy o charakterze sensacyjnym i przesadzonym, publikowane m.in. w serwisach internetowych czy mediach społecznościowych. Ich celem jest manipulacja, dezinformacja, wprowadzanie odbiorców w błąd. Twórcom nieprawdziwych newsów mają natomiast przynieść konkretne korzyści, np. finansowe, polityczne, propagandowe.

Fake newsami mogą być m.in. posty w mediach społecznościowych, newsy w serwisach internetowych, tweety, komentarze pod artykułami, teksty propagandowe, a nawet memy. Szokujący charakter takich przekazów przyciąga uwagę, skłania do kliknięcia, zapoznania się z nimi i podzielenia wiadomością z innymi, co wpływa na szybkie rozprzestrzenianie się szkodliwej treści.

Często zdarza się, że fałszywe wiadomości mają na celu kreowanie nieprawdziwego obrazu rzeczywistości i mogą wywierać negatywny wpływ na emocje, kształtować poglądy czy zachowania różnych grup społecznych. Rozpowszechnianie dezinformujących przekazów w sieci może być wspierane przez np. fabryki trolli.

Fałszywe posty lub strony coraz częściej stają się też narzędziem do przeprowadzenia ataków phishingowych – takie treści mogą zawierać linki przekierowujące do kolejnych, zainfekowanych, witryn internetowych lub kierować na fałszywe strony serwisów społecznościowych, wymuszając zalogowanie i w ten sposób narażając nas na utratę danych lub środków finansowych.

Nie daj się epidemii dezinformacji!

Szczególnie w obliczu aktualnych wydarzeń i zauważalnego wzrostu liczby fake newsów w sieci warto znać mechanizmy – proste działania – które pozwalają ustrzec się przed internetowymi oszustami i pułapką dezinformacji.

Oto kilka kroków, które pomogą odnaleźć się w gąszczu wirtualnych komunikatów:

• #WłączWeryfikację razem z NASK. Zanim podzielisz się z innymi wiadomością znalezioną w sieci, najpierw ją zweryfikuj – nie pozwól na rozprzestrzenianie się fałszywych treści. Mając na uwadze aktualną sytuację, NASK na Facebooku i Twitterze przygotował specjalne profile #WłączWeryfikację, których celem jest wsparcie polskich internautów w weryfikowaniu informacji znalezionych w sieci. Zachęcamy do przesyłania przykładów fałszywych lub zmanipulowanych wiadomości na adres: informacje@nask.pl – razem jesteśmy w stanie skuteczniej przeciwdziałać dezinformacji!
• Korzystaj z treści zamieszczanych przez agencje fact-checkingowe. Tego typu organizacje zajmują się sprawdzaniem informacji i ich prawdziwości, wpływając na walkę z dezinformacją społeczeństwa.
• Bądź przezorny(-a). Pamiętaj, czym jest informacja. To treści obiektywnie przedstawiające fakty. Nie myl ich z opinią! Informacja powinna być bezstronna, a jej prawdziwość i aktualność – możliwa do zweryfikowania. Nie daj się złapać na haczyk cybermanipulatorów – jeśli widzisz sensacyjne nagłówki, lepiej nie otwieraj takich wiadomości i nie przesyłaj ich swoim znajomym.
• Sprawdzaj, kto jest autorem informacji i gdzie jest opublikowana. Staraj się czerpać wiedzę z rozpoznawalnych mediów, znanych z przekazywania sprawdzonych i prawdziwych wiadomości. Wiele na temat wiarygodności postów z serwisów społecznościowych mówi to, kto zamieszcza daną informację – czy jest to osoba podpisująca się imieniem i nazwiskiem, czy firmuje ją znane źródło (np. gazeta, serwis internetowy, telewizja – do których masz zaufanie), czy autor jest osobą publiczną, czy nieznanym użytkownikiem o podejrzanym lub prześmiewczym nicku.
• Korzystaj z różnych źródeł. Trafiając na jakiś news w sieci, zawsze staraj się zweryfikować jego prawdziwość w kilku różnych źródłach, najlepiej w bardziej znanych mediach. Pomoże Ci to nie tylko potwierdzić wiarygodność informacji, ale też przyjrzeć się jej, uwzględniając różne punkty widzenia.
• Zwracaj uwagę na adresy stron. Zweryfikuj, czy dany news został opublikowany w nowym, nieznanym serwisie. Pamiętaj też, że „fejkowe” strony oszustów mogą do złudzenia przypominać te prawdziwe (np. mieć taki sam wygląd, logo), a ich adresy www będą się jedynie nieznacznie różniły od prawdziwych.
• Uważnie czytaj całą treść. Jeśli Twoim zdaniem informacja jest wiarygodna i warto się z nią zapoznać, nie czytaj jej pobieżnie. Zawsze zapoznawaj się z całym materiałem, a nie tylko tytułem i kilkoma pierwszymi linijkami tekstu. Pamiętaj też, że przekazując dalej zrozumiałą opacznie informację, tworzysz kolejnego fake newsa.
• Weryfikuj zdjęcia i podpisy pod nimi. Sprawdź, czy fotografie zamieszczone na stronie są wiarygodne. Możesz to zrobić np. za pomocą tzw. odwróconego wyszukiwania obrazem poprzez wczytanie zdjęcia lub jego adresu URL w jednej z popularnych wyszukiwarek. Jeśli zdjęcie nie jest nowe, w wynikach wyszukiwania pojawią się informacje, kiedy po raz pierwszy zostało ono użyte i na jakich stronach je zamieszczono. Upewnij się też, że podpisy pod zdjęciami faktycznie się do nich odnoszą.
• Uważaj na treści publikowane w serwisach społecznościowych. Nie zapominaj, że ich autorem może być każdy, także cyberprzestępca, internetowy żartowniś lub osoba mająca na celu dezinformację innych użytkowników.
• Z przymrużeniem oka traktuj teorie spiskowe. Od takich treści aż roi się w sieci! Warto pamiętać, że są to jedynie sensacyjne hipotezy, powtarzane w różnych środowiskach od lat.

Skorzystaj z materiałów i przeprowadź zajęcia na temat fake newsów

Fałszywe wiadomości mogą mieć bardzo szkodliwy wpływ nie tylko na dorosłych, ale także młodych użytkowników sieci. Warto więc, aby nauczyciele przeprowadzili ze swoimi uczniami rozmowy, które uczulą ich na niebezpieczeństwa związane z rozprzestrzenianiem się w internecie fake newsów oraz wskażą im dobre praktyki, pomocne w odnalezieniu się w wirtualnej informacyjnej dżungli.

Pomocą w przeprowadzeniu rozmowy z uczniami będą materiały przygotowane przez ekspertów, których listę przygotowaliśmy specjalnie z myślą o nauczycielach. Zachęcamy do zapoznania się z zasobami i przekazania podopiecznym wiedzy, która pozwoli im uchronić się przed dezinformacją, mającą szkodliwy wpływ na ich emocje i nastrój.

Zapoznaj się z materiałami na temat fake newsów:

• ulotką informacyjną – można ją przekazać uczniom w formie drukowanej i/lub elektronicznej, a także umieścić w widocznym miejscu w klasie czy szkole;
• konspektem lekcji nt. fake newsów do przeprowadzenia z uczniami w wieku 13+;
• grafiką do publikacji w internetowych kanałach szkoły – stronie www czy mediach społecznościowych.