Prawda czy fałsz, czyli o fake newsach w internecie i nie tylko

Cyberbezpieczeństwo, prawda i nieprawda w internecie, szeroko pojęta edukacja medialna: to główne tematy Kongresu OSE 2022. Podczas konferencji zaproszeni goście – wykładowcy prestiżowych uczelni, cenieni eksperci i praktycy oraz przedstawiciele NASK – odpowiadali na ważne i aktualne pytania, m.in.: Czy nastolatki potrafią bronić się przed dezinformacją w sieci, fake newsami i teoriami spiskowymi? Jakie umiejętności cyfrowe ma polska młodzież? Jak media społecznościowe i kultura influencerów wpływają na młodych odbiorców? Czy urządzenia cyfrowe mogą służyć edukacji ekologicznej?

Szczegółowe podsumowanie tego wydarzenia znajdziecie w naszej aktualności „Kongres OSE 2022 – cyberbezpieczeństwo, dezinformacja, ekologia, szkoła przyszłości”. Możecie też obejrzeć wideorelację:

Dla tych, którzy byli z nami 13 września, ale też dla tych, którym nie udało się obejrzeć transmisji, mamy dobrą wiadomość – będziemy kolejno przypominać Wam wystąpienia naszych ekspertów. Zaczynamy od arcyciekawego wykładu prof. Jacka Pyżalskiego z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu: „Prawda i nieprawda online – (nie)kompetencje młodych ludzi”.

Nie wszystko złoto, co… w internecie

Choć zajmowanie się prawdą i nieprawdą jest od dawna wpisane w historię ludzkości, problem fałszywych informacji zyskał na znaczeniu wraz z rozwojem globalnej sieci. Internetowy fake jest bowiem trwały, kopiowalny, skierowany do niewidzialnej publiczności i można go łatwo wyszukać. Kto może spotkać się z takimi treściami w sieci?

– Często mówi się wąsko, że fake newsy to problem edukacji. Uczeń może w szkole czy poza szkołą źle się nauczyć lub uwierzyć w nieprawdziwe informacje. (…) Ale na podstawie informacji podejmujemy też bardzo ważne decyzje życiowe, np. dotyczące własnego stanu zdrowia i działań w tym zakresie – mówił podczas wystąpienia „Prawda i nieprawda online – (nie)kompetencje młodych ludzi” prof. Jacek Pyżalski. – To jest tak naprawdę problem naszego życia i tego, co się w tym życiu dzieje, co się dzieje społecznie – dodał.

Ekspert zwrócił też uwagę, że mówiąc o nieprawdzie w internecie, musimy myśleć nie tylko o fake newsach, ale też o celowej dezinformacji, fałszywych informacjach, które jednak niekoniecznie są intencjonalne, informacjach stronniczych, a także o tabloidowym dziennikarstwie.

– Nieprawda może być celowo dystrybuowana, wtedy mamy do czynienia z dezinformacją. (…) Ale nie każda nieprawda w internecie jest celowa. Nadawca może nie wiedzieć, że umieszcza nieprawdziwe informacje, [ale] nieprawda nie przestaje być nieprawdą, gdy ten, kto ją upowszechnia, w nią wierzy – przypominał nasz ekspert.

Szczepionka przeciw fake newsom? Edukacja

W swoim wystąpieniu prof. Jacek Pyżalski szukał odpowiedzi na bardzo ważne pytanie: Co tak naprawdę musi umieć człowiek, żeby radzić sobie z prawdą i nieprawdą w internecie? Okazuje się bowiem, że potrzebny jest do tego pokaźny zbiór kompetencji.

Sednem rozważań były wyniki najnowszych badań ySkills dotyczących umiejętności młodych ludzi, które mogą być istotne dla radzenia sobie z kłamstwem online.

– Wiem, jak sprawdzić, czy informacja znaleziona online jest prawdziwa – mówi 60% [badanych]. Wiem, jak sprawdzić, czy strona internetowa jest godna zaufania – tak mówi 70%. To nie jest tak dużo, to nie są dzieci, ale starsi nastolatkowie – podkreślił prof. Pyżalski. – Sami młodzi ludzie czują, że się w tym trochę gubią – dodał.

Umiejętność odnajdywania słów kluczowych, używania zaawansowanych funkcji w przeglądarkach, weryfikowania prawdziwości wiadomości znalezionych online… Czy uchronią nas przed wpadnięciem w sidła internetowej nieprawdy? Ważna jest także edukacja, a przede wszystkim: zdroworozsądkowe podejście:

– Chcemy, żeby dzieci i młodzież nie „kupowali” nieprawdy, nie upowszechniali i sami nie tworzyli jej w internecie. (…) Czerwona flaga, czyli kiedy coś powinieneś sprawdzić? Gdy widzisz jakąś informację, która wzbudza w tobie duże emocje. Wtedy jest największe ryzyko, że przestaniesz myśleć i coś upowszechnisz albo przyjmiesz w całości, nie sprawdzając tego – mówił nasz ekspert.

Chcecie się dowiedzieć, jak musi wyglądać fake news, żebyśmy się na niego nabrali, i kto łatwiej ulega manipulacjom? Czy naukowcy zawsze bezbłędnie rozpoznają nieprawdę w internecie, a może… wykorzystują ją do celów marketingowych? Obejrzyjcie wystąpienie „Prawda i nieprawda online – (nie)kompetencje młodych ludzi” na kanale OSE na YouTubie:

Polecamy Wam również jedną z naszych październikowych aktualności, poświęconą nieprawdzie w social mediach: „Europejski Miesiąc Cyberbezpieczeństwa z OSE: nieprawda w mediach społecznościowych”.

Baza wiedzy o fake newsach

Jeśli zainteresowało Was wystąpienie prof. Pyżalskiego i poruszona w nim tematyka dezinformacji i fałszywych wiadomości, koniecznie sięgnijcie do innych naszych materiałów:

• ulotki informacyjnej „Fake newsy, bańki informacyjne, teorie spiskowe”,
• grafiki „Jak rozpoznać fake newsa?”,
• aktualności: „Lekcja o cyberbezpieczeństwie: fake newsy i dezinformacja”, „Bezpieczni w sieci z OSE: fake newsy”, „Nie warto się chłodzić w cieniu fake newsów” i „Jak nie wpaść w pułapkę fake newsów?”.

Czekajcie też na kolejne wystąpienia z Kongresu OSE 2022 – już niedługo przypomnimy Wam wykład prof. Marcina Napiórkowskiego „Fake newsy, dezinformacja, teorie spiskowe, fact-checking”.