Nie warto się chłodzić w cieniu fake newsów

Na co dzień za sprawą internetu docierają do nas setki, a nawet tysiące wiadomości. W tym informacyjnym gąszczu bardzo łatwo jest się zgubić. W ramach cyklu „Bezpieczni w sieci z OSE na wakacje” chcemy podzielić się z Wami krótkim przewodnikiem, który pomoże odnaleźć w sieci prawdziwe doniesienia oraz ustrzec się przed pułapkami zastawianymi przez internetowych oszustów.

Czym są fake newsy?

Dotychczas fake newsy kojarzyły nam się raczej z sensacyjnymi doniesieniami z życia celebrytów i polityków. Ostatni rok i związane z pandemią koronawirusa zmiany udowodniły jednak, że na nieprawdziwe wiadomości musimy uważać także w kontekście aktualności epidemicznych czy zasad zagranicznych wyjazdów. To jednak nie koniec: fake newsy stały się także narzędziem do wyłudzania danych oraz pieniędzy. Według danych CERT w 2020 r. aż dwie piąte wykrytych ataków phishingowych zrealizowano właśnie z wykorzystaniem fałszywych wiadomości.

W pierwotnym znaczeniu fake newsy to teksty, zdjęcia i/lub materiały wideo, które zawierają nieprawdziwe informacje, przyciągają uwagę, łatwo rozpowszechniają się w internecie i przynoszą dochody ich twórcom. Obecnie określa się tak wszystkie nieprawdziwe informacje funkcjonujące w telewizji, gazetach, internecie i mediach społecznościowych*.

Jak nie wpaść w pułapkę nieprawdziwych wiadomości?

Uchronić się przed fake newsami pomoże przede wszystkim… nasza uważność i nieuleganie impulsom. Pewnie nie raz byliśmy w sytuacji, gdy chcieliśmy natychmiast podzielić się z innymi sensacyjną wiadomością znalezioną w mediach społecznościowych lub przekazaną przez kogoś znajomego.

Zanim jednak damy wiarę informacji z krzykliwego nagłówka, SMS-owi przesłanemu przez – pozornie – przedstawiciela szanowanej instytucji lub zmanipulowanym wykresom, dwa razy się zastanówmy. Bądźmy nieufni wobec niepewnych informacji, zwłaszcza tych, których nie możemy potwierdzić w innych źródłach. Sprawdzajmy autorów, daty publikacji artykułów, zwracajmy uwagę na zdjęcia i rysunki, a także uważnie czytajmy sondaże.

Warto wiedzieć, że fake newsy biorą pod lupę organizacje fact-checkingowe, takie jak AFP Sprawdzam, Stowarzyszenie Demagog, Konkret24 czy Demaskator24.pl.

Złote zasady – nie tylko na wakacje

Jak odróżnić fake newsa od prawdziwej informacji i nie dać się zwieść w internecie? Podpowiadamy!

1. Sprawdź źródło informacji – czy news pochodzi z agencji informacyjnej, czy ze strony satyrycznej?
2. Przeczytaj cały tekst, a nie tylko nagłówek.
3. Sprawdź, czy podany jest autor wiadomości, a jeśli tak – czy jest wiarygodną, rzeczywistą osobą.
4. Upewnij się, że inne źródła również podają tę informację.
5. Sprawdź, czy dana wiadomość jest aktualna, czy podpisy pod zdjęciami faktycznie się do nich odnoszą.
6. Zwróć uwagę na adres strony, na której znajduje się publikacja. Fejkowe strony mogą do złudzenia przypominać te prawdziwe (mieć taki sam wygląd graficzny, kolor, logo), ale ich adresy www będą się różniły.
7. Sprawdź, czy zdjęcia zamieszczone na stronie są wiarygodne, np. za pomocą odwróconego wyszukiwania obrazem.

* Definicja fake newsów oraz kryteria rozpoznawania fałszywych informacji opracowane na podstawie materiałów w kursie dla nauczycieli „Fake news, teorie spiskowe, manipulacje w sieci” na platformie e-learningowej Przystań w sieci.

Kolejna część cyklu „Bezpieczni w sieci z OSE na wakacje” już w przyszłą środę. Podpowiemy, jak podczas wakacji (i nie tylko) nie paść łupem internetowego złodzieja. Do przeczytania!