Kongres OSE 2022 – cyberbezpieczeństwo, dezinformacja, ekologia, szkoła przyszłości
Tegoroczny Kongres OSE 2022 odbył się w formule hybrydowej: stacjonarnie oraz online. Każdy więc miał okazję uczestniczyć w ciekawych i inspirujących prelekcjach oraz dyskusjach zaproszonych ekspertów. W spotkaniu wzięło udział prawie dwa tysiące osób! Jeśli nie mogliście dołączyć, wszystkie prelekcje nadal możecie obejrzeć na naszych kanałach.
Głównym tematem wydarzenia była szeroko pojęta edukacja medialna. Podczas sześciu wystąpień i dwóch debat zaproszeni na Kongres eksperci omówili wiele interesujących tematów. Odpowiedzieli na ważne i aktualne pytania, m.in.: Czy nastolatki potrafią bronić się przed dezinformacją w sieci, fake newsami i teoriami spiskowymi? Jakie umiejętności cyfrowe ma polska młodzież? Jak media społecznościowe i kultura influencerów wpływają na młodych odbiorców? Czy urządzenia cyfrowe mogą służyć edukacji ekologicznej?
OSE – nowe wyzwania
Kongres OSE otworzył minister Janusz Cieszyński, sekretarz stanu ds. cyfryzacji w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, pełnomocnik rządu ds. cyberbezpieczeństwa.
– Wiemy, że jest wiele szkół w Polsce, gdzie OSE dociera tylko do jednego punktu, a później nie ma dalej pociągniętej tej „pajęczyny” po całym budynku. Chcemy to zmienić. Podłączając, docelowo nawet 100 tys. sal lekcyjnych, do sieci LAN – powiedział. – Aby to dobrze zrobić, rozpoczynamy od pilotażu. Chcemy wybrać kilkaset szkół, które będą odpowiadały nam na różne pytania, na różne wyzwania. Taki nabór chcemy uruchomić już w przyszłym tygodniu. Zachęcam wszystkich Państwa, żeby wziąć w nim udział. Mamy nadzieję, że już w tym pilotażu będzie duże zainteresowanie, a gdy ruszymy z całym programem opartym o jego wyniki, to będzie to sukces na miarę pozytywnej zmiany w polskim systemie edukacji – dodał minister Janusz Cieszyński.
Wojciech Pawlak, dyrektor NASK – Państwowego Instytutu Badawczego, wspomniał o początkach programu OSE i zaznaczył, jak bardzo się rozwinął.
– Byłem świadkiem, kiedy program Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej rodził się w NASK-u. (…) Dziś 90% szkół jest podłączonych do OSE, obejmując prawie 4,5 mln uczniów. To wielki sukces tego programu – podkreślił Wojciech Pawlak. – OSE ma dwa cele zdefiniowane w ustawie: rozwój kompetencji cyfrowych i wspieranie procesu nauczania. Tematyka dzisiejszego Kongresu świetnie koresponduje z tymi dwoma celami. Mówimy o szeroko rozumianej edukacji medialnej, o wielkim dylemacie, jak uczyć dzieci i młodzież twórczego korzystania z możliwości, jakie dają nowe technologie, a jednocześnie strzec ich przed janusową, ciemną stroną tych technologii – dodał dyrektor NASK.
Uczestnicy konferencji
Kongres OSE zgromadził nauczycieli, dyrektorów szkół, psychologów i pedagogów szkolnych, pracowników administracji szkolnej, przedstawicieli kuratoriów oświaty oraz inne osoby zainteresowane tematyką bezpieczeństwa uczniów w internecie.
Nie zabrakło też wyśmienitych gości: wykładowców prestiżowych uczelni, cenionych ekspertów oraz praktyków: prof. Jacka Pyżalskiego, Dawida Łasińskiego – Pana Belfra, Sylwii Czubkowskiej z redakcji magazynu „Spider’s Web+”, a także przedstawicieli NASK: Agnieszki Żeglińskiej, Macieja Dudkiewicza, Barbary Leśniczak i Mateusza Mrozka. O czym dyskutowali? M.in. o szeroko pojętej edukacji medialnej, w tym kwestiach związanych z dezinformacją czy fact-checkingiem. Wydarzenie poprowadził Karol Gnat.
Program OSE
Konferencja była świetną okazją do poszerzenia wiedzy na temat działań OSE – zarówno tych dotyczących szybkiego i bezpiecznego internetu dostarczanego do polskich szkół, jak i tych związanych z edukacją na rzecz cyberbezpieczeństwa. O celach OSE, realizowanych w ramach programu działaniach i planach na przyszłość opowiedzieli: Maciej Dudkiewicz – dyrektor ds. Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej w NASK oraz Agnieszka Żeglińska – dyrektor ds. Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego i Ekosystemu OSE.
– [Kongres] to okazja do podsumowań i ponownego postawienia sobie pytania: Dlaczego takie programy jak Ogólnopolska Sieć Edukacyjna powinny być w Polsce realizowane? Jednym z takich podstawowych powodów, dla których powinny, jest ten odwieczny wyścig, w którym musimy brać udział, czyli wyścig pomiędzy rozwojem technologii a rozwojem edukacji opartym o te technologie. Aby niwelować ten dystans, potrzebujemy twardych, realnych programów. Takich, które rozwiązują realne problemy. OSE właśnie takim programem jest – podkreślił Maciej Dudkiewicz.
OSE to także szereg działań edukacyjno-informacyjnych skierowanych do uczniów, nauczycieli i rodziców, o których opowiedziała Agnieszka Żeglińska.
– Tak naprawdę każdego dnia zespół OSE stara się docierać do Państwa z informacjami dotyczącymi programu, ale przede wszystkim bezpieczeństwa w sieci. Dzieje się to przez nasze portale ose.gov.pl czy OSE IT Szkoła, nasz fanpage na Facebooku OSE, różnego rodzaju artykuły, aktualności, ciekawe serie tematyczne. Każdego dnia staramy się informować Państwa o jakiejś ciekawostce związanej z bezpieczeństwem w sieci – mówiła Agnieszka Żeglińska. Uczestnicy kongresu mogli również zapoznać się z efektami kampanii OSE, której ambasadorem jest popularny aktor Paweł Małaszyński.
Zobaczcie spot kampanii OSE:
Dezinformacja i nieprawda online
Dezinformacja, fake newsy, nieprawda w sieci – to wątki poruszane w wielu kongresowych wystąpieniach. Wstępem do rozważań były przedstawione przez prof. Jacka Pyżalskiego wyniki najnowszych badań ySkills dotyczących kompetencji młodych ludzi, które mogą być istotne dla radzenia sobie z kłamstwem online.
– Wiem, jak sprawdzić, czy informacja znaleziona online jest prawdziwa – mówi 60% [badanych]. Wiem, jak sprawdzić, czy strona internetowa jest godna zaufania – tak mówi 70%. To nie jest tak dużo, to nie są dzieci, ale starsi nastolatkowie – podkreślił prof. Pyżalski. – Sami młodzi ludzie czują, że się w tym trochę gubią – dodał.
Podczas swojego wystąpienia „Prawda i nieprawda online – (nie)kompetencje młodych ludzi” prof. Pyżalski próbował też odpowiedzieć na pytanie, jak edukacja medialna może rozwijać umiejętności przydatne w radzeniu sobie uczniów z nieprawdą w internecie.
– Chcemy, żeby dzieci i młodzież nie „kupowali” nieprawdy, nie upowszechniali i sami nie tworzyli jej w internecie. (…) Jestem przekonany, że powinniśmy uczyć o mechanizmach, które czynią nas automatycznymi. Czyli co się dzieje, jak np. robimy skrócony system przetwarzania informacji, a nie analityczny – podkreślił prelegent.
Wyjaśnił też, co powinno wzmóc naszą czujność podczas poszukiwania wiadomości w sieci.
– Gdy widzisz jakąś informację, która wzbudza w tobie duże emocje, wtedy jest największe ryzyko, że przestaniesz myśleć i coś upowszechnisz albo przyjmiesz w całości, nie sprawdzając tego – wyjaśnił.
O pułapkach kłamstwa w internecie w swoim wystąpieniu „Dlaczego lubimy wierzyć w nieprawdę?” mówił prof. Marcin Napiórkowski z Uniwersytetu Warszawskiego. Okazuje się bowiem, że zadanie manipulatorom ułatwiamy… my sami, a konkretnie nasze pragnienia, lęki i schematy poznawcze. Mistrzowie dezinformacji podsuwają nam odpowiednio sfabrykowane przynęty, licząc na to, że złapiemy się na haczyk i uwierzymy w wyssaną z palca wiadomość. Marcin Napiórkowski podpowiadał, jak powinien wyglądać oparty na prawdzie przekaz, pokazywał przykłady fałszywych narracji i radził, co robić, by przeciwdziałać fali dezinformacji.
– Fake newsy nie wygrywają dlatego, że są lepszymi faktami. Wygrywają dlatego, że są opakowane w lepsze opowieści. To, co musimy zrobić, to brać prawdę, brać fakty, brać naukę i pakować je w równie dobre opowieści – mówił ekspert.
Ciekawych wiadomości na temat dezinformacji i przeciwdziałaniu jej dostarczyło też wystąpienie „Zrób to sam, czyli czy za dezinformacją i walką ze szkodliwymi treściami musi stać technologia warta miliardy”. Podczas prelekcji, w formule case study, ekspert NASK Mateusz Mrozek zaprezentował narzędzia, za pomocą których technologia umożliwia tworzenie oraz rozpowszechnianie fake newsów. Uczestnicy Kongresu poznali też różne przykłady fałszywych informacji oraz dowiedzieli się, jak weryfikować ich prawdziwość. Mateusz Mrozek odpowiedział również na pytanie, czy za skuteczną dezinformacją stoją jedynie duże grupy posiadające najnowocześniejsze technologie.
– Nasze oczekiwania, gdzie mamy w głowie, że za tym jest jakaś masa ludzi uzbrojonych w najnowocześniejsze technologie, są tylko częściowo prawdą. Te najskuteczniejsze objawy dezinformacji mogą być stworzone w kapciach w domu, przez grupę 3–4 osób, które mają dobrze rozpoznany grunt, do kogo komunikują – czyli mają dobrze scharakteryzowaną grupę docelową – tłumaczył ekspert.
Zagadnieniu dezinformacji w mediach społecznościowych poświęcona też była pierwsza debata ekspercka „Dezinformacja w mediach społecznościowych, czyli w co (nie) wierzyć w internecie”. Jej uczestnicy: Sylwia Czubkowska – redaktorka prowadząca magazynu „Spider’sWeb+”, prof. Jacek Pyżalski, Izabela Meyza z Fundacji Szkoła z Klasą oraz prowadzący rozmowę Karol Gnat zastanawiali się, czym są media społecznościowe, co sprawia, że spędzamy w nich tak wiele czasu oraz jak „prawda” płynąca z sieci wpływa na realne decyzje młodych ludzi.
– Media skupione są na przekazywaniu informacji, a media społecznościowe na przekazywaniu i odbiorze emocji, co powoduje, że jesteśmy i chcemy być tam dłużej – mówiła Sylwia Czubkowska.
Podczas dyskusji nie zabrakło również refleksji nad wiarygodnością influencerów i ich wpływem na młodych odbiorców.
– Obserwujemy zjawisko influencerów i youtuberów oraz osób, które się w wokół nich gromadzą. Istotne jest, by zauważyć ten moment – zmieniają się praktyki kultury. Dzieci czerpią wiedzę o świecie z bardzo różnych źródeł. Być może źródłem wiedzy o świecie dla naszych dzieci będzie to, co powie influencer albo filmik na YouTubie. Warto to zauważyć i uznać – podkreśliła Izabela Meyza. – Dla edukatorów i nauczycieli, rodziców i dziennikarzy płyną z tego ważne wnioski – dodała.
Rozmówcy podpowiedzieli też, jak nauczyciele mogą pomóc uczniom w kształtowaniu umiejętności weryfikacji treści znajdowanych online.
– Ważne, żebyśmy razem [z dziećmi] eksplorowali świat internetu. Ponieważ technologia jest nowa, nie mamy wpływu na interesy i podmioty, które nam wrzucają algorytmy i reklamy oraz prowadzą nas po nitce do kłębka, czyli do swojego celu. Ale mamy wpływ na to, żeby te mechanizmy widzieć i nazywać. W dużej mierze to mechanizmy uniwersalne (…), np. manipulacyjne – wyjaśniła Izabela Meyza.
Z kolei prof. Jacek Pyżalski zwrócił uwagę na potrzebę szeroko rozumianej edukacji.
– Żeby zrozumieć, na czym i komu zależy, trzeba trochę wiedzieć nie tylko o mediach, ale też o historii, geopolityce, życiu społecznym. (…) Jeśli rozumiemy świat, jesteśmy w stanie się bronić – podkreślił rozmówca.
Co ma wspólnego ekologia z dezinformacją?
W dalszej części konferencji na uczestników czekało wiele kolejnych ciekawych tematów. Wystąpienie Piotra Siergieja (Polski Alarm Smogowy) oraz Barbary Leśniczak (Zespół Edukacyjnej Sieci Antysmogowej w NASK) „Ekologia – Technologia – Internet: dezinformacja i manipulacje w społecznej dyskusji dotyczącej ekologii” było gratką zarówno dla miłośników ekologii, jak i nowych technologii. Słuchacze mogli zapoznać się z przykładami dezinformacji i manipulacji w społecznej dyskusji dotyczącej ekologii oraz poznać odpowiedź na pytanie: W jaki sposób budować kompetencje cyfrowe i zdobywać argumenty do obalania fake newsów?
Podczas wykładu nie zabrakło też informacji o projekcie Edukacyjna Sieć Antysmogowa, realizowanym przez Państwowy Instytut Badawczy NASK we współpracy z Polskim Alarmem Smogowym na rzecz czystego powietrza.
– Materiały Edukacyjnej Sieci Antysmogowej skierowane są zarówno do przedszkolaków, jak i licealistów – dzielone na wszystkie etapy edukacyjne, tak więc oferta jest szeroka. Zaczynamy od materiałów papierowych, drukowanych, mamy również grę – wszystko dostępne jest na platformie eduesa.nask.pl, dla szkół, które są w naszej sieci. A już w październiku, dzięki programowi ESA dla OSE, tych szkół będzie 1700 – mówiła Barbara Leśniczak.
O krok od szkoły przyszłości
Na zakończenie Kongresu OSE 2022 zaprosiliśmy uczestników konferencji do wysłuchania drugiej debaty eksperckiej „Edukacja do przyszłości, czyli jak przygotować uczniów do życia w świecie zdominowanym przez nowe technologie”. Wzięli w niej udział Maciej Dudkiewicz – dyrektor ds. Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej w NASK oraz Barbara Krywoszejew ze Stowarzyszenia Cyfrowy Dialog. Rozmowę poprowadził Dawid Łasiński, czyli Pan Belfer – nauczyciel z Internetów.
Eksperci zastanawiali się, jak powinna wyglądać szkoła przyszłości i jakie umiejętności są niezbędne we współczesnym świecie kształtowanym przez cyfrowe środki komunikacji i sztuczną inteligencję.
– Potrzebujemy efektywnych obywateli, innowatorów, którzy zrozumieją świat, w którym będą żyć. 70% dzisiejszych uczniów szkoły podstawowej będzie pracowało w zawodach, które jeszcze nie istnieją. To oznacza, że musimy próbować antycypować przyszłość, mimo wszystko. (…) W sukurs przychodzi nam technologia: co możemy zautomatyzować, zautomatyzujmy. Wtedy będzie więcej przestrzeni na człowieka, na te czysto ludzkie rzeczy, które są niesamowicie ważne w rozwoju młodego człowieka – powiedział Maciej Dudkiewicz. – Bez sztucznej inteligencji, która pomoże nam w przetwarzaniu danych, które do nas docierają, będzie nam bardzo trudno. (…) Wykorzystajmy ją mądrze, aby nas odciążyła w naszych zadaniach. Tam, gdzie może – abyśmy te nasze humanistyczne cechy, których sztuczna inteligencja od nas nie przejmie, mogli wykorzystywać do budowania relacji i na nich wtedy oprzeć edukację – dodała Barbara Krywoszejew.
Czy zatem zmieni się rola nauczycieli?
– W żadnym stopniu technologia nie zastąpi człowieka, czyli nauczyciela, ale być może przyszły nauczyciel nie będzie przekaźnikiem wiedzy, stojącym na środku sali. Stanie się tutorem, będzie prowadził ucznia, pomoże mu podejmować decyzje. Przekazywanie wiedzy będzie się odbywać w sposób superpersonalny, w oparciu o aplikacje, które mają algorytmy dopasowujące się do charakteru nauki i ucznia oraz tempa, w jakim jest w stanie przyswajać wiedzę – powiedział Maciej Dudkiewicz.
Nagranie debaty oraz wszystkich innych wystąpień z tegorocznego Kongresu znajdziecie na Facebooku OSE – Ogólnopolska Sieć Edukacyjna, a niedługo także na stronie kongres.ose.gov.pl.
Bezpieczny internet – OSE
Kongres OSE 2022, podobnie jak inne nasze wydarzenia, publikacje i materiały edukacyjne, zwracał uwagę na powszechne zagrożenia w sieci i sposoby radzenia sobie z nimi. Cyberbezpieczeństwo jest bowiem sercem programu OSE i osią wszystkich naszych działań.
Zobaczcie dwie nasze nowe wideoinfografiki – „Poznaj OSE” i „OSE w liczbach”:
Jeszcze raz dziękujemy za udział w Kongresie i… do zobaczenia za rok!
