Kongres OSE 2023: e-uzależnienia

Kongres Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej (OSE) to wydarzenie, które gromadzi tysiące uczestników – głównie przedstawicieli środowiska szkolnego, a także ekspertów badających zjawiska związane z użytkowaniem internetu i nowych technologii. Ich wystąpienia to ważny głos zabrany w dyskusji na temat konieczności dbania o zdrowe nawyki cyfrowe dzieci i młodzieży. To właśnie dla tych grup naturalnym środowiskiem rozwoju jest wirtualna – a zarazem bardzo realna – rzeczywistość. Jak funkcjonować w niej bez szkody?

Wysłuchajcie kolejnego kongresowego wystąpienia. Tym razem dr Magdalena Rowicka z Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej przybliża, czym są e-uzależnienia i inne zachowania problemowe, np. korzystanie z sieci społecznościowych, smartfonów, internetu. Wyjaśnia też, jak rozwija się uzależnienie, oraz podpowiada, co możemy zrobić w ramach profilaktyki.

Trochę statystyk

Jeśli myślicie, że dziecko nagle zaczyna mieć problem z nadużywaniem urządzeń cyfrowych, to jesteście w błędzie. W e-uzależnienie nie wpada się z dnia na dzień, niejednokrotnie to skutek kształtowania szkodliwych nawyków już od najmłodszych lat.

– Uzależnienie to proces, który często rozpoczyna się bardzo wcześnie – stwierdziła Magdalena Rowicka.

Wyniki badań przytoczone przez prelegentkę potwierdzają niepokojącą tendencję. Dzieci mogą być narażone na e-uzależnienia, ponieważ swoją przygodę z urządzeniami ekranowymi zaczynają bardzo wcześnie – nawet tuż przed ukończeniem pierwszego roku życia. Rodzice pozwalają korzystać ze swoich smartfonów już 11-miesięcznym maluchom! Co dziesiąty z nich spędza z telefonem w ręce nawet 1,5 godziny dziennie! Oczywiście wraz z wiekiem wzrasta odsetek dzieci, które mają dostęp do urządzeń cyfrowych.

– W grupie dzieci do ukończenia szóstego roku życia trzy czwarte regularnie korzysta z urządzeń ekranowych, takich jak tablety, telefony komórkowe czy laptopy. Jest nam dużo łatwiej spotkać przedszkolaka, który korzysta, niż takiego, który nie korzysta. (…) Więc to używanie zaczyna się bardzo wcześnie, a w wieku ok. 12 lat dochodzi praktycznie do 100% – wyjaśniła psycholog.

Zdaniem ekspertki niepokojące są też dane dotyczące korzystania z urządzeń cyfrowych przez młodzież, która coraz częściej nadużywa nowych technologii, co może prowadzić do e-uzależnienia.

–  Jeżeli chodzi o używanie internetu ogólnie, to szacujemy, że mamy trochę ponad 10% młodzieży w tak zwanej grupie ryzyka, czyli [nastolatków, którzy] mają rozwiniętych kilka kryteriów [diagnostycznych], ale jeszcze nie wszystkie. I być może kolejny kryzys covidowy lub à la covidowy sprawi, że ta młodzież przekroczy próg kryteriów i będzie uzależniona. (…) Jedna trzecia nastolatków wykazuje symptomy, które świadczą o byciu w grupie zagrożonej, podwyższonego ryzyka. (…) Natomiast ok. 1% nastolatków wykazuje symptomy uzależnienia. To jest bardzo dużo – skomentowała ekspertka.

Czy to już uzależnienie?

Prelegentka wyjaśniła, że aby stwierdzić, czy dziecko jest uzależnione od telefonu komórkowego, portali społecznościowych lub internetu, nie wystarczy obserwacja, że spędza w sieci 6 godzin dziennie. Muszą wystąpić pewne symptomy. Jednym z nich jest trudność z koncentracją oraz brak możliwości skupienia się na danej czynności.

– O uzależnieniu mówimy wtedy, kiedy po pierwsze jest zaabsorbowanie. To zaabsorbowanie polega na ciągłym myśleniu, rozpamiętywaniu, planowaniu. Czyli np. kiedy młody człowiek jest w szkole, to zamiast skupić się na lekcji, (…) na byciu tu i teraz, zastanawia się, co będzie albo co było w grze. No i oczywiście [musi wystąpić] zaangażowanie behawioralne, czyli w tym przypadku faktyczne granie w grę – wyjaśniła Magdalena Rowicka.

Ekspertka zwróciła też uwagę na inne alarmujące zachowania. Warto przyjrzeć się, czy dziecko używa smartfona, gier głównie po to, by poprawić sobie nastrój, czy to jego jedyna strategia radzenia sobie ze stresem, emocjami. Kolejne niepokojące sygnały to: wzrastająca tolerancja na działanie czynnika uzależniającego (z czasem zaabsorbowanie cyfrowym światem staje się coraz większe), symptomy odstawienne (zmiana nastroju dziecka, gdy nie może korzystać z urządzenia), konflikt na poziomie interpersonalnym i intrapersonalnym (im bardziej dziecko angażuje się w jedno zachowanie, tym mniej czasu i przestrzeni poznawczej ma na inne czynności) oraz nawrót (utrata kontroli nad danym zachowaniem).

Często słyszymy, że internet dla młodych ludzi stanowi naturalną przestrzeń do komunikacji i podtrzymywania więzi. Ekspertka zwróciła jednak uwagę na fakt, że dla dziecka uzależnionego ciągłe przebywanie w sieci nie oznacza, że tam właśnie rozwija się na poziomie społecznym, bo za uzależnieniem kryje się samotność.

– Uzależnienie jest bardzo samotnym zaburzeniem. W uzależnieniu jesteśmy samotni, w uzależnienie uciekamy, bo może sobie nie radzimy z presją kolegów, koleżanek, bo może nie radzimy sobie w relacjach interpersonalnych – podkreśliła Magdalena Rowicka.

Co robić, a czego nie?

Aby przeciwdziałać szkodliwym zachowaniom, warto mieć na uwadze, że zdrowych nawyków uczymy się już od najmłodszych lat. Jak zatem wprowadzać dziecko w świat urządzeń cyfrowych, internetu, gier? Rola rodziców jest w tej kwestii bezdyskusyjna. „Jak będziesz grzeczny, to dostaniesz dodatkowe minuty” – znacie to? Na pewno nie należy traktować urządzeń ekranowych jako nagrody lub kary za dane zachowania.

– Jeżeli rodzice będą używali takiego mechanizmu do kontroli zachowania dziecka, to nie będzie ono niczym innym motywowane niż tylko tym telefonem czy tabletem. (…) Nie będzie motywowane zabawą z rodzicami lub czytaniem książek, bo tego najprawdopodobniej nie poznało – stwierdziła psycholog.

Jeśli już dajemy dziecku urządzenie ekranowe do ręki, kontrolujmy czas spędzany w sieci, stosujmy narzędzia (np. naszą bezpłatną aplikację mOchrona), które wspierają rodziców w budowaniu zdrowych nawyków cyfrowych dziecka.

Magdalena Rowicka zwróciła też uwagę na konieczność towarzyszenia najmłodszym w poznawaniu wirtualnego świata. Zabawa małego dziecka smartfonem lub tabletem powinna odbywać się pod czujnym okiem osoby dorosłej.

– Dość dużo dzieci korzysta z tych urządzeń w samotności. (…) Technologie, zwłaszcza w młodym wieku, powinniśmy wprowadzać razem ze sobą, a nie zamiast siebie – zaznaczyła ekspertka.

W przypadku starszych dzieci warto odczarowywać świat online, uczyć krytycznego myślenia, pokazywać, że własna samoocena czy poczucie akceptacji nie powinny być uzależnione od treści oglądanych w sieci.

– [Jako dorośli powinniśmy korygować] nieprawidłowe myśli i oczekiwania wobec internetu: „Jak nie ma mnie w internecie, to jestem nikim. Jak dostałam tylko trzy lajki, to jest jedna wielka tragedia”. Nad tym również trzeba pracować – zaapelowała Magdalena Rowicka.

Co jeszcze możemy zrobić jako rodzice, nauczyciele, by ochronić dziecko przed e-uzależnieniem? Koniecznie wysłuchajcie wystąpienia ekspertki! Znajdziecie je na kanale OSE na YouTubie.

Kongres OSE 2023 – wiedza i inspiracja

Jeśli szukacie wiedzy dotyczącej bezpieczeństwa w sieci i nowych zjawisk online, a także inspiracji do działania na rzecz budowania zdrowych nawyków cyfrowych dzieci i młodzieży – obejrzyjcie też inne nagrania z Kongresu OSE 2023.

W poprzednich aktualnościach zachęcaliśmy Was do zapoznania się z czterema materiałami: debatą „Jak młodzi korzystają z internetu – dane z raportu NASK Nastolatki 3.0 (2023)” oraz wykładami „Szkodliwe treści na wyciągnięcie ręki – wpływ pornografii online na rozwój dzieci i młodzieży”, „Agresja i przemoc online – czy wiemy, jak temu przeciwdziałać?”, „Glamouryzacja zaburzeń i zachowań ryzykownych w internecie”. Informacje na temat najważniejszych wątków poruszanych podczas wystąpień znajdziecie w tekstach z cyklu „Kongres OSE 2023”:

• „Kongres OSE 2023: młodzi w internecie”,
• „Kongres OSE 2023: wpływ pornografii online na rozwój dzieci i młodzieży”,
• „Kongres OSE 2023: cyberprzemoc”,
• „Kongres OSE 2023: glamouryzacja zaburzeń i zachowań ryzykownych w internecie”.

Już wkrótce polecimy Wam ostatnie kongresowe wystąpienie – debatę ekspercką na temat wpływu multiscreeningu i wielozadaniowości na funkcjonowanie i rozwój nastolatków.

Tymczasem zachęcamy Was do obejrzenia relacji z Kongresu OSE 2023. Zobaczcie sami, że warto być z Ogólnopolską Siecią Edukacyjną!