Kongres OSE 2023: glamouryzacja zachowań ryzykownych online

Śledzicie nasz cykl, w którym przypominamy Wam wystąpienia z Kongresu OSE 2023? Dziś mamy dla Was arcyciekawy wykład Marty Witkowskiej, ekspertki ds. edukacji cyfrowej w NASK – „Glamouryzacja zaburzeń i zachowań ryzykownych w internecie”.

Internet, a przede wszystkim media społecznościowe, ułatwił nam codzienne kontakty, ale stworzył również iluzję dostępu do życia podziwianych idoli. Niszowe dotąd treści stały się łatwo osiągalne, a prawdziwość informacji – dzielonych przez tysiące użytkowników – nie jest weryfikowana ani przez ich twórców, ani odbiorców. Jakie potrzeby i trudności młodych kryją się za upublicznianiem ryzykownych zachowań i szkodliwych treści w sieci? Na co zwracać uwagę? Jak pomagać nastolatkom?

Młodzi w internecie

Badanie „Nastolatki 3.0” prowadzone w NASK wykazało, że czas ekranowy młodych internautów się wydłuża. Obecnie mówimy średnio już o 5 godzinach i 36 minutach w dni powszednie oraz 6 godzinach i 16 minutach w weekendy. Oznacza to wzrost aż o 46 minut w porównaniu do poprzedniej edycji badania. Niemal 7% badanych spędza w internecie 12 i więcej godzin na dobę w dni powszednie, a niemal 9% – w dni wolne. Widzimy zatem, że aktywność nastolatków koncentruje się głównie na cyberprzestrzeni.

– Każdy z Państwa, kto ma [w domu] nastolatka, wie, że tego czasu czasami jest naprawdę dużo, dużo więcej i że on jest taki właśnie niezauważalny. [Coraz częściej] nie możemy już ocenić tego, czy jesteśmy online, czy offline. Jesteśmy [w sieci] non stop. [Dlaczego o tym mówię?] Ponad 40% nastolatków korzysta z mediów społecznościowych, żeby się poczuć lepiej. Czy tam się czują lepiej – to jest dobre pytanie – mówiła we wstępie do swojego wystąpienia Marta Witkowska.

Jak potwierdzają badania, młodzi użytkownicy internetu coraz częściej deklarują niski poziom samooceny (według raportu z badania „Nastolatki 3.0” – niską samoocenę ma 44,5% badanych), a ponad połowę z nich (53,9%) cechuje wysoki poziom poczucia osamotnienia w mediach społecznościowych. Z czego może to wynikać?

– Prawie 50% [młodych], jak przegląda media społecznościowe, koncentruje się na atrakcyjności fizycznej i wyglądzie. Zestawiając to z tym odsetkiem, który chce się poczuć lepiej, i jeszcze z tym, że normą w okresie nastoletnim jest dyssatysfakcja ze swojego ciała, [mamy do czynienia z niebezpiecznymi zjawiskami] – zauważyła ekspertka.

Ciemniejsza strona internetu

Okazuje się, że cyfrowa przestrzeń staje się idealnym polem do – często bezkrytycznego – obserwowania, prezentowania i realizowania potencjalnie niebezpiecznych treści i zachowań. Jakich? Marta Witkowska wskazała w swoim wystąpieniu m.in. normalizowanie zaburzeń odżywiania.

– Anoreksja jest chorobą o największym odsetku śmiertelności z wszystkich chorób psychicznych. Mniej więcej połowa pacjentek się nie leczy. [W internecie, a zwłaszcza w mediach społecznościowych] widzimy estetyzację tego przekazu chorobowego. To jest taki bajkowy świat, bardzo piękne zdjęcia. [Co więcej,] jest bardzo dużo takich zdjęć, takich specjalnych profili, które kiedyś byśmy nazwali thinspirations, czyli inspiracjami do odchudzania. To jest powszechna norma, że w taki sposób prezentowane jest bardzo duże wychudzenie, do którego my nie możemy dojść bez bardzo poważnej restrykcji – zwracała uwagę ekspertka. – [Obecnie] ciało staje się produktem marketingowo-PR-owym. Ma być ładne, ma być wyestetyzowane, ma być idealne, ale bez wysiłku. No bo przecież pokazywanie, jak dużo mnie to kosztuje, żeby uzyskać dany wygląd, nie jest fajne. (…) Dla nastolatków, którzy oglądają tego typu treści, sukces jest zrównany z osiągnięciem idealnego ciała. Jeżeli mam dobre ciało, jeżeli mogę to wystawić na sprzedaż w sieci, to jest dobrze – dodała.

Na pewno kluczowe jest uświadamianie młodym ludziom, że nie wszystko to, co widzą w internecie, jest prawdziwe. Jednak czy taka wiedza jest wystarczająca?

– Kiedyś zrobiono takie badania, dawno temu, gdzie rozmawiano z kobietami właśnie o samoocenie, samoocenie dotyczącej swojego ciała, wyglądu, o tym, że oglądanie bardzo wyidealizowanych obrazów może wpływać na tę samoocenę negatywnie. Podzielono badanych na dwie grupy: grupa eksperymentalna oglądała Fashion TV, a grupa kontrolna National Geographic czy jakiś inny tego typu kanał przez 10 albo 15 minut. Sprawdzono, jak samoocena tych osób wyglądała przed badaniem i po nim. W grupie kobiet, które oglądały Fashion TV, poczucie satysfakcji z siebie, ze swojego ciała, ze swojego wyglądu drastycznie spadło, mimo że jeszcze kwadrans wcześniej było na całkiem wysokim poziomie. To było badanie na osobach dorosłych. A co, gdyby zbadano nastolatków, którzy zastanawiają się, czy z ich ciałem jest wszystko w porządku, czy powinni wyglądać tak, jak wyglądają? – mówiła Marta Witkowska.

Innym zagrożeniem, z jakim często spotykają się młodzi użytkownicy internetu są wyzwania – challenge’e, które niejednokrotnie zagrażają zdrowiu, a nawet życiu osób biorących w nich udział.

– Wszyscy wiemy, czym są challenge’e internetowe. To są różnego rodzaju akcje, które podejmujemy z wieloma innymi internautami, nagrywamy, dokumentujemy, dzielimy się w sieci. Znamy je wszyscy bardzo dobrze. (…) Challenge mają się świetnie i będą się miały świetnie, ponieważ to narzędzie, czyli media społecznościowe, będzie nas skłaniać do takich zachowań grupowych, bo sami sobie je wymyśliliśmy, aby służyło nam właśnie do tego – tłumaczyła nasza ekspertka.

Skąd w młodych bierze się chęć podejmowania ryzykownych zachowań?

– Nastolatki chętniej eksperymentują, z biologicznych powodów. Są bardziej impulsywne, słabiej hamują te impulsy, mają większą potrzebę rywalizacji, większą potrzebę podejmowania ryzyka z powodu biologii ich mózgu. Internet to przestrzeń do kreowania wizerunku – to jest oczywistość. Ale pamiętajmy o tym, że bardzo często to poczucie wartości budujemy, podejmując i dokumentując bardzo ryzykowne zachowania. [Wynika to m.in. z] potrzeby akceptacji – mówiła Marta Witkowska.

Co możemy zrobić?

Uczestnicy Kongresu OSE 2023 podczas wystąpienia naszej ekspertki poznali bliżej nie tylko zagrożenia wynikające z nadmiernego zanurzenia w pięknym świecie internetu, ale też dowiedzieli się, jak pomóc swoim uczniom odnaleźć się w takiej rzeczywistości.

– Czego powinniśmy uczyć [młodych]? Krytycznej oceny przekazu płynącego z mediów społecznościowych, z reklam. Warto dyskutować na temat mitu piękna, o przekazie stereotypów. Na pewno będzie też działać rozwijanie takiej odporności psychicznej, czyli ten nasz stary dobry resilience – to, żebyśmy mogli zdystansować się troszkę od tego, co widzimy – wskazywała Marta Witkowska.

Ekspertka podkreślała też, jak ważne jest kształtowanie u uczniów wewnętrznego, przyjaznego głosu:

– [Taki głos] potrafi im powiedzieć: „Jesteś okej”, „Niezależnie od tego, co się w danym momencie dzieje, może nie jest super, może nie jest fantastycznie, ale w sumie jest ok”. I to jest nasza rola – mówiła Marta Witkowska. – Nastolatki bardzo często mówią o tym, jak bardzo negatywny i przykry jest ich taki wewnętrzny narrator, który cały czas im mówi, że powinno być inaczej. „W szkole źle, oceny nie takie, z tego się nie wywiązałeś, tamtego nie zrobiłeś i jeszcze wyglądasz tak, że szkoda się pokazać”. Z tym musimy walczyć – dodała.

Na tym nie koniec rad – okazuje się, że my, dorośli, możemy zrobić naprawdę sporo, by pomóc dzieciom i młodzieży w lepszym rozumieniu przekazów, które docierają do nich z internetu.

– Jeżeli chcemy rozmawiać o trudnych rzeczach, które się dzieją w sieci, nie dawajmy instruktażu, nie pokazujmy, nie mówmy o objawach, nie mówmy o tym, co takiego strasznego tym ludziom się dzieje. Nie straszmy. Jeżeli już, zapraszajmy profesjonalistów. Nie pokazujmy tych strasznych obrazów, bo wtedy będziemy ekscytować. Nie pokazujmy przykładów celebrytów, nie zapraszajmy osób wyleczonych: byłej anorektyczki, byłej bulimiczki, osoby, która była w kryzysie samobójczym i udało jej się przeżyć, odzyskała życie na nowo i głosi dobrą nowinę. To jest glamouryzowaine problemów – przestrzegała nasza ekspertka.

Kongres OSE 2023 – o bezpieczeństwie w sieci

Jeśli nie udało Wam się uczestniczyć w Kongresie OSE 2023, zachęcamy Was do śledzenia materiałów z konferencji, które systematycznie zamieszczamy na naszym kanale OSE na YouTubie. Zachęcamy – sięgnijcie też do naszych aktualności, gdzie znajdziecie wszystkie ważne informacje dotyczące wystąpień ekspertów:

• „Kongres OSE 2023: młodzi w internecie”,
• „Kongres OSE 2023: wpływ pornografii online na rozwój dzieci i młodzieży”,
• „Kongres OSE 2023: cyberprzemoc”.

Zobaczcie też koniecznie wideorelację z naszej konferencji i wypatrujcie kolejnych nagrań, które udostępnimy już niebawem!