Kongres OSE 2024: Patoinfluencerzy, sztuczna inteligencja i inne „autorytety”
Podczas ostatniego Kongresu Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej (OSE) wiele mówiliśmy o nieodpowiednich materiałach, z jakimi stykają się młodzi online. Do promowania niepokojących trendów i krzywdzących treści przyczyniają się też influencerzy oraz sztuczna inteligencja. Jakie działania powinniśmy podjąć, by uchronić dzieci przed negatywnym wpływem nowych technologii i internetowych idoli? Koniecznie posłuchajcie debaty eksperckiej z naszej konferencji (13 grudnia 2024 r., Kraków) – „Patoinfluencerzy, sztuczna inteligencja i inne «autorytety». Witajcie w świecie naszych dzieci”!
W panelu dyskusyjnym wzięli udział: Maciej Dudkiewicz, dyrektor Pionu Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego i Projektów w NASK; prof. UAM dr hab. Natalia Walter, kierownik Zakładu Edukacji Medialnej na Wydziale Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Jakub Wątor, dziennikarz. Moderatorem rozmowy była Anna Butrym.
Antywzory w cyfrowym świecie
Dziś influencerzy, celebryci, patoinfluencerzy, wątpliwe „autorytety” często mają większą moc oddziaływania na odbiorców niż eksperci posiadający specjalistyczną wiedzę na dany temat. Sami młodzi przyznają, że oglądają online treści, które wiążą się z przekazem niskiej jakości. Jak potwierdzają badania, co czwarty nastolatek miał kontakt z tzw. patostreamami – wulgarnymi lub nacechowanymi przemocą widowiskami lub transmisjami internetowymi nadawanymi na żywo w serwisach streamingowych. Niepokoić może fakt, że wraz z wiekiem wzrasta zainteresowanie oglądaniem takich treści, coraz więcej młodych (konkretnie: co szósty badany) nie jest też w stanie określić, czy tego typu materiały są szkodliwe (Lange, 2023).
Tymczasem eksperci przestrzegają – już sporadyczny kontakt z niebezpiecznymi treściami wpływa na emocje i samopoczucie dziecka. Z kolei regularne oglądanie szkodliwych materiałów oddziałuje na postrzeganie świata, wzmacnia skłonność do podejmowania ryzykownych działań, w tym niezgodnych z normami społecznymi, znieczula na losy ofiar przemocy, utrwala negatywne stereotypy i fałszywe poglądy na sferę seksualności, a nawet może zachwiać osobowością młodych ludzi (por. Rywczyńska, Piechna, 2023).
– Po takim czasie funkcjonowania w internecie, funkcjonowania mediów społecznościowych, mamy wszelkie argumenty przemawiające za tym, żeby coś zmienić. Znając zagrożenia, negatywne aspekty związane chociażby z social mediami – czy szerzej: z internetem – jesteśmy zobowiązani, żeby to naprawić – podkreślił Maciej Dudkiewicz. – Naszym obowiązkiem jest dbanie o najmłodszych – zaapelował.
AI – nowe zagrożenia
Podczas Kongresu OSE 2024 eksperci podkreślali rolę sztucznej inteligencji (AI – ang. artificial intelligence) w generowaniu szkodliwych treści, chociażby nieprawdziwych obrazów, filmów. Zwracali również uwagę na wykorzystanie chatbotów do rozmów z młodymi użytkownikami, którzy mogą zostać namówieni do podejmowania niebezpiecznych działań.
– Rzeczywiście dajemy technologię dzieciom, które zdecydowanie nie są na to gotowe ani poznawczo, ani emocjonalnie. Nie mają jeszcze rozwiniętych umiejętności, których pożądalibyśmy w tym życiu offline’owym – powiedziała dr hab. Natalia Walter.
Jakub Wątor wskazał na inne niebezpieczeństwo związane z AI – postępującą „korozję zaufania”.
– Dziś AI wytwarza rzeczy, które wyglądają dokładnie tak samo, jak rzeczy tworzone przez nas. W połączeniu z fake newsami i z zupełnym brakiem kontroli nad nimi przez platformy dochodzi też do zaniku zaufania wobec informacji – podkreślił dziennikarz.
W związku z coraz większą zależnością dzieci od urządzeń cyfrowych dr hab. Natalia Walter wyraziła z kolei obawy rodziców i edukatorów związane z utratą przez młodych kompetencji dotyczących twórczego myślenia i samodzielnego rozwiązywania zadań.
– Boimy się tego, że dzieci, które w dużej mierze opierają swoją wiedzę na źródłach pochodzących z internetu, a w szczególności ze sztucznej inteligencji, stracą taką czujność dotyczącą umiejętności weryfikacji treści. Boimy się też [utraty] kreatywności i zdolności poznawczych – powiedziała prelegentka.
Proponowane rozwiązania
Co zatem robić: zakazać czy szukać innych rozwiązań? Maciej Dudkiewicz podkreślił rolę rodziców jako „zaufanych recenzentów”, którzy powinni uczyć dzieci rozpoznawania pozytywnych i negatywnych wzorców. Wskazał też na konieczność kształtowania już u najmłodszych umiejętności krytycznego myślenia. Dr hab. Natalia Walter zwróciła natomiast uwagę na potrzebę edukacji medialnej.
– Mamy takie powiedzenie: jesteś tym, co jesz. Tak samo jesteśmy tym, na co poświęcamy czas. Sama dostępność technologii jeszcze nie warunkuje dokładnie, czy pójdziemy w tę, czy w tę stronę. Mamy przecież też nieograniczony dostęp do książek, do wiedzy, ale ludzie w bardzo różny sposób z tego korzystają. Widzimy więc, że kluczowe jest to krytyczne myślenie, krytyczne podejście do treści, z którymi mamy kontakt w internecie – powiedział Maciej Dudkiewicz.
– Zakaz nie jest dobrą metodą wychowawczą. Podstawowym narzędziem jest edukacja. Jeżeli chcielibyśmy przeprowadzić sensowną edukację medialną, po prostu do tego musimy zaprosić dzieci i młodzież – dodała dr hab. Natalia Walter.
Chcecie poznać więcej pomysłów na poprawę bezpieczeństwa dzieci w internecie? Zobaczcie debatę z Kongresu OSE 2024! Sięgnijcie też do naszych aktualności, gdzie znajdziecie istotne informacje na temat innych wystąpień ekspertów:
- „Kongres OSE 2024: szkodliwe treści w internecie”;
- „Kongres OSE 2024: AI, boty, awatary i szkodliwe treści”;
- „Kongres OSE 2024: Smartfon w szkole – wady i zalety”;
- „Kongres OSE 2024: Grupa ds. ochrony małoletnich przed treściami szkodliwymi w internecie”;
- „Kongres OSE 2024: Założenia projektu ustawy o ochronie małoletnich przed treściami szkodliwymi w sieci”.
Materiały z Kongresu OSE 2024 zamieszczamy na kanale OSE na YouTubie i Facebooku OSE – Ogólnopolska Sieć Edukacyjna. Śledźcie nasze aktualności – już wkrótce zachęcimy Was do sięgnięcia po kolejne nagrania z naszej konferencji!
Źródła:
Lange R. (red.), (2023), „Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp z dn. 13.03.2025].
Rywczyńska A., Piechna J., (2023), „Szkodliwe treści w internecie. Poradnik dla nauczycieli”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp z dn. 13.03.2025].
