Kongres OSE 2024: szkodliwe treści w internecie

Organizowany w grudniu Kongres Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej (OSE) tradycyjnie już poświęcony był zagadnieniom związanym z bezpieczeństwem dzieci i młodzieży w sieci. Tym razem rozmawialiśmy o ochronie przed szkodliwymi treściami w internecie. Jesteście ciekawi wystąpień zaproszonych ekspertów? Na naszym kanale OSE na YouTubie i Facebooku OSE – Ogólnopolska Sieć Edukacyjna będą pojawiać się nagrania z kolejnych wykładów i debat, a w aktualnościach podsumujemy najważniejsze informacje. Zobaczcie koniecznie krótką relację z Kongresu OSE 2024.

Naszą miniserię artykułów poświęconą Kongresowi OSE 2024 zaczynamy od wykładu Marty Witkowskiej – „Niepokojące, nieodpowiednie, krzywdzące. Dzieci i szkodliwe treści w internecie”. Ekspertka NASK przybliżyła zagrożenia związane z kontaktem dzieci z niebezpiecznymi materiałami. Mówiła o znanych już zjawiskach, takich jak hazard w sieci, internetowe challenge’e, ale też o nowych niepokojących trendach: digital self-harm, normalizacji hejtu czy o „podziemnych”, niemoderowanych czatach, zamkniętych infosferach, na których propagowane są szkodliwe treści i zachowania zagrażające zdrowiu bądź życiu.

Co mówią statystyki?

Wraz z dostępem do internetu dzieci i młodzież zyskują praktycznie nieograniczoną możliwość eksplorowania wirtualnego świata. To tu trafiają – intencjonalnie lub nie – na nieodpowiednie materiały. Jakie konkretnie? Odpowiedzią na to pytanie są przytoczone przez prelegentkę dane:

• Młodzież styka się w sieci z: krwawymi, brutalnymi obrazami (42,6%), hejtem (47,3%), doświadczeniami związanymi z braniem narkotyków (44%), treściami anorektycznymi, bulimicznymi (43,6%), treściami związanymi z samouszkodzeniami (38%), informacjami, jak popełnić samobójstwo (36,6%) (Badanie EU Kids Online, 2018);
• W grupie dzieci w wieku 7–19 lat aż 16% ma kontakt z pornografią online, tj. ponad 1 mln 358 tys. użytkowników (Gemius, 2022);
• Filmy, zdjęcia pornograficzne ogląda co czwarty nastolatek (23,9%) i co piąty młodszy badany (21,5%), czyli uczniowie klas 6–8 szkoły podstawowej. Pierwszy kontakt z pornografią następuje średnio w wieku 11–12 lat, a co piąty badany to dziecko poniżej 10. roku życia (Raport „Nastolatki wobec pornografii cyfrowej”, 2022);
• Rośnie liczba materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dziecka (Raport Dyżurnet, 2023).

Szkodliwe treści, niebezpieczne trendy

Oprócz kontaktu w sieci ze szkodliwymi treściami młodzi podejmują też ryzykowne zachowania. Biorą udział w internetowych wyzwaniach (challenge’ach), spotykają się „w realu” z osobami poznanymi w sieci, grają w gry zawierające elementy hazardowe (np. zakup loot boxów) czy dzielą się z innymi swoimi intymnymi materiałami (sexting). O czym jeszcze warto wiedzieć?

Marta Witkowska wspomniała o innych niebezpiecznych trendach. Mówiła o udostępnianiu na zamkniętych grupach materiałów NSSI (non-suicidal self-injuries) – ukazujących różne formy samouszkodzenia jako sposobu na radzenie sobie z trudnymi emocjami, czy o pro-recovery czy skinny aesthetic, za którymi kryje się promowanie wyidealizowanego wizerunku, a także przekonanie, że wygląd jest gwarancją sukcesu.

Ponadto prelegentka przybliżyła zjawisko digital self-harm (określane również jako self-cyberbullying lub autotrolling). Oznacza prześladowanie samego siebie w sieci, z anonimowego konta, aby zyskać uwagę, wsparcie i sympatię jako osoba poszkodowana. Przytoczyła dane, które mówią, że 35% nastolatków angażujących się w digital self-harm czuje, że takie działanie poprawia im nastrój. Autotrolling może mieć jednak tragiczne konsekwencje.

– Ryzyko podjęcia prawdziwej próby samobójczej czy samouszkodzeń w przypadku osób, które angażują się w digital self-harm, jest wielokrotnie wyższe. To nie jest tylko szukanie uwagi, ale duża wskazówka dla nas, że takie dzieci mają problem z przeżywaniem swoich emocji lub zmagają się z trudnościami społecznymi, powinniśmy więc ruszyć im z pomocą – podkreśliła ekspertka.

Co robić?

Warto pamiętać, że nastolatki ze względu na uwarunkowania biologiczne i fakt, że ich mózg jest w fazie rozwoju, nie zawsze są w stanie przewidzieć, jakie skutki przyniesie podejmowanie ryzykownych działań.

– Ich kora przedczołowa jest jeszcze słabo rozwinięta, w związku z tym nie radzą sobie tak dobrze jak dorośli z hamowaniem impulsów, podejmowaniem decyzji, wnioskowaniem na temat konsekwencji swoich działań, myśleniem skutkowo-przyczynowym. Czasami po prostu nie możemy też wymagać, aby dzieci były w stanie czemuś się oprzeć, podjąć racjonalne, logiczne decyzje, właściwie oszacować ryzyko – właśnie z powodu poziomu ich rozwoju – mówiła Marta Witkowska.

Co więc robić? Ekspertka podkreślała konieczność ograniczania kontaktu z niebezpiecznymi materiałami, ale przede wszystkim uczenia dzieci rozpoznawania, kiedy ich granice są przekraczane. Chcecie dowiedzieć się więcej, koniecznie obejrzyjcie wystąpienie Marty Witkowskiej z Kongresu OSE 2024.

Wyczekujcie też innych materiałów z tego wydarzenia, które będziemy udostępniać na naszym kanale OSE na YouTubie i Facebooku OSE – Ogólnopolska Sieć Edukacyjna.