Włącz dźwięk – eksperci OSE radzą: cyberprzemoc

W serii „Włącz dźwięk – eksperci OSE radzą” przypominamy Wam webinary zrealizowane w ramach Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej. Zaczęliśmy od webinarów dotyczących usług dostarczanych razem z szybkim, bezpiecznym i bezpłatnym internetem OSE, następnie rozprawiliśmy się z mitami dotyczącymi korzystania z internetu przez młodych, a dziś skupimy się na cyberprzemocy. Wiedzieliście, że doświadcza jej nawet 20% uczniów?

Cyberprzemoc – agresja w internecie

Na przemoc online narażeni są dziś wszyscy uczniowie. Prawie 80% młodych użytkowników sieci przyznaje, że było świadkiem hejtu, mowy nienawiści, agresji, a co piąty nastolatek doświadczył przemocy osobiście („Nastolatki 3.0”). Przyczyny ataków ze strony rówieśników mogą być różne: upodobania, zainteresowania, wygląd fizyczny, ubiór czy poglądy.

Definicję przemocy w sieci przedstawił prof. Jacek Pyżalski z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu podczas webinaru OSE „Cyberprzemoc w szkole – powiedz STOP”:

– Agresja elektroniczna to każda agresja z wykorzystaniem nowych mediów i różnych narzędzi nowych mediów jako metody prowadzenia wobec kogoś wrogich działań. Czyli nie robimy tego bezpośrednio, tylko korzystając z narzędzi komunikacyjnych, które mamy w internecie. [Formy] agresji są różne, bo i komunikacja jest różna. To może być np. publiczne obrażanie kogoś w mediach społecznościowych, ale też pisanie do kogoś prywatnych obraźliwych wiadomości. To mogą być różnego rodzaju działania z wykorzystaniem materiałów wizualnych, np. zdjęć czy filmów, które zostały zniekształcone, przerobione, przedstawiających jakąś osobę w kompromitujący sposób. To mogą być różne działania w sieci, gdzie ktoś się pod kogoś podszywa czy zakłada profil, udając kogoś innego. To mogą być działania, w których [sprawca] nie kontaktuje się z ofiarą, tylko upowszechnia innym osobom jakieś nieprawdziwe informacje, plotki za pośrednictwem narzędzi komunikacji.

Wielu nauczycieli i opiekunów nie ma świadomości, że ich dzieci lub uczniowie doświadczają nękania w sieci, ponieważ młodzi najczęściej nie zgłaszają takich incydentów. Tymczasem pozbawione pomocy dziecko często nie jest w stanie bez wsparcia poradzić sobie z takimi atakami, przez co narażone jest na groźne skutki przemocy w internecie. Może przeżywać poniżenie i upokorzenie, lęk, rozpacz, smutek, czuć się osamotnione i bezradne, a w konsekwencji mogą się u niego pojawić nawet zaburzenia depresyjne czy myśli samobójcze.

– Podobnie jak przemoc w świecie realnym, nękanie w internecie obejmuje powtarzające się akty agresji, które trwają długo i nasilają się z czasem. Od tradycyjnej przemocy różni się jednak o wiele większym zasięgiem – obmowy czy plotki za pośrednictwem sieci mają przecież szansę dotrzeć do ogromnej publiczności. Ponadto, jak wiemy, internet o niczym nie zapomina, a dodatkowo sprawia, że obraźliwe komentarze czy inne treści rozprzestrzeniają się bardzo szybko. O ile w przypadku agresji w szkole dość łatwo znaleźć sprawcę przemocy, tak w internecie sprawa bardziej się komplikuje. Ofiary mogą nawet nie wiedzieć, kto wyrządza im krzywdę, trudniej jest im więc się bronić. Z kolei sprawców ośmiela anonimowość online, a także – najczęściej – brak kontroli ze strony dorosłych – mówiła podczas webinaru Anna Borkowska, ekspertka ds. edukacji cyfrowej w NASK, autorka m.in. poradników „Cyberprzemoc w szkole. Poradnika dla nauczycieli” i „Uczeń w cyfrowym świecie. Jak projektować działania profilaktyczne w szkole i przedszkolu”.

Pomoc i profilaktyka

Czy można ochronić młodych internautów przed cyberprzemocą? Bardzo ważny będzie tutaj przede wszystkim dobry, oparty na zaufaniu kontakt z dzieckiem. Wtedy możliwe będzie ustalenie z nim zasad ochrony prywatności w internecie, a także rozmowa o zagrożeniach online. Warto sprawdzić, co dziecko wie na ten temat i czy potrafiłoby właściwie zareagować na hejt czy cyberprzemoc we własnym środowisku. Musi także mieć poczucie, że zawsze może się ze wszystkim zwrócić do ważnych dorosłych – nauczycieli, rodziców i innych opiekunów.

Skuteczna profilaktyka w szkole obejmuje różne rozwiązania, które pomagają uczniom, w tym… po prostu się polubić. Prof. Pyżalski nazywa je „strategią sadzenia lasu”:

– Ta strategia sadzenia lasu to wszystkie działania, które dają uczniom w nowej klasie możliwość pobycia ze sobą, współpracy, wytworzenia więzi. To właśnie te więzi są hamulcem przemocy: i cyber-, i tradycyjnej. Jeżeli łączy mnie z kimś jakaś „linka”, „sznurek”, to nie mam ochoty robić takiej osobie krzywdy, nie mam takiego napędu, nie rodzi się we mnie coś takiego, ten sznurek hamuje. Wtedy niezbyt przyjemnie patrzy się też na sytuację, w której krzywdzona jest bliska osoba, kolega czy koleżanka. Nie da się wtedy tego obserwować i się śmiać, trzeba zrobić coś innego – radził ekspert podczas webinaru.

O działaniach profilaktycznych mówiła też Anna Borkowska:

– Efektywnym środkiem są przede wszystkim wszelkie działania profilaktyczne, które powinny być wdrażane nie tylko w szkole, ale i w domu. Praca powinna dotyczyć zarówno ofiar, jak i ich prześladowców, a także świadków cyberprzemocy. Po pierwsze – rozmowa. Nie bójcie się podejmować tematów związanych z cyberprzemocą, jednocześnie postawcie sprawę jasno: w Waszej szkole nie ma na nią zgody. Uczcie odpowiedzialnego zachowania w sieci, a co za tym idzie – odpowiedniego reagowania w przypadku doświadczenia przemocy lub bycia jej świadkiem.

Zobaczcie cały webinar „Cyberprzemoc w szkole – powiedz STOP” i dowiedzcie się, co jeszcze możecie zrobić, by ochronić swoje dzieci i uczniów przed internetową agresją:

A co w przypadku, gdy dojdzie do cyberprzemocy? Sposoby reagowania będą oczywiście zależały od form agresji, ale o ile to możliwe, należy zabezpieczyć dowody – wiadomości, wpisy na stronach internetowych, zdjęcia czy grafiki. Szukać pomocy można także u administratorów serwisów, w których doszło do naruszenia, następnie u szkolnego psychologa i pedagoga, wreszcie u organów ścigania. Warto także skorzystać z profesjonalnego wsparcia ekspertów. Istnieją różne zespoły i linie pomocowe – to przede wszystkim Dyżurnet.pl (www.dyzurnet.pl) i telefony zaufania: 800 100 100 dla rodziców i nauczycieli, 116 111 dla dzieci i młodzieży czy Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 800 12 12 12.