Media społecznościowe, ich twórcy i odbiorcy – głosem ekspertów

Trudno wyobrazić już sobie świat bez mediów społecznościowych (SM) – chętnie sprawdzamy statusy znajomych i dodajemy własne, publikujemy zdjęcia, relacje i inne materiały, wymieniamy wiadomości, szukamy informacji o świecie, oglądamy treści dodawane przez influencerów. Korzystamy z nich niemal wszyscy: według badania CBOS „Korzystanie z internetu” konta w social mediach ma siedmiu na dziesięciu dorosłych, a z raportu „Nastolatki 3.0” dowiadujemy się, że z mediów społecznościowych rezygnuje zaledwie 0,7% młodych ludzi.

Na czym polega siła przyciągania SM, czy wiemy, jak bardzo wpływają na nasze życie, np. kształtując decyzje czy poglądy? Do refleksji na te – tak bardzo aktualne – tematy podczas Kongresu OSE 2022 zaprosiliśmy ekspertów: dr. hab. Jacka Pyżalskiego z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Sylwię Czubkowską z magazynu „Spider’s Web+” oraz Izabelę Meyzę z Fundacji Szkoła z Klasą. Paneliści odpowiadali na pytania prowadzącego rozmowę Karola Gnata oraz te zadawane przez uczestników spotkania. Zapraszamy do obejrzenia nagrania debaty dostępnego na YouTubie OSE!

Media społecznościowe i emocje

Być może nie zawsze uświadamiamy sobie, że nasze przywiązanie do social mediów bezpośrednio łączy się z emocjami, których nam dostarczają.

– Media społecznościowe od początku to nie były media w takim rozumieniu, w jakim mamy do czynienia z mediami masowymi. To były sieci społecznościowe. I to nie informacje były w nich kluczowe, tylko emocje, które w nas wywoływały. (…) Media są skupione na przekazywaniu informacji, a media społecznościowe na przekazywaniu i odbiorze emocji, co powoduje, [że] jesteśmy i chcemy być tam dłużej – mówiła podczas debaty Sylwia Czubkowska.

Co więcej – stoją za tym nawet… reakcje chemiczne w naszych mózgach!

– Są konkretne badania, które pokazują, że media społecznościowe wywołują w nas uderzenie oksytocyny – hormonu szczęścia. A brak, odcięcie wywołuje określone skutki uboczne – (…) FOMO, ale też fizyczną potrzebę sięgnięcia po telefon – dodała redaktorka prowadząca magazynu „Spider’s Web+”.

Okazuje się, że social media mają jeszcze jedną moc: umożliwiają nam zaspokajanie bardzo wielu ważnych potrzeb – w jednym miejscu, szybko i wygodnie. Dzięki portalom społecznościowym czujemy się częścią grupy, pokazujemy siebie i możemy być za to wynagradzani, co sprawia, że spędzamy długie godziny, przeglądając i dodając posty.

Media społecznościowe i informacje

– Badania pokazują, że w 2017 r. z internetu korzystało prawie 4 mld osób, z czego 2,8 mld użytkowników to ludzie z social mediów. Odsetek osób traktujących media społecznościowe jako główne źródło informacji wzrósł dwukrotnie – zauważył podczas debaty Karol Gnat.

Co to oznacza? W natłoku codziennych informacji często tracimy czujność, nie weryfikujemy newsów znalezionych w social mediach i bezrefleksyjnie udostępniamy je innym osobom. Warto wiedzieć, że w ten sposób możemy przyczynić się do rozprzestrzeniania fake newsów i dezinformacji (podczas Kongresu OSE mówili o tym dr hab. Jacek Pyżalski – w wystąpieniu „Prawda i nieprawda online – (nie)kompetencje młodych ludzi” oraz dr hab. Marcin Napiórkowski w wystąpieniu „Dlaczego lubimy wierzyć w nieprawdę?”).

Nie bez znaczenia na nasz ogląd świata jest także wpływ influencerów – osób, które w mediach społecznościowych nawiązują relacje ze swoimi odbiorcami i oddziałują na ich zachowania czy nawyki.

– Obserwujemy zjawisko influencerów i youtuberów oraz osób, które się w wokół nich gromadzą. Istotne jest, by zauważyć ten moment, że zmieniają się praktyki kultury. (…) Dzieci czerpią wiedzę o świecie z bardzo różnych źródeł. Być może źródłem wiedzy o świecie dla naszych dzieci będzie to, co powie influencer albo filmik na YouTubie. Warto to zauważyć i uznać. (…) Dla edukatorów i nauczycieli, rodziców i dziennikarzy płyną z tego ważne wnioski – mówiła Izabela Meyza. – Wiemy, że to, co się wyświetla w mediach społecznościowych, ma wpływ na nasze zachowania. (…) To duże wyzwanie dla nas i dla edukowania naszych dzieci – dodała.

Media społecznościowe i poszukiwanie prawdy

Czy można pomóc młodym użytkownikom internetu w kształtowaniu umiejętności weryfikacji treści znajdowanych online?

– Gdybym dzisiaj miał dawać młodym ludziom informacje, to mówiłbym o pewnej ostrożności – bez względu na rodzaj mediów – radził dr hab. Jacek Pyżalski. – [Pamiętajmy, że] jeżeli coś w internecie jest za darmo, to znaczy, że ty jesteś produktem jako użytkownik. (…) Czyli nie płacimy często finansowo, płacimy swoim czasem – dodał.

Eksperci w swoich wypowiedziach zwracali też uwagę na ogromną rolę edukacji i działań, które rodzice mogą podejmować razem z dziećmi.

– To jest tak naprawdę clue tego, co mogą nauczyciele i edukatorzy, i rodzice, i dziennikarze: uczyć poszukiwania, uczyć wskazywania tego, gdzie szukać informacji, jak szukać informacji – mówiła Sylwia Czubkowska.

– Szalenie ważne jest to, żebyśmy uczyli się, [jak funkcjonować w sieci] razem z dziećmi. Może nie to, żebyśmy my najpierw tę wiedzę zyskali, tylko żebyśmy razem eksplorowali świat internetu – dodała Izabela Meyza.

– Co jesteśmy w stanie zrobić? Edukacja, ale nie tylko medialna. Żeby zrozumieć, na czym i komu zależy, trzeba trochę wiedzieć nie tylko o mediach, ale też o historii, geopolityce, życiu społecznym. (…) Jeśli rozumiemy świat, jesteśmy w stanie się bronić – tłumaczył dr hab. Jacek Pyżalski.

Chcecie dowiedzieć się więcej o wpływie mediów społecznościowych na współczesny świat? Obejrzyjcie nagranie debaty „Dezinformacja w mediach społecznościowych, czyli w co (nie) wierzyć w internecie”:

Więcej o Kongresie OSE 2022 dowiecie się z aktualności „Kongres OSE 2022 – cyberbezpieczeństwo, dezinformacja, ekologia, szkoła przyszłości” oraz wideorelacji z wydarzenia:

Kongres OSE 2022 – przeżyjmy to jeszcze raz

Jak zapewne zauważyliście, w aktualnościach przypominamy Wam kolejne wystąpienia z Kongresu OSE 2022. Na YouTubie OSE możecie już zobaczyć wszystkie nagrania, w tym:

• dr hab. Jacek Pyżalski (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), „Prawda i nieprawda online – (nie)kompetencje młodych ludzi”;
• dr hab. Marcin Napiórkowski (Uniwersytet Warszawski) „Dlaczego lubimy wierzyć w nieprawdę?”;
• Mateusz Mrozek (NASK) „Zrób to sam, czyli czy za dezinformacją i walką ze szkodliwymi treściami musi stać technologia warta miliardy”.

Już niebawem przypomnimy kolejne wystąpienie – tym razem od Barbary Leśniczak (NASK) i Piotra Siergieja (Polski Alarm Smogowy) dowiecie się, na czym polegają manipulacje w społecznej dyskusji dotyczącej ekologii. Bądźcie z nami!

Oczekiwanie umilą Wam materiały stworzone w ramach kampanii OSE „Bezpieczny internet w szkole”. Może skusicie się na podcast „Cyfrowa wywiadówka, czyli Pan Belfer i Paweł Małaszyński o edukacji w czasach internetu” albo Q&A z naszym ambasadorem?

Wszystkie materiały znajdziecie na stronie ose.gov.pl w zakładce Kampania OSE oraz na kanale OSE na YouTubie.