Europejski Miesiąc Cyberbezpieczeństwa z OSE: cyberprzemoc

Trwa Europejski Miesiąc Cyberbezpieczeństwa (ECSM), kontynuujemy więc nasz cykl aktualności, w którym zwracamy uwagę na powszechne zagrożenia w sieci i podpowiadamy, jak sobie z nimi radzić. W zeszłym tygodniu przybliżyliśmy Wam niebezpieczeństwa związane z quishingiem, a dziś skupimy się na cyberprzemocy, której doświadcza wielu uczniów. Jak się chronić przed agresją w internecie, jak na nią reagować i gdzie szukać pomocy?

W sieci cyberprzemocy

Czym w zasadzie jest cyberprzemoc, zwana też cyberbullyingiem? To dręczenie, nękanie, prześladowanie w internecie, które może przybierać różne formy: od agresji słownej (np. wyzywanie w mediach społecznościowych czy zamieszczanie obraźliwych komentarzy pod postami), przez szantaż, aż po publikowanie w sieci upokarzających filmów czy zdjęć.

– Podobnie jak przemoc w świecie realnym, nękanie w internecie obejmuje powtarzające się akty agresji, które trwają długo i nasilają się z czasem. Od tradycyjnej przemocy różni się jednak o wiele większym zasięgiem – obmowy czy plotki za pośrednictwem sieci mają przecież szansę dotrzeć do ogromnej publiczności. Ponadto, jak wiemy, internet o niczym nie zapomina, a dodatkowo sprawia, że obraźliwe komentarze czy inne treści rozprzestrzeniają się bardzo szybko. O ile w przypadku agresji w szkole dość łatwo znaleźć sprawcę przemocy, tak w internecie sprawa bardziej się komplikuje. Ofiary mogą nawet nie wiedzieć, kto wyrządza im krzywdę, trudniej jest im więc się bronić. Z kolei sprawców ośmiela anonimowość online, a także – najczęściej – brak kontroli ze strony dorosłych – mówi Anna Borkowska, ekspert ds. edukacji cyfrowej w NASK.

Badanie NASK „Nastolatki 3.0” potwierdza, że cyberprzemoc jest niestety powszechnym problemem w polskich szkołach. Prawie 80% uczniów przyznaje, że było świadkami aktów internetowej agresji (np. hejtu czy mowy nienawiści), a co piąty nastolatek wskazuje, że doświadczył przemocy osobiście. Warto zauważyć, że rodzice nie zawsze zdają sobie sprawę ze skali tego problemu, a nawet nie wiedzą, że ich dziecko padło ofiarą cyberagresora. Uczniowie rzadko zgłaszają też przypadki nękania swoim nauczycielom.

Z czym mierzą się dzieci pozostawione same sobie z tą trudną sytuacją? Przeżywają poniżenie i upokorzenie, odczuwają smutek, poczucie osamotnienia, bezradność, a w konsekwencji mogą pojawić się u nich nawet zaburzenia depresyjne czy myśli samobójcze.

Profilaktyka i reagowanie

Jak radzić sobie z cyberprzemocą w szkole czy klasie, jak pomóc dziecku, które padło ofiarą takiej agresji, czy można zapobiegać aktom przemocy online? Pierwszym krokiem za każdym razem są mądre działania profilaktyczne. Ważny jest przede wszystkim dobry kontakt z dziećmi i uczniami – zbudowanie relacji opartej na zaufaniu. Młody człowiek musi mieć poczucie, że zawsze może zwrócić się do swoich dorosłych opiekunów (rodziców i nauczycieli) w każdej sytuacji, także wtedy, gdy w internecie dzieje się mu krzywda.

Kolejnym krokiem jest wyjaśniane wirtualnych zagrożeń, nauka reagowania w trudnych sytuacjach, wskazywanie odpowiedzialnych zachowań w sieci i przybliżanie zasad komunikacji w internecie.

Choć to może wydawać się oczywiste, warto przypomnieć, że do cyberprzemocy w grupach rówieśniczych dochodzi rzadziej, gdy uczniowie w klasie są zgrani, lubią się, mają ze sobą wiele wspólnego. Warto więc stwarzać im jak najwięcej okazji do budowania wspólnoty i tworzenia więzi.

W przypadku, gdy przemoc w internecie stała się jednak faktem, należy zabezpieczyć dowody – wiadomości, wpisy na stronach internetowych, zdjęcia czy grafiki. Pomocy trzeba szukać u administratorów serwisów, w których doszło do naruszenia, następnie u szkolnego psychologa i pedagoga, wreszcie u organów ścigania.

Jeżeli okaże się, że nasze dziecko czy uczeń jest ofiarą bądź sprawcą cyberprzemocy, warto także skorzystać z profesjonalnego wsparcia ekspertów. Istnieją różne zespoły i linie pomocowe – to przede wszystkim Dyżurnet.pl (www.dyzurnet.pl) i telefony zaufania: 800 100 100 dla rodziców i nauczycieli, 116 111 dla dzieci i młodzieży czy Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 800 12 12 12.

Baza wiedzy o cyberprzemocy

Chcecie dowiedzieć się więcej o przyczynach i skutkach cyberprzemocy oraz sposobach wspierania jej ofiar, świadków i sprawców? Sięgnijcie do materiałów, które znajdziecie na naszej bezpłatnej platformie OSE IT Szkoła: czekają tu na Was kursy e-learningowe, poradniki i scenariusze zajęć.

• Poradnik dla nauczycieli „Cyberprzemoc w szkole”
• Infografiki „Cyberprzemoc w szkole”
• Scenariusz zajęć „Nie wywołuj hejtu z lasu. Czerwony Kapturek i cyberprzemoc”
• Scenariusz zajęć „My wszyscy. Ryzykowne zachowania w internecie: cyberprzemoc”
• Kursy e-learningowe dla młodszych uczniów: „Krasnoludki 2.0 – W spirali agresji, czyli wojny braci”, „Krasnoludki 2.0 – Walka o słowa, czyli Mech kontratakuje”, „Owce w sieci – Głupek”, „Plik i Folder – odkrywcy internetu Głupi żart”
• Kursy e-learningowe dla starszych uczniów: „Cyberprzemoc – kompromitujące nagranie w sieci”, „Cyberprzemoc – anonimowość w sieci”, „Cyberprzemoc w grach internetowych”, „Cyberprzemoc – prześmiewcze serwisy internetowe”, „Cyberprzemoc – twórca w sieci”

Wiele praktycznych porad znajdziecie też w naszych aktualnościach: „5 pytań o… cyberprzemoc” (wywiad z ekspertką NASK Anną Borkowską), „5 pytań o… cyberprzemoc w szkole” (wywiad z dr. hab. Jackiem Pyżalskim, profesorem Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), „Temat lekcji: cyberprzemoc”, „Niebezpieczne zjawiska w internecie: cyberprzemoc w szkole”, „Lekcja o cyberbezpieczeństwie: cyberprzemoc i hejt”.

Koniecznie obejrzyjcie też ekspercki webinar „Cyberprzemoc w szkole – powiedz STOP”, w którym Anna Borkowska i Jacek Pyżalski nie tylko omówili zagadnienie cyberprzemocy wśród uczniów, ale też podpowiedzieli, jakie działania profilaktyczne może podjąć szkoła:

Dołączcie do Europejskiego Miesiąca Cyberbezpieczeństwa (ECSM)

Październik to wyjątkowy miesiąc dla cyberbezpieczeństwa – obchodzony wtedy ECSM to doskonała okazja, by dowiedzieć się więcej na temat zagrożeń w internecie i wdrożyć zdrowe, cyfrowe nawyki. Tematem tegorocznej, jubileuszowej edycji są phishing i ransomware.

Zachęcamy Was do udziału w akcji i zgłaszania wydarzeń związanych z bezpieczeństwem w internecie. Webinary, szkolenia, kursy, wykłady, materiały informacyjne, różnego rodzaju akcje podnoszące (cyber)świadomość czy edukacyjne zajęcia w szkołach – każdą z tych inicjatyw możecie zgłosić na stronie bezpiecznymiesiac.pl.

A dlaczego dbałość o bezpieczeństwo w internecie jest tak ważna? Posłuchajcie, co mówi o tym Paweł Małaszyński, ambasador kampanii „OSE. Bezpieczny internet w szkole”:

Jeśli jeszcze nie znacie materiałów stworzonych w ramach naszej kampanii, m.in. podcastu „Cyfrowa wywiadówka, czyli Pan Belfer i Paweł Małaszyński o edukacji w czasach internetu” – nadróbcie zaległości! Spoty, Q&A z naszym ambasadorem i wideoinfografiki znajdziecie w zakładce Kampania OSE na stronie ose.gov.pl oraz na kanale OSE na YouTubie!