Bezpieczni w sieci z OSE: bezpieczne ferie

Trwające wciąż ferie zimowe to dla uczniów i nauczycieli czas odpoczynku, wyjazdów i oderwania się od codzienności, a dla cyberprzestępców – kolejny „sezon żniw”. Wykorzystują oni  pośpiech, roztargnienie i ekscytację planowanym urlopem, a wszystko po to, by wykraść nasze pieniądze czy dane, np. uwierzytelniające do bankowości elektronicznej. Podczas ferii warto więc zadbać nie tylko o ciepłą kurtkę, ale też o cyfrowe bezpieczeństwo.

Fałszywe oferty wyjazdów i hoteli

Perspektywa zimowego wyjazdu przyciąga nie tylko turystów, ale też oszustów. Schemat bywa podobny: widzicie atrakcyjną ofertę, płacicie za nocleg, a na miejscu okazuje się, że pod wskazanym adresem nie ma żadnego apartamentu, a właściciel „znika”. W gorszym scenariuszu przestępcy przechwytują dane do bankowości elektronicznej i problem przestaje dotyczyć tylko jednego wyjazdu.

Oszuści wykorzystują phishing – wysyłają wiadomości z linkami do spreparowanych stron, publikują reklamy w mediach społecznościowych, a nawet podszywają się pod obiekty noclegowe na znanych portalach. Dlatego tak ważne jest wychwytywanie sygnałów ostrzegawczych. Często wabikiem jest zaskakująco niska cena. Pamiętajcie: jeśli oferta znacząco odbiega od rynkowych stawek, to nie okazja, tylko ryzyko. Niepokój powinny wzbudzić także podejrzane opinie (nieliczne, bardzo podobne do siebie), wyraźna presja czasu („tylko dziś!”, „ostatnia szansa!”) czy nietypowy sposób płatności, np. prośba o przelew poza platformą.

Bezpieczne płatności – nie tylko za nocleg

Rezerwacje, bilety, ubezpieczenie, sprzęt na wyjazd – ferie to czas wielu transakcji online. Właśnie wtedy łatwo machinalnie klikać „zapłać”, nie sprawdzając szczegółów. Tymczasem bezpieczna płatność to taka, w której mamy pewność, gdzie trafiają nasze dane i pieniądze. O czym trzeba pamiętać?

• Sprawdzajcie, czy znajdujecie się na prawdziwej stronie płatności. Jeśli zauważycie, że strona wygląda inaczej i pojawiają się na niej błędy (także literówki w adresie www), zrezygnujcie z transakcji!
• Upewnijcie się zawczasu, że używacie odpowiednich zabezpieczeń – silnego hasła i uwierzytelniania dwuskładnikowego.
• Nie udostępniajcie nikomu swoich danych logowania do bankowości elektronicznej ani numerów BLIK.
• Korzystajcie z oficjalnych aplikacji bankowych i ustawcie w nich powiadomienia o autoryzacji transakcji. Sprawdzajcie, czy nie pojawiają się tam prośby o potwierdzenie Waszych faktycznych wydatków. Jeżeli cokolwiek wzbudzi Wasz niepokój – koniecznie zgłoście się do banku.
• Robiąc przelew, zawsze dokładnie sprawdzajcie, czy poprawnie wpisaliście dane odbiorcy.

Portfel, mapa i aparat w jednym

Nie tylko podczas ferii nasze smartfony są miniaturowymi centrami dowodzenia i kopalnią wiedzy na nasz temat. Zgubienie urządzenia lub przejęcie go przez niepowołaną osobę może oznaczać znacznie więcej niż utratę zdjęć z wyjazdu. Dlatego podstawowe zabezpieczenia naprawdę mają znaczenie:

• Ustawcie blokadę ekranu nieużywanego urządzenia – może to być kod PIN, wzór lub zabezpieczenie biometryczne, np. odcisk palca. Zrezygnujcie z przewidywalnych haseł (kod w postaci ciągu kolejnych cyfr lub roku urodzenia, wzór w kształcie litery). Gdy odblokowujecie ekran w miejscu publicznym, sprawdźcie, czy nikt nie zagląda Wam przez ramię!
• Warto pomyśleć również o szyfrowaniu danych na urządzeniach, z których korzystacie (w tym kart pamięci). Jeśli ktoś ukradnie np. Wasz telefon, nie będzie mógł dostać się do pamięci urządzenia, więc Wasze wrażliwe dane będą bezpieczne.
• Włączcie też opcję umożliwiającą zdalne zarządzanie sprzętem, np. w przypadku jego kradzieży. Dzięki temu nie tylko zablokujecie do niego dostęp czy wyczyścicie pamięć, ale też namierzycie lokalizację swojego urządzenia. Koniecznie poszukajcie informacji na ten temat na stronie producenta Waszego telefonu czy tabletu.
• Pobierajcie na swoje urządzenia wyłącznie aplikacje pochodzące z wiarygodnych źródeł – oficjalnych sklepów z aplikacjami (Google Play dla urządzeń z systemem Android, App Store – z systemem iOS) i stron producentów oprogramowania. Ponadto pamiętajcie o regularnym aktualizowaniu aplikacji, ale także systemu operacyjnego urządzeń, z których korzystacie. W ten sposób uchronicie się przed lukami czy złośliwym oprogramowanie, które mogą być furtką do kradzieży Waszych danych.
• Aby nie utracić ważnych danych (dokumentów, zdjęć, nagrań i innych plików), co jakiś czas róbcie też kopie zapasowe. Backupy możecie przechowywać w chmurze lub na zewnętrznych dyskach.

Źródła:

Artykuły z serii „Bezpieczni w sieci z OSE na wakacje”: „Bezpieczni w sieci z OSE na wakacje: bezpieczne płatności”, (2023); „Bezpieczni w sieci z OSE na wakacje: bezpieczne urządzenia mobilne”, (2023); „Bezpieczni w sieci z OSE: bezpieczny wyjazd na majówkę”, (2025), dostępne na stronie ose.gov.pl [online, dostęp dn. 5.02.2026].

Gańko K., Kania D., (2025), „ABC cyberbezpieczeństwa 2.0”, wyd. II uzupełnione, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp dn. 5.02.2026].