Zadbaj o siebie z OSE: FOBO
Szybki rozwój technologii, w tym sztucznej inteligencji (ang. artificial intelligence – AI), to dla wielu pracowników szansa na rozwój. Są jednak tacy, którzy już na starcie zakładają, że w tym wyścigu nie mają żadnych szans. Ogranicza ich FOBO – lęk przed tym, że ich dotychczasowa praca okaże się bezwartościowa.
FOBO – czym jest?
Pamiętacie FOMO (od ang. fear of missing out), czyli lęk przed wypadnięciem z obiegu, który zmuszał do ciągłego działania? Przeciwieństwem tego zjawiska jest FOBO.
Jeszcze do niedawna skrót FOBO definiował strach przed podejmowaniem życiowych decyzji. Dosłownie oznaczał „lęk przed lepszymi opcjami” (ang. fear of better options). Wybór szkoły, studiów, pracy, partnera czy partnerki wielu paraliżował i uniemożliwiał podjęcie zdecydowanych kroków.
Dziś FOBO zyskuje nowe znaczenie i coraz częściej opisuje syndrom, który również wiąże się z lękiem i brakiem motywacji do działania. Fear of becoming obsolete, czyli „strach przed tym, że stanę się przestarzały”, że moje kompetencje stracą na wartości, bo zostaną zastąpione przez nowe technologie, to realne obawy pracowników. Potwierdzają je badania Instytutu Gallupa: 22% amerykańskich pracowników aktywnych zawodowo boi się, że z powodu nowych technologii ich praca okaże się niepotrzebna, a umiejętności przestarzałe (Saad, 2023). Skutek? FOBO paraliżuje – również przed zdobywaniem nowych kompetencji.
Objawy i skutki
Osoby doświadczające FOBO wyobrażają sobie świat zdominowany przez AI, uzależniony od technologii, inwigilowany i kontrolowany przez „zbuntowane roboty”. Mówimy więc o lęku przed życiem w zupełnie nowej rzeczywistości, w której wykształcenie, doświadczenie, dotychczasowa pozycja zawodowa mogą przestać się liczyć na rynku pracy. Takie obawy na pewno nasilają się w momencie wypalenia zawodowego czy przeciążenia informacyjnego.
FOBO prowadzi do odczuwania silnego niepokoju, spadku satysfakcji z dotychczasowego życia zawodowego i prywatnego, unikania nowych wyzwań, np. związanych z wdrażaniem innowacyjnych rozwiązań i narzędzi – a to z kolei prosta droga do wykluczenia cyfrowego. U osób odczuwających FOBO mogą też wystąpić objawy fizyczne: przyspieszone bicie serca, duszności czy zawroty głowy w sytuacjach, które wymagają wykorzystania nowych technologii. Jak przezwyciężyć ten stan?
Oswoić technologię
Sztuczna inteligencja już wpływa na rynek pracy. Automatyzacja procesów w wielu branżach poprawia produktywność i innowacyjność, ale też zmienia strukturę zatrudnienia. Eksperci prognozują z jednej strony, że w przyszłości niektóre zawody będzie mogła wykonywać AI, a z drugiej – że powstaną też zupełnie nowe stanowiska pracy, np. związane z rozwojem systemów sztucznej inteligencji, ich obsługą i zarządzaniem. Ponadto pożądane przez pracodawców będą takie kompetencje, jak: myślenie analityczne, kreatywność, odporność, elastyczność i zwinność (znana już dziś jako „agile”), a także ciekawość i uczenie się przez całe życie („Future of Jobs Report”, 2025).
Z danych Eurostatu z 2023 r. wynika, że poziom kompetencji cyfrowych w Polsce jest zdecydowanie niższy niż w większości krajów Unii Europejskiej. Na 27 krajów, których obywatele posiadają przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe, znaleźliśmy się dopiero na 25. miejscu (kompetencjecyfrowe.gov.pl, 2024). Czy to oznacza, że jesteśmy bardziej narażeni na FOBO?
Lęk przed tym, że zostaniemy zastąpieni w pracy przez nowe technologie, na pewno będzie silniejszy u osób, które nie chcą podejmować nowych wyzwań. Wykorzystanie narzędzi cyfrowych wymaga jednak ciągłego podnoszenia swoich umiejętności. Należy więc przywyknąć do myśli, że uczymy się przez całe życie, a kompetencje cyfrowe w tym procesie są kluczowe.
W czasach dynamicznie rozwijających się technologii warto pokazywać światu, że jesteśmy gotowi na zmiany i adaptację do nowych warunków. Jak to zrobić?
- Porozmawiajcie z pracodawcą o Waszym miejscu w strukturze firmy w perspektywie kilku lat. Spytajcie, jakie nowe umiejętności będą potrzebne na danym stanowisku i jak możecie spełnić wymagania.
- Skupcie się na swoich unikalnych talentach. Znajdźcie przewodników, którzy pomogą Wam w rozwijaniu Waszych mocnych stron. Warto przy tym wziąć pod uwagę obszary ujęte w Europejskich Ramach Kompetencji Cyfrowych, tj. informacja i dane, komunikacja i współpraca, tworzenie treści cyfrowych, bezpieczeństwo i rozwiązywanie problemów.
- Korzystajcie z wiedzy, która dziś jest na wyciągnięcie ręki. Blogi, webinary, szkolenia online – internet oferuje mnóstwo źródeł, z których możecie czerpać cenne informacje.
- Bądźcie dla siebie wyrozumiali. Jako starsi pracownicy pamiętajcie, że możecie służyć innym wsparciem mentorskim i umiejętnościami dydaktycznymi, jako młodsi – prezentować świeże spojrzenie i zarażać zapałem do nauki.
- Nie wpadajcie w pułapkę porównywania. Każdy z nas posiada cechy, których nigdy nie zastąpi technologia. Empatia, ciekawość świata, motywacja do działania, intuicja, inteligencja emocjonalna, kreatywność – te wartości nie „zestarzeją się” nigdy!
Źródła:
„Europejskie Ramy Kompetencji Cyfrowych – DigComp”, (b.r.), artykuł na stronie gov.pl [online, dostęp dn. 26.05.2025].
„Future of Jobs Report 2025”, (2025), Cologny/Geneva: World Economic Forum [online, dostęp dn. 26.05.2025].
„Kompetencje cyfrowe mieszkańców Polski w statystykach”, (2024), artykuł na stronie kompetencjecyfrowe.gov.pl [online, dostęp dn. 26.05.2025].
Saad L., „More U.S. Workers Fear Technology Making Their Jobs Obsolete”, artykuł na stronie news.gallup.com [online, dostęp dn. 26.05.2025].
Thompson P., Srivastava S., (2025), „FOMO zastępuje FOBO. To nowe słowo klucz w biznesie”, tł. Albin M., artykuł na stronie businessinsider.com.pl [online, dostęp dn. 26.05.2025].
