Dekalog bezpiecznego internauty
W dzisiejszym cyfrowym świecie korzystanie z komputera i internetu stało się codziennością — zarówno w pracy, jak i w życiu prywatnym. Ale tam, gdzie są możliwości, pojawiają się też zagrożenia. Dlatego w Dniu Bezpiecznego Komputera warto przypomnieć sobie zasady świadomego i ostrożnego poruszania się w sieci. Przed Wami dziesięć fundamentalnych reguł, które każdy internauta – bez względu na wiek – powinien wziąć sobie do serca.
Po pierwsze: chroń swoją prywatność i dane osobowe
Nigdy nie udostępniaj w sieci swoich loginów, haseł, numeru PESEL, numeru karty płatniczej z kodem CVV, adresu zamieszkania, numerów kart płatniczych czy innych wrażliwych informacji – również wtedy, gdy ktoś pod presją próbuje je od Ciebie wyłudzić! Im mniej danych na Twój temat znajdzie się online, tym trudniej będzie przestępcom wykorzystać je przeciwko Tobie.
W mediach społecznościowych warto kontrolować widoczność publikowanych zdjęć, postów i informacji – najlepiej ustawić prywatność tak, by widzieli je tylko zaufani znajomi. Pod żadnym pozorem nie publikuj tam zdjęć dokumentów i nie udostępniaj swojej lokalizacji.
Po drugie: stosuj silne i unikalne hasła
Proste hasło typu „12345” czy „qwerty” to zaproszenie dla hakerów. Każde konto (pocztowe, w social mediach, w sklepach internetowych czy usłudze bankowej) powinno mieć własne, silne hasło – łatwe do zapamiętania dla Ciebie, trudne do rozszyfrowania przez przestępców. Możesz użyć sprytnie zmienionej frazy i zamienić jedno ze słów na jego odpowiednik w innym języku.
Dobrym rozwiązaniem jest korzystanie z menedżera haseł: programów, które generują i przechowują skomplikowane hasła, a użytkownik musi zapamiętać tylko jedno „główne” hasło.
Po trzecie: włącz weryfikację dwuetapową (2FA)
Nawet jeśli ktoś pozna Twoje hasło, bez drugiego składnika dostępu nie zaloguje się do konta. Po skonfigurowaniu uwierzytelniania dwuskładnikowego, poza hasłem, za każdym razem podczas logowania będziesz wprowadzać specjalny kod lub inny składnik. Co ważne, jest on znany tylko Tobie, zatem nawet jeśli hasło wycieknie lub zostanie wykradzione, cyberprzestępca nie włamie się na Twoje konto.
Drugim składnikiem mogą być: jednorazowe kody wysyłane SMS-em lub generowane w specjalnej aplikacji, klucz sprzętowy czy zabezpieczenia biometryczne (np. odcisk palca).
Po czwarte: aktualizuj systemy i oprogramowanie, używaj antywirusa
Luki w systemach operacyjnych, przeglądarkach, aplikacjach i systemach operacyjnych są jedną z najczęstszych dróg ataku przestępców. Dlatego należy jak najczęściej instalować aktualizacje zabezpieczeń – zawsze wtedy, gdy pojawiają się powiadomienia. Aktualizacje nie tylko wspierają nasze bezpieczeństwo w sieci, ale wprowadzają też często nowe funkcje, co poprawia komfort korzystania z urządzeń.
Trzeba pamiętać również o zainstalowaniu i aktualizowaniu programu antywirusowego. Antywirus zadziała jak szczepionka i pomoże Ci ustrzec się przed cyfrowymi niebezpieczeństwami.
Po piąte: regularnie wykonuj kopie zapasowe
Specjaliści rekomendują tzw. zasadę 3-2-1: trzy kopie danych, przechowywane na dwóch różnych nośnikach, z czego jedna znajduje się poza główną lokalizacją, np. w chmurze. Warto, by proces tworzenia kopii był zautomatyzowany, bo ręczne wykonywanie backupu łatwo pominąć w natłoku codziennych obowiązków. Kluczowe jest też regularne testowanie kopii – czyli sprawdzenie, czy w razie potrzeby faktycznie można z niej odtworzyć dane.
Po szóste: nie klikaj we wszystkie linki, nie pobieraj załączników
Cyberprzestępcy często podszywają się pod znane firmy, instytucje czy nawet znajomych, wysyłając wiadomości, które wyglądają na wiarygodne. Wystarczy jedno kliknięcie w fałszywy link, by trafić na stronę wyłudzającą dane logowania lub zainfekować komputer złośliwym oprogramowaniem. Podobnie z załącznikami – nawet pozornie nieszkodliwy plik może narobić wiele kłopotów.
Nie daj się nabrać na atrakcyjne oferty, sensacyjne wiadomości czy rzekome „nagrody” wymagające kliknięcia w link. Jeśli masz wątpliwości, zawsze lepiej samodzielnie wejść na stronę danej instytucji, zamiast korzystać z przesłanego odnośnika.
Po siódme: nie wierz we wszystko, co przeczytasz w internecie
Włącz krytyczne myślenie i staraj się dochodzić do prawdy. Pamiętaj – w internecie pojawia się wiele treści dezinformacyjnych, publikowanych w celu wywołania emocji, pozyskania kliknięć albo wpływania na opinie użytkowników. Dezinformacja może dotyczyć każdego tematu: od zdrowia, przez politykę, po codzienne porady. Dlatego zanim uznasz coś za prawdę, sprawdź źródło informacji: kto ją opublikował, kiedy i w jakim kontekście. Warto też porównać treść z innymi, wiarygodnymi źródłami.
Po ósme: uważaj na pendrive’y, dyski przenośne i inne nośniki danych
Zewnętrzne nośniki danych, pochodzące z niezaufanych źródeł, to poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa Twojego komputera i przechowywanych informacji. Każde podłączenie zewnętrznego nośnika danych może się wiązać z nieświadomym rozprzestrzenianiem się wirusów, złośliwego oprogramowania (np. typu ransomware) czy programów szpiegujących. Zanim skorzystasz z takiego urządzenia, przeprowadź jego dokładne skanowanie antywirusowe. Pamiętaj też, aby zaszyfrować dane, które przechowujesz na dyskach zewnętrznych – jeśli dostaną się w niepowołane ręce, nie będzie można ich odczytać.
Po dziewiąte: reaguj na incydenty bezpieczeństwa
Jeśli natkniesz się w sieci na oszustwo, np. znajdziesz się na fałszywej stronie (banku czy sklepu), zgłoś to do CERT Polska. Wystarczy wypełnić formularz dostępny na CERT.PL – zgłoś incydent lub napisać mailowo na adres cert@cert.pl. Możesz też przesłać wiadomość SMS, zawierającą potencjalnie groźny link. W tym celu skorzystaj z bezpłatnego numeru 8080 i funkcji „przekaż” albo „udostępnij”. Nieuczciwe praktyki w internecie możesz też zgłaszać za pomocą aplikacji mObywatel.
Po dziesiąte: nie daj się zaskoczyć!
Cyberprzestępcy wciąż wymyślają nowe metody ataków, dlatego stale zdobywaj wiedzę na temat cyberzagrożeń. Bądź na bieżąco – śledź informacje na stronach prowadzonych w ramach NASK: nask.pl, cert.pl, ose.gov.pl i it-szkola.edu.pl. Korzystaj też z naszych bezpłatnych materiałów dotyczących cyberbezpieczeństwa: poradników, raportów, broszur, kursów e-learningowych, które pomogą Ci lepiej zadbać o swoje bezpieczeństwo online. Znajdziesz je na naszej platformie e-learningowej OSE IT Szkoła.
Pamiętaj o zasadach, które chronią Cię przed cyberzagrożeniami – klikaj mądrze, chroń dane i działaj świadomie!
