bezpieczniwsieci.edu.pl i szkodliwe treści w sieci
Czy zawsze wiemy na jakie internetowe niebezpieczeństwa uważać? W kolejnym artykule z cyklu, w którym przybliżamy Wam platformę Bezpieczni w sieci (bezpieczniwsieci.edu.pl), zachęcamy do skorzystania z kursów poświęconym szkodliwymi nielegalnym treściom, niebezpiecznym zwłaszcza dla młodych internautów.
Bezpieczni w sieci
Nasza platforma powstała, by dostarczać wiedzę z zakresu bezpiecznego i świadomego korzystania z internetu. Zgromadzone tu materiały edukacyjne pomagają zapoznać z zagrożeniami, które wiążą się z obecnością w świecie online, oraz podpowiadają, jak sobie z nimi radzić. Na bezpieczniwsieci.edu.pl znajdziecie darmowe kursy e-learningowe dla nauczycieli i uczniów (łącznie 18 kursów) oraz scenariusze lekcji, podzielone na sześć modułów tematycznych: cyberprzemoc, cyberzagrożenia, cyfrowe ślady i wizerunek online, fake newsy, nielegalne i szkodliwe treści w internecie oraz prywatność w cyfrowym świecie.
Z treści na platformie mogą korzystać uczniowie klas 7–8 szkół podstawowych, uczniowie szkół ponadpodstawowych, nauczyciele oraz wszyscy ci, którzy są zainteresowani prowadzeniem zajęć na temat cyberbezpieczeństwa.
Szkodliwe i nielegalne treści w sieci – czym są?
Kursy na platformie Bezpieczni w sieci dostarczą Wam wielu informacji nie tylko na temat szkodliwych i nielegalnych treści, ale też podpowiedzą, co zrobić, gdy natkniemy się w sieci na takie materiały i jak na nie reagować.
Zacznijmy jednak od początku. Czym są szkodliwe treści? Wyróżniamy wśród nich (Rywczyńska, Piechna, 2023):
- treści obrazujące przemoc, obrażenia fizyczne, bądź śmierć, np. zdjęcia/filmy prezentujące ofiary wypadków, okrucieństwo wobec zwierząt;
- treści nawołujące do samookaleczeń, samobójstw, zachowań szkodliwych dla zdrowia (np. restrykcyjne diety lub materiały promujące zażywanie niebezpiecznych substancji);
- treści ksenofobiczne i rasistowskie, szerzące tzw. mowę nienawiści;
- treści pornograficzne, w tym materiały prezentujące relacje seksualne z wykorzystaniem przemocy;
- treści przedstawiające seksualne wykorzystywanie dzieci;
- fałszywe wiadomości (tzw. fake news), często o charakterze sensacyjnym, publikowane w mediach w celu zmanipulowania i wprowadzenia odbiorcy w błąd dla osiągnięcia korzyści, np. finansowych, politycznych;
- patostreamy, czyli relacje na żywo w sieci prezentujące zachowania określane i postrzegane jako patologiczne, np. relacje z libacji alkoholowych, zażywania narkotyków, bójek, a także promujące agresję, zawierające wyzwiska, wulgaryzmy;
- internetowe wyzwania – „challenge”, polegające na wykonaniu pokazywanego w sieci zadania, które może być śmieszne, trudne, ale też niekiedy bardzo niebezpieczne dla zdrowia i życia.
To jednak nie koniec niebezpiecznych materiałów, z którymi młodzi (i nie tylko) użytkownicy internetu mogą mieć styczność na co dzień. Po tej ciemnej stronie sieci znajdują się jeszcze nielegalne treści, czyli m.in.
- treści związane z uwodzeniem dziecka przez internet, czyli child grooming;
- treści pornograficzne dostępne bez ostrzeżenia;
- materiały przedstawiające seksualne wykorzystanie dziecka (CSAM) – treści pornograficzne z udziałem małoletniego, również te zawierające wytworzony lub przetworzony wizerunek;
- twarda pornografia – zawierająca sceny przemocy lub wykorzystywanie zwierzęcia;
- treści dyskryminacyjne, nawołujące do wrogości, a nawet nienawiści wobec różnych grup społecznych lub jednostek;
- treści o charakterze rasistowskim, ksenofobicznym.
Jak widzicie, katalog niebezpiecznych materiałów w internecie jest naprawdę duży. Niestety – badania potwierdzają, że dzieci i młodzież mają z nimi kontakt częściej, niż może się wydawać.
Młodzi a szkodliwe i nielegalne treści w sieci
Wgląd w funkcjonowanie dzieci i młodzieży w sieci – również w jej niebezpiecznych obszarach – daje nam raport z najnowszego badania NASK „Nastolatki 3.0”. Dowiadujemy się z niego, że młodzi internauci, którzy większość swojego czasu spędzają online, stykają się z wieloma cyberzagrożeniami i rzadko mówią o tym rodzicom czy innym dorosłym. Przyjrzyjmy się wybranym wynikom badania.
- Niemal 20% nastolatków spotyka się z osobami dorosłymi poznanymi w internecie, a 25% nikogo nie informuje o takich spotkaniach.
- Niemal co trzeci nastolatek przyznaje, że otrzymał za pośrednictwem internetu czyjeś nagie lub półnagie zdjęcie.
- Co czwarty nastolatek ogląda patostreamy, a blisko co szósty nie jest w stanie określić, czy oglądane przez niego treści mają cechy patostreamu, i czy są wulgarne lub nacechowane przemocą.
- Co dwudziesty nastolatek w ciągu 12 miesięcy wziął udział w co najmniej ośmiu internetowych wyzwaniach.
Bezpieczni w sieci – korzystajcie z kursów na platformie
Gdzie dzieci i młodzież mogą natrafić na szkodliwe i nielegalne treści w sieci? Jak wygląda zgłaszanie treści nielegalnych i dlaczego warto to robić? Jak reagować na szkodliwe i nielegalne treści w szkole? Jak chronić dzieci przed niebezpiecznymi treściami w sieci? Jakie są konsekwencje kontaktu z takimi materiałami?
Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziecie w kursach w module „Szkodliwe i nielegalne treści” na platformie Bezpieczni w sieci. Znajdziecie tam osobno: kurs e-learningowy dla uczniów klas 7–8, kurs e-learningowy dla uczniów szkół ponadpodstawowych, kurs e-learningowy dla nauczycieli, słowniki pojęć i scenariusze zajęć.
Wykorzystajcie nadchodące ferie, żeby zdobyć nową wiedzę, a po powrocie do szkoły podzielcie się nią z uczniami!
Źródła [online, dostęp dn. 11.01.2024]:
Lange R. (red.), (2023), „Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców”, Warszawa: NASK Państwowy Instytut Badawczy.
Rywczyńska A., Piechna J., (2021), „Szkodliwe treści w internecie”, Warszawa: NASK Państwowy Instytut Badawczy.
