Bezpieczni w sieci z OSE: ransomware

Oprogramowanie ransomware potrafi wyrządzić wiele szkód. Szyfruje pliki na komputerze, co sprawia, że przestajemy mieć do nich dostęp. Strach przed utratą cennych danych lub upublicznieniem prywatnych informacji może sparaliżować każdego. Najważniejsze to zachować zimną krew i nie ulec groźbom przestępców!

Ofiarą cyberprzestępców może paść każdy, choć zazwyczaj używają ransomware do przeprowadzenia ataku na duże firmy, które przechowują ważne dane klientów czy dostarczają kluczowe usługi. Jak wskazuje raport CERT Polska „Krajobraz bezpieczeństwa polskiego internetu”, oszuści nie omijają też instytucji administracji publicznej, szpitali, przychodni czy uczelni wyższych.

W kolejnym tekście z serii „Bezpieczni w sieci z OSE” podpowiadamy, jak zabezpieczyć nasze urządzenia przed ransomware. Sprawdź też, co zrobić, gdy to właśnie nad Tobą zawiśnie widmo zapłaty okupu za odzyskanie zaszyfrowanych plików.

Czym jest ransomware?

Nazwa ransomware powstała z połączenia dwóch angielskich słów „ransom” (okup) i „software” (oprogramowanie). Oznacza złośliwe oprogramowanie, którego zadaniem jest zaszyfrowanie plików na komputerze, smartfonie lub tablecie ofiary, tak by nie miała do nich dostępu. W zamian za odszyfrowanie i odblokowanie systemu przestępcy żądają okupu. Niestety, dokonanie zapłaty – czy to tradycyjnymi pieniędzmi, czy kryptowalutami – nie daje gwarancji odzyskania kontroli nad własnym sprzętem.

Jak może dojść do zainfekowania urządzenia? Najczęściej poprzez otwarcie złośliwego załącznika przesłanego w wiadomości e-mail. Ale nie tylko. Wirus łatwo może przeniknąć do systemu w momencie instalacji aplikacji lub programów pochodzących z nieznanych źródeł. Ransomware bywa też rozpowszechniany przy pomocy złośliwych reklam zamieszczanych na stronach internetowych.

Po pierwsze: profilaktyka

Celem ataku cyberprzestępców mogą paść cenne prywatne dokumenty cyfrowe, ale i te przechowywane przez różnego rodzaju instytucje. Informacje o pacjentach i ich leczeniu, dane uczniów, kontrahentów czy kadrowo-płacowe zdecydowanie nie powinny trafić w niepowołane ręce. Aby zabezpieczyć się przed skutkami cyberataku, należy przestrzegać kilku podstawowych zasad ochrony przed złośliwym oprogramowaniem. O czym warto pamiętać?

1. Aktualizacja! Bez aktualizacji systemu operacyjnego, oprogramowania i aplikacji Twój sprzęt jest otwarty na działanie cyberprzestępców! Na pewno wykorzystają oni wszystkie dostępne luki, by przeprowadzić atak. Włącz opcje automatycznych aktualizacji. Pozwoli to na bieżąco naprawiać błędy, usprawniać funkcjonalności, a także ulepszać działanie systemu. Aktualizacja powinna też obejmować program antywirusowy, który na bieżąco musi uzupełniać bazę wirusów, by skutecznie chronić użytkowników przed cyberzagrożeniami. Więcej informacji o dobrych praktykach zwiększających bezpieczeństwo urządzania znajdziesz w aktualności „Akcja-aktualizacja – zadbaj o swój sprzęt w wakacje!”.
2. Włącz program antywirusowy. Takie oprogramowanie – oczywiście pozyskane od zaufanego dostawcy – to niezbędne minimum. Pomaga chronić sprzęt przed wieloma wirusami, ale… nie zatrzyma ich wszystkich. To przez coraz bardziej wyrafinowane metody cyberprzestępców, którzy stale szukają sposobu, by zainfekować urządzenia potencjalnych ofiar. Nie zmienia to jednak faktu, że dobry program antywirusowy, stale aktualizowany, jest w stanie wykrywać większość niebezpieczeństw i chronić Cię przed wieloma podatnościami.
3. Pomyśl, zanim klikniesz. Niestety, wiele naszych cyfrowych problemów wynika z przeprowadzanych przez przestępców akcji phishingowych. Na czym polegają? Oszuści podszywają się np. pod znane firmy i wysyłają podejrzane wiadomości e-mail lub SMS. Gdy pod wpływem emocji ulegniesz ich namowom – klikniesz w zainfekowany link czy zalogujesz się w oknie fałszywej strony – możesz stracić cenne dane lub pieniądze. W przypadku otrzymania fałszywej wiadomości nie działaj pochopnie i zachowaj zdrowy rozsądek! Więcej o metodach cyberprzestępców przeczytasz w aktualności „Bezpieczni w sieci z OSE: phishing”.
4. Silne hasło. Pamiętaj o bezpieczeństwie swoich urządzeń! Także o zabezpieczeniu silnym hasłem usług internetowych, z których korzystasz na co dzień: dostępu do bankowości elektronicznej, skrzynki e-mail, konta na portalu społecznościowym czy w sklepie online. Sprawdź, czy stosujesz najnowszą politykę haseł, a jeśli to możliwe – wprowadź uwierzytelnianie wieloskładnikowe. O aktualnych rekomendacjach dotyczących tworzenia silnych i bezpiecznych haseł piszemy w aktualności „Bezpieczni w sieci z OSE: bezpieczne logowanie”.
5. Tworzenie kopii zapasowych. Ten krok może nie uchroni Cię przed atakiem ransomware, ale pomoże odzyskać dane bez konieczności wchodzenia w interakcję z przestępcami. Pamiętaj o zasadach tworzenia backupu: rób regularnie kopie zapasowe, stale też sprawdzaj, czy da się z nich odzyskać zapisane dane. Ważne jest również, by trzymać się zasady 3-2-1 – przechowuj co najmniej trzy kopie danych, przynajmniej dwie z nich trzymaj na różnych nośnikach, a co najmniej jedną odizoluj od innych (w chmurze lub na zewnętrznym dysku), aby w przypadku ewentualnego zagrożenia uniknąć zaszyfrowania przez ransomware. Więcej o dobrych praktykach tworzenia backupu znajdziesz w aktualności „Masz już swój plan B?”.

Po drugie: działanie

Niestety, musimy liczyć się z tym, że do ataku może dojść mimo stosowania zasad ochrony przed złośliwym oprogramowaniem. Warto więc mieć więc opracowaną procedurę reagowania na incydenty.

Na początek zastanów się, czy posiadasz umiejętności techniczne, które pozwolą Ci poradzić sobie z cyberatakiem. Jeśli nie czujesz się na siłach, warto wcześniej popytać znajomych z branży informatycznej i znaleźć kontakt do specjalisty, który w razie ataku ransomware pomoże np. poprawnie zabezpieczyć materiał dowodowy. Jesteś pracodawcą? Nie zapomnij o zorganizowaniu dla swoich pracowników szkolenia z zakresu cyberbezpieczeństwa. Powinni oni wiedzieć się, jak chronić formowy sprzęt przed szkodliwym oprogramowaniem i minimalizować skutki ewentualnego ataku.

Co na pewno możesz zrobić samodzielnie w przypadku zainfekowania komputera, laptopa lub tabletu oprogramowaniem szyfrującym? Odłącz sprzęt od sieci – zarówno przewodowej, jak i bezprzewodowej. Nie wyłączaj urządzenia, możesz je zostawić w trybie hibernacji. To zwiększy szanse na odzyskanie zaszyfrowanych plików.

Informatyk podejmie kroki w celu identyfikacji i eliminacji źródła zakażenia. Następnie określi rodzinę danego ransomware, co pozwoli mu zastosować odpowiednie metody odszyfrowania danych. Jeśli jednak okaże się to niemożliwe, sprawę bardzo ułatwi dobrze przygotowana kopia zapasowa. Po sformatowaniu dysku i instalacji systemu na nowo dane z backupu mogą okazać się bezcenne.

Pamiętaj, że w każdej chwili możesz zgłosić incydent do zespołu CSIRT NASK poprzez stronę incydent.cert.pl albo e-mail: cert@cert.pl. W tym celu należy przygotować minimum dwa zaszyfrowane pliki oraz notatkę z żądaniem okupu od przestępcy, a także informacje o podjętych do tej pory działaniach.

Więcej przydatnych wiadomości znajdziesz w publikacji CERT Polska „Poradnik ransomware” oraz biuletynie „OUCH! – ransomware”. Skorzystaj też z praktycznych porad zawartych w poradnikach Departamentu Cyberbezpieczeństwa Ministerstwa Cyfryzacji (obecnie Kancelaria Prezesa Rady Ministrów):

• „Cyberbezpieczeństwo – Jak zapobiegać atakom typu ransomware?”
• „Cyberbezpieczeństwo – Jak sobie radzić ze skutkami ataków typu ransomware?”