Bezpieczni w sieci z OSE: cyberbullying

Internet to niezwykłe narzędzie, które potrafi łączyć ludzi, ułatwiać pracę, naukę, zdobywanie informacji i kontaktowanie się z innymi. Niestety oprócz zalet komunikacja cyfrowa wiąże się też z niebezpieczeństwami. Jednym z nich jest cyberprzemoc. Jak chronić dziecko przed agresją w sieci i co zrobić, gdy padło ofiarą nękania? Podpowiadamy!

Czym jest cyberbullying?

Na początek zacznijmy od wyjaśnienia, czym jest cyberprzemoc określana też jako cyberbullying. „Cyberprzemoc to przemoc z użyciem urządzeń elektronicznych, najczęściej telefonu bądź komputera. (…) jej celem zawsze jest wyrządzenie krzywdy drugiej osobie. Cyberprzemoc to – podobnie jak przemoc tradycyjna – regularne, podejmowane z premedytacją działanie wobec słabszego, który nie może się bronić” (Borkowska, 2023a).

Cyfrowe nękanie nosi też nazwę cyberbullying – od ang. słowa bullying, które oznacza „prześladowanie, terroryzowanie, nękanie, dręczenie”, oraz cząstki cyber, odnoszącej się do internetu i cyberprzestrzeni. Do cyberbullyingu dochodzi najczęściej podczas publikowania w sieci ośmieszających, przesiąkniętych agresją i nienawiścią komentarzy, także filmików czy zdjęć, np. prywatnych fotografii – przerobionych lub takich, które nigdy nie powinny być upubliczniane (Ministerstwo Cyfryzacji, 2022).

Można powiedzieć, że cyberbullying to zjawisko, które na dobre zagościło w sieci. Z agresją online – zarówno wobec swoich kolegów i koleżanek, jak i osób nieznajomych – spotkała się niemal połowa młodych internautów. Z kolei co trzeci nastolatek doświadczył osobiście różnych form przemocy w sieci, był wyzywany, poniżany, ośmieszany lub straszony w internecie. Co więcej – prawie 11% uczniów zgłaszało kradzież tożsamości i wykorzystywania ich konta e-mailowego lub profilu na portalu społecznościowym do realizacji agresywnych działań wobec innych osób (Lange, 2023).

Skutki cyberprzemocy

Wielu nauczycieli i rodziców nie ma świadomości, że ich podopieczni doświadczają nękania w sieci, ponieważ incydenty te zazwyczaj nie są im zgłaszane. Badanie NASK „Nastolatki 3.0” pokazuje, że zaledwie 17,8% rodziców ma świadomość, że ich dziecko doświadczyło przemocy słownej w internecie (wyzywania), podczas gdy 40% nastolatków przyznało, że nigdy nie padło ofiarą agresji w sieci (Lange, 2023).

Tymczasem pozbawione pomocy dziecko często nie jest w stanie samo stawić czoła trudnej sytuacji, przez co narażone jest na groźne skutki cyberbullyingu. Może przeżywać poniżenie i upokorzenie, lęk, rozpacz, smutek, poczucie osamotnienia, bezradność, a nawet mieć zaburzenia depresyjne czy myśli samobójcze. Co zatem robić – w domu i w szkole – by ochronić dziecko przed cyberprzemocą? I co zrobić, gdy jej doświadcza?

Postawcie na profilaktykę – w szkole

Pamiętajcie, że cyberbullying najczęściej wynika z przeniesienia konfliktu ze świata realnego do wirtualnego. Problem jest trudny do wykrycia, ponieważ ofiary nękania czy hejtu najczęściej nie informują dorosłych o swoich doświadczeniach. Postawcie więc na profilaktykę! Oto kilka kroków, które mogą pomóc powstrzymać przemoc w Waszej szkole.

• Integrujcie klasę. Starajcie się budować dobre relacji pomiędzy uczniami, wprowadzajcie normy grupowe, uczcie dzieci odróżniać dobro od zła, wytyczajcie granice akceptowanych zachowań.
• Rozmawiajcie. Często podejmujcie z uczniami rozmowy na temat internetowych zagrożeń, w tym cyberprzemocy. Wskazujcie na odpowiedzialne zachowania online, np. przekażcie zasady netykiety, a także podkreślajcie wagę ochrony prywatności.
• Uczcie, jak postępować. Uczulajcie uczniów na to, by ze świadków agresji w sieci nie stali się jej sprawcami. Jeśli dostrzegą nękanie innej osoby, powinni udzielić jej wsparcia oraz poinformować o takim zdarzeniu dorosłego. Wytłumaczcie, że komentowanie krzywdzących treści czy udostępnianie ich oznacza angażowanie się w opresyjne działania.
• Okażcie wsparcie. Wskażcie uczniom, gdzie mogą szukać pomocy. Jeśli doświadczą agresji w internecie, powinni zwrócić się do rodziców, administratorów serwisów, w których doszło do naruszenia, szkolnego psychologa i pedagoga. Pokażcie im, że mogą liczyć również na Was – nauczycieli, którzy nie krytykują i nie oceniają, ale wspierają i starają się znaleźć wyjście z każdej trudnej sytuacji (por. Borkowska 2023b).

Więcej przydatnych porad znajdziecie w poradniku dla nauczycieli „Cyberprzemoc w szkole”. Polecamy też scenariusz lekcji „My wszyscy”, który przybliża zagadnienie wpływu internetowej przemocy na życie młodych ludzi, a także webinar „Cyberprzemoc w szkole – powiedz STOP”.

Porozmawiajcie o cyberprzemocy – w domu

Wasze dzieci korzystają już z internetu? Rozmawiajcie z nimi o cyberprzemocy i innych zagrożeniach związanych z aktywnościami online. Oto kilka wątków, które warto poruszyć, by ochronić młodego internautę przed agresją w sieci.

• Przypominajcie o ochronie prywatności. Uświadomcie dziecku, jakie niebezpieczeństwa wiążą się z nierozważnym dzieleniem się w sieci informacjami o sobie, zamieszczaniem prywatnych zdjęć i filmów. Wspólnie znajdźcie w telefonie ustawienia, np. na portalach społecznościowych, które pomogą chronić prywatność w sieci.
• Ustalcie proste zasady. Określcie z dzieckiem, jakie materiały można publikować w internecie, a które lepiej zachować tylko dla siebie. Powiedzcie mu też, że dla swojego bezpieczeństwa zawsze powinno wylogować się z portalu społecznościowego, poczty czy komunikatora po zakończeniu sesji. W ten sposób ustrzeże się przed niepowołanym dostępem innych osób.
• Bądźcie blisko. Interesujcie się aktywnościami dziecka w sieci. Pytajcie, co robi online, z kim rozmawia, jakich ma znajomych. Stwórzcie relację, której fundamentem będzie szacunek i zaufanie.
• Dodatkowa ochrona. W przypadku młodszych dzieci skorzystajcie z programu ochrony rodzicielskiej, np. aplikacji OSE mOchrona. Zainstalujcie ją na obu urządzeniach – swoim i dziecka.
• Powiedźcie, że jesteście! Zapewnijcie dziecko, że zawsze może się do Was zwrócić z każdym problemem – gdy doświadczy nieprzyjemnej sytuacji online lub wydarzy się coś, co je zaniepokoi lub zdenerwuje.

Co jeśli Wasze dziecko doświadcza przemocy w sieci? Przede wszystkim okażcie mu wsparcie, spróbujcie wyjaśnić i zrozumieć zaistniałą sytuację. Wspólnie zabezpieczcie też dowody cyberprzemocy, zapiszcie lub wydrukujcie: e-maile, SMS-y, MMS-y, wiadomości w komunikatorach, wpisy na stronach internetowych, komentarze do wpisów lub do zdjęć w serwisach społecznościowych, na blogach itp. Zabezpieczenie dowodów ułatwi dostawcy usługi odnalezienie sprawcy, usunięcie szkodliwych treści z serwisu, ale też będzie stanowiło materiał, z którym powinny się zapoznać wszystkie zaangażowane w sprawę osoby.

Pamiętajcie – cyberprzemoc jest karalna! Wszelkie przypadki cyberbullyingu, będące naruszeniem prawa (uporczywe nękanie, kradzież tożsamości, groźby karalne, publikowanie nielegalnych treści itp.), powinny być zgłaszane na policję.

Więcej przydatnych porad znajdziecie w poradniku dla rodziców „Cyberprzemoc. Włącz blokadę na nękanie”.

Źródła:

Borkowska A., (2023a), „Cyberprzemoc. Włącz blokadę na nękanie. Poradnik dla rodziców”, Warszawa:  Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp dn. 11.09.2024].

Borkowska A., (2023b), „Cyberprzemoc w szkole. Poradnik dla nauczycieli”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp dn. 11.09.2024].

„Cyberbullying – nękanie w sieci”, (2022), artykuł w serwisie gov.pl [online, dostęp dn. 11.09.2024].

Lange R. (red.), (2023), „Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp dn. 11.09.2024].