Bezpieczni w sieci z OSE: (cyber)bezpieczne święta

Upiec pierniki, kupić karpia i prezenty, ubrać choinkę, zadzwonić z życzeniami… Przed świętami mamy sporo na głowie i musimy pamiętać o wielu rzeczach. Niech jednak grudniowy rozgardiasz nie osłabia czujności w internecie! Niestety – cyberprzestępcy nie śpią i korzystając z naszej nieuwagi, próbują wykradać dane osobowe i inne ważne informacje, a nawet pieniądze z bankowych kont. Jak się przed nimi ustrzec?

Jeśli uważnie śledzicie posty na fanpage’u OSE – Ogólnopolska Sieć Edukacyjna na Facebooku, na pewno zauważyliście, że w grudniu pojawiały się tam okienka ze wskazówkami dotyczącymi omijania internetowych pułapek. Jednak to nie koniec niespodzianek, które Mikołaj zostawił dla Was w Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej! Przygotowaliśmy też broszurę „(Cyber)bezpieczne święta z OSE”, która pomoże Wam ustrzec się przed zagrożeniami online w okresie świątecznym. Znajdziecie ją na platformie OSE IT Szkoła – zapraszamy do lektury!

Przedświąteczna checklista

1. W święta odbieramy wiele SMS-ów, telefonów i elektronicznych kartek z życzeniami. Uważajcie i nie dajcie się złapać w pułapkę phishingu! Zwracajcie szczególną uwagę na SMS-y z prośbą o dopłatę do paczki, a także podejrzane e-maile, które zawierają błędy językowe i manipulujące komunikaty (np. „podaj dane w ciągu 24 godzin”) oraz są skierowane do ogólnego odbiorcy. Najprawdopodobniej zostały wysłane przez oszusta! Jeśli taka wiadomość trafi do Waszej skrzynki, zachowajcie ostrożność: nie klikajcie w żadne linki i nie dokonujcie płatności. Zgłoście się też do CERT Polska za pomocą formularza, a podejrzany SMS prześlijcie na numer 799 448 084.
2. Internet nie zna granic! Kontaktując się z bliskimi za pomocą komunikatorów czy wideokonferencji, musicie jednak pamiętać o podstawowych zasadach bezpieczeństwa. Korzystajcie tylko z aplikacji pochodzących z oficjalnych źródeł oraz na bieżąco aktualizujcie komunikatory zainstalowane na komputerach, tabletach czy smartfonach. Nie bez znaczenia jest także zasada ograniczonego zaufania: nie klikajcie bezrefleksyjnie we wszystkie linki, które dostaniecie w wiadomościach, uważajcie też na podejrzane załączniki i prośby o dołączenie do grona znajomych wysyłane przez obce osoby. W rozmowie przy użyciu komunikatorów nigdy nie podawajcie też poufnych informacji – danych osobowych, loginów i haseł, kodów BLIK czy numerów kont bankowych.
3. Lubimy uwieczniać wyjątkowe, świąteczne chwile na zdjęciach. Zanim jednak zdecydujecie się podzielić nimi w sieci, dwa razy się zastanówcie. Czy materiał przedstawiający Wasze dziecko go nie ośmiesza? Klikając „Udostępnij”, musicie mieć świadomość, że pozornie niewinna fotka lub śmieszny filmik mogą niespodziewanie obiec internet, trafić w niepowołane ręce lub sprawić, że dziecko stanie się w przyszłości obiektem hejtu, a nawet ofiarą cyberprzemocy. Pamiętajcie, że w tym przypadku mniej znaczy więcej. Sprawdzajcie ustawienia prywatności – tak, by udostępniać materiały tylko znajomym, zrezygnujcie z publikowania zdjęć dzieci rozebranych do kąpieli lub umorusanych jedzeniem i zawsze pytajcie o zgodę przed dodaniem zdjęcia czy filmiku.
4. W święta chętniej niż zwykle dzielimy się z potrzebującymi tym, co mamy. Niestety – oszuści potrafią to wykorzystać… Uważajcie na naciągaczy i zawsze weryfikujcie organizatora zbiórki! Wybierajcie zaufane platformy organizujące zrzutki oraz miejcie oczy i uszy szeroko otwarte. Sprawdzajcie, jak długo istnieje organizacja, która prowadzi zbiórkę, szukajcie jej regulaminu, terminu rozpoczęcia i zakończenia. Koniecznie zajrzyjcie też na stronę gov.pl, gdzie prowadzony jest rejestr zbiórek publicznych organizowanych na terenie kraju. A jeśli chcecie wrzucić pieniądze do puszki, sprawdźcie identyfikator osoby prowadzącej zbiórkę.
5. Chcecie kupić na prezent grę komputerową? Wybierzcie taką, która będzie odpowiednia dla Waszego dziecka. Kierujcie się oznaczeniami PEGI – znajdziecie je na pudełku. Podawane są one na dwa sposoby: w formie pięciu oznaczeń wiekowych (PEGI 3, PEGI 7, PEGI 12, PEGI 16 i PEGI 18) oraz ośmiu deskryptorów treści, czyli oznaczeń zawartości gry (Violence – sceny przemocy, Bad language – wulgaryzmy, Fear – obrazy lub dźwięki, które mogą przestraszyć dziecko, Gambling – elementy hazardowe, Sex – treści o charakterze seksualnym, Drugs – narkotyki i inne używki, Discrimination – stereotypy, In-game purchases – mikropłatności). To jednak nie wszystko! Aby czas spędzony z grą był bezpieczny, potrzebna jest także rozmowa z młodym graczem i wspólne ustalenie zasad.
6. Prezent na ostatnią chwilę? Uważajcie na wyjątkowe okazje i fałszywe sklepy internetowe. Jeśli coś wyda Wam się podejrzane, zróbcie zakupy gdzie indziej! Niech nie zwiodą Was „wyjątkowe oferty dostępne tylko dziś”, „megarabaty” i przeceny na cały asortyment! Zanim wrzucicie coś do internetowego koszyka, poszukajcie podstawowych informacji na stronie sklepu (m.in. danych kontaktowych czy regulaminu), a przed dokonaniem zakupu zapoznajcie się też z opiniami na temat sprzedawcy. Sprawdźcie też dwa razy stronę, na której macie dokonać płatności. Jeśli zauważyliście literówki (np. w adresie) lub cokolwiek wzbudzi Wasze podejrzenia – czym prędzej zrezygnujcie z transakcji.
7. W Święta warto zadać o higienę cyfrową – całą rodziną! Ustalcie zasady używania telefonów i internetu i wspólnie ich przestrzegajcie. Na początek określcie limit czasu, jaki można spędzać przed ekranem urządzenia. Wyznaczcie też w domu jedno miejsce na odkładanie i ładowanie sprzętów. Umówcie się, że nie będziecie korzystać z ekranów zaraz po przebudzeniu i spróbujecie wyzbyć się nawyku noszenia telefonu zawsze przy sobie. Postarajcie się odkładać urządzenia na czas posiłków, spotkań z bliskimi oraz co najmniej godzinę przed snem. Zaoszczędzony czas możecie spędzić całą rodziną, np. na jakiejś aktywności na świeżym powietrzu lub zabawie offline!
8. Kupując dziecku pod choinkę cyfrowy prezent, dobrze go przygotujcie. Przyda się aplikacja ochrony rodzicielskiej OSE mOchrona, która pomoże zadbać o bezpieczeństwo dziecka w sieci. Wybierzcie i zainstalujcie program antywirusowy, nie zapomnijcie też o aktualizacjach systemowych, które pozwolą na sprawne korzystanie z telefonu, tabletu czy laptopa, a także na skuteczniejszą ochronę przed zagrożeniami w sieci. Skorzystajcie koniecznie z naszej bezpłatnej aplikacji ochrony rodzicielskiej mOchrona. Dlaczego warto? Dzięki niej możecie zobaczyć szczegółowe informacje na temat aktywności dziecka w internecie, sprawdzicie, ile czasu przeznacza np. na portale społecznościowe i gry, a także zablokujecie strony zawierające szkodliwe treści.
9. Podróżujecie do domu na święta? Uważajcie na otwarte sieci Wi-Fi na lotniskach i w hotelach. Traktujcie je zawsze jako niezaufane! Gdy musicie z nich skorzystać, unikajcie logowania się do swojej skrzynki pocztowej czy bankowości elektronicznej i pod żadnym pozorem nie podawajcie swoich danych, takich jak loginy i hasła. Jeżeli macie taką możliwość, wybierajcie raczej pakiet danych mobilnych dostarczany przez Waszego operatora komórkowego. Pamiętajcie też o zawsze aktualnych zasadach cyberhigieny: nie klikajcie w nieznane linki, nie otwierajcie niespodziewanych załączników, zwracajcie uwagę, czy znajdujecie się na prawdziwych stronach logowania.
10. Święta to czas, który warto spędzić offline – z bliskimi. Odłóżcie telefon, wyłączcie internet i cieszcie się świąteczną atmosferą! Może podejmiecie rodzinny offline challenge? Zasada tego wyzwania jest jedna: odłączamy się od sieci na 48 godzin. Dwie dobry spędzone bez dostępu do internetu pomogą Wam pobyć ze sobą i swoimi bliskimi, a przecież o to tak naprawdę chodzi w świętach. Przyjrzycie się też swoim cyfrowym nawykom i sprawdzicie, jak bardzo na co dzień pochłania Was wirtualna rzeczywistość. Może znaleźliście więcej czasu na swoje hobby, może lepiej spaliście, a może w pewnym momencie musieliście się poddać? Wiemy, że szybko się przekonacie, jak cieszyć się czasem spędzanym offline!

Bezpieczeństwo online na co dzień i od święta

Jak dobrze wiecie, osią działań, które podejmujemy w Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej, jest cyberbezpieczeństwo. Właśnie zagrożeń w sieci i sposobów ochrony przed nimi dotyczy kampania „OSE. Bezpieczny internet w szkole”. Razem z aktorem Pawłem Małaszyńskim tłumaczymy w niej, dlaczego tak ważne jest towarzyszenie dzieciom w ich internetowych przygodach i dbanie o zdrowe, cyfrowe nawyki.

Sprawdźcie, co na ten temat mówi nasz ambasador – obejrzycie Q&A z jego udziałem:

Zapoznajcie się też z innymi materiałami, które stworzyliśmy dla Was w ramach kampanii – np. podcastem „Cyfrowa wywiadówka, czyli Pan Belfer i Paweł Małaszyński o edukacji w czasach internetu” oraz spotami promocyjnymi – znajdziecie je na stronie ose.gov.pl w zakładce „Kampania OSE” oraz na kanale OSE na YouTubie.

A jeśli szukacie informacji o nowych zagrożeniach, z jakimi Wy i Wasze dzieci czy uczniowie możecie zetknąć się online, koniecznie sięgnijcie po naszą nową publikację „ABC cyberbezpieczeństwa”. Znajdziecie tam pigułki wiedzy dotyczące wirtualnych niebezpieczeństw oraz dobrych praktyk i zdrowych cyfrowych nawyków.