5 pytań o... kursy dla rodziców i nauczycieli
W ramach Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej nie tylko dostarczamy szybki i bezpieczny internet do szkół w całej Polsce, ale też prowadzimy wiele działań edukacyjno-informacyjnych. Materiały tworzone przez naszych ekspertów znajdziecie na bezpłatnej platformie e-learningowej OSE IT Szkoła, gdzie uczniowie i nauczyciele mogą skorzystać z e-kursów, publikacji i materiałów wideo.
Zasoby OSE IT Szkoły stale się powiększają, a niedawno swoją premierę miały dwa kursy skierowane do dorosłych użytkowników – rodziców i nauczycieli. Jakie tematy poruszają i dlaczego warto sięgnąć po nasze zasoby? O tym rozmawiamy z Anną Borkowską i Martą Witkowską – ekspertkami ds. edukacji cyfrowej w NASK – w kolejnym wywiadzie z serii „5 pytań o…”.
Na platformie OSE IT Szkoła regularnie pojawiają się nowe, ciekawe e-kursy skierowane do uczniów i nauczycieli, a niedawno swoją premierę miały materiały, z których mogą skorzystać też rodzice. Jakie nowe kursy czekają na opiekunów na naszej platformie?
Anna Borkowska: Jesteśmy przekonani, że rodzice i nauczyciele powinni pełnić rolę przewodników dzieci po wirtualnym świecie. Aby ułatwić im to zadanie, postanowiliśmy stworzyć kursy omawiające dwa ważne zjawiska – FOMO oraz sharenting.
W ramach programu Ogólnopolska Sieć Edukacyjna staramy się wychodzić naprzeciw potrzebom pedagogów, wychowawców, nauczycieli. Z ich doświadczeń z czasu edukacji zdalnej wiemy, że dostrzegają, jak cyfrowy świat pochłonął młodych ludzi w tym okresie. Wiele aktywności nastolatków przeniosło się do sieci, ciężko jest im też powrócić do równowagi sprzed pandemii. Niepokój młodych internautów, związany z rosnącą zależnością od ekranów, potwierdzają wyniki badań – prawie 40% przyznaje, że próbowało ograniczyć korzystanie ze smartfona, ale bez powodzenia, a co piąty twierdzi, że „nic nie jest tak przyjemne, jak korzystanie z telefonu”[1]. Nasz kurs „Zrozumieć FOMO” pozwoli opiekunom dowiedzieć się, jak wspierać uczniów w zachowywaniu równowagi pomiędzy światem online a offline.
Kolejnym materiałem skierowanym do dorosłych jest kurs „Sharenting. Czy warto mieć rodzinny album w sieci?”, który swoją premierę na platformie OSE IT Szkoła miał całkiem niedawno – bo pod koniec czerwca.
Kurs „Zrozumieć FOMO” porusza tematykę lęku przed odłączeniem, który coraz częściej dotyka młodych użytkowników internetu. Dlaczego właśnie ten temat powinien szczególnie zainteresować rodziców?
Marta Witkowska: My, dorośli, w codziennym funkcjonowaniu coraz częściej polegamy na smartfonie. Jesteśmy stale online, w ciągłym kontakcie ze znajomymi na portalach społecznościowych – jednym słowem cały czas staramy się trzymać rękę na pulsie i być na bieżąco z wydarzeniami. Teraz, kiedy wszystko wydaje się tak łatwo dostępne, dosłownie „o jedno kliknięcie” od nas, zaczęliśmy szczególnie obawiać się, że jeśli choć na chwilę odłączymy się od tego strumienia newsów, powiadomień, reakcji, udostępnień, to bezpowrotnie ominie nas coś bardzo ważnego. Podobnie jest w przypadku dzieci i nastolatków, którzy są szczególnie narażeni na szkodliwe skutki FOMO, czyli lęku przed odłączeniem. Jest on związany też z przekonaniem, że coś ważnego ominie ich dokładnie wtedy, kiedy będą offline. Młodym bardzo trudno wyobrazić sobie codzienność bez urządzeń ekranowych, a komunikacja i podtrzymywanie relacji z rówieśnikami w świecie wirtualnym są dla nich tak samo ważne, jak kontakty w świecie offline. Niezwykle istotne jest więc, by rodzice wiedzieli, czym jest FOMO i umieli rozmawiać z dziećmi o bezpiecznym i rozsądnym korzystaniu z internetu i urządzeń cyfrowych. Cennych wiadomości dostarczy opiekunom właśnie kurs „Zrozumieć FOMO”.
Dlaczego zdecydowaliśmy się poruszyć ten temat? Warto podkreślić, że termin FOMO początkowo wcale nie odnosił się do internetu. Powstał w latach 90., ale sukces mediów społecznościowych dał mu drugie życie i zwrócił naszą uwagę na to pozornie niegroźne zjawisko, które może tak istotnie wpłynąć na codzienne funkcjonowanie i samopoczucie. Nastolatki są szczególnie narażone na przykre konsekwencje FOMO, ponieważ ich naturalną potrzebą rozwojową jest bycie blisko swoich rówieśników. Pragnienie akceptacji, przynależności do ważnej dla nich grupy, czucia się jej częścią – to wszystko powoduje, że poświęcają wiele czasu i energii na śledzenie newsów i wirtualnych aktywności swoich znajomych. Smartfon będący ciągle w zasięgu ich ręki oraz nieustanny napływ informacji, głównie z portali społecznościowych, zmusza młodych do stałego bycia online – a to, niestety, może też przynieść wiele nieprzyjemnych konsekwencji.
Lęk przed odłączeniem to bowiem nie tylko rosnąca zależność dzieci od urządzeń cyfrowych, ale też gorsze samopoczucie i obniżona samoocena. FOMO wiąże się też z przekonaniem o własnej nieatrakcyjności towarzyskiej, którą nasila przeglądanie zazwyczaj pozytywnych i atrakcyjnych postów innych użytkowników. Nastolatki często wpadają w pułapkę porównań z wykreowanym i perfekcyjnym światem prezentowanym na profilach znajomych i influencerów. Ich własne życie w porównaniu z tymi przekazami często wypada blado i mało atrakcyjnie. Wysoki poziom FOMO może również mieć wpływ na decyzje, jakie młoda osoba podejmuje w sieci. Aby nie czuć się wykluczona, zyskać akceptację znajomych, może udostępniać treści wpływające negatywnie na jej wizerunek, a to niejednokrotnie prowadzi do uzależniania własnej samooceny od odzewu, z jakim jej działania spotykają się w internecie (np. liczby polubień, komentarzy).
Nadmierne korzystanie z urządzeń cyfrowych – a w taki sposób korzysta z nich osoba charakteryzująca się wysokim FOMO – to również narażenie na narastające dolegliwości fizyczne i problemy ze snem. Potrzeba bycia ciągle „w obiegu” sprawia, że już połowa nastolatków przyznaje, że jeśli przebudzi się w nocy – sięga po smartfon[2].
Skutki nadmiernego korzystania z sieci i urządzeń cyfrowych zauważalne są we wszystkich sferach życia dzieci i nastolatków – także w szkole. Jakie pomocne wiadomości znajdą nauczyciele w kursie „Zrozumieć FOMO”?
Marta Witkowska: Badania wskazują, że co trzeci młody człowiek doświadcza wysokiego poziomu FOMO[3]. Kurs „Zrozumieć FOMO” jest więc odpowiedzią na aktualne potrzeby nauczycieli i rodziców, których zadaniem jest pokazywanie dzieciom, jak bezpiecznie korzystać z możliwości nowych technologii. Materiał w prosty i przyjazny sposób pozwala przyjrzeć się bliżej zjawisku FOMO, wyjaśnia przyczyny i konsekwencje lęku przed odłączeniem. Nauczyciele dowiedzą się też, na jakie sygnały w zachowaniu uczniów zwrócić uwagę oraz jak FOMO może wpłynąć na rozwój dzieci i młodzieży. Kurs pomoże również poznać różnice pomiędzy oznakami FOMO a problemowym, nadmiernym korzystaniem z urządzeń cyfrowych – które, choć podobne, nie są tym samym. Co ważne – wskazówki zawarte w materiale pomogą zaplanować rozmowę z uczniami, podpowiedzą, jak zadbać o cyfrową higienę i wspierać młodych w kształtowaniu zdrowych cyfrowych nawyków.
Zarówno kurs „Zrozumieć FOMO”, jak i inne dostępne na portalu OSE IT Szkoła materiały dotyczące tego zjawiska pomogą nauczycielom zaplanować ciekawą lekcję lub spotkanie z rodzicami. Warto sięgnąć m.in. po poradnik dla nauczycieli „FOMO i problemowe używanie internetu”, scenariusze lekcji „Jak się nie zaplątać w sieci? Ryzykowne zachowania w internecie: FOMO i problemowe używanie internetu” i „Otwórz oczy – internet to nie wszystko. Śpiąca Królewna i FOMO” czy infografiki „FOMO i problemowe używanie internetu”.
Kolejnym kursem dla dorosłych, który miał niedawno premierę na OSE IT Szkole, jest „Sharenting. Czy warto mieć rodzinny album w sieci?”. Czym właściwie jest sharenting i dlaczego akurat temu zagadnieniu poświęcony został nowy kurs e-learningowy?
Anna Borkowska: Sharenting to słowo, które powstało z połączenia dwóch angielskich określeń: share – dzielić się, rozpowszechniać oraz parenting – rodzicielstwo. Najkrócej mówiąc, terminem tym określa się regularne zamieszczanie przez rodziców w internecie – głównie na portalach społecznościowych, blogach, forach dyskusyjnych – szczegółowych informacji, zdjęć i filmów z życia dzieci. Z badań wiemy, że jest to zjawisko coraz bardziej powszechne wśród współczesnych rodziców – na świecie niemal 75% opiekunów korzystających z sieci dzieli się w internecie zdjęciami swoich dzieci. W Polsce robi tak niemal 40% rodziców, często nie stosując żadnych ograniczeń w dostępie do tych materiałów.
Wielu z nich, działając zazwyczaj w dobrych intencjach, przekracza granicę rozsądnego udostępniania materiałów, których bohaterami są ich dzieci. Do sieci często trafiają materiały ujawniające dane dzieci, informacje o ich stanie zdrowia, a nawet pokazujące je w intymnych lub krępujących sytuacjach. Publikujący je dorośli nie zdają sobie przy tym sprawy z zagrożeń, jakie sami w ten sposób tworzą. Tymczasem skutki nierozważnego publikowania zdjęć i filmów oraz ujawniania informacji z życia dziecka mogą być bardzo poważne: od utraty kontroli nad udostępnianymi materiałami i narażenia dziecka na hejt oraz agresję aż po wykorzystanie zdjęć lub filmów w celach przestępczych. Poprzez kurs „Sharenting. Czy warto mieć rodzinny album w sieci?” chcemy zwrócić uwagę rodziców na te ważne kwestie, pokazać jakie zagrożenia wiążą się z nadmiernym dokumentowaniem życia dziecka w internecie, a także jak można – i należy – dbać o jego cyfrowe bezpieczeństwo oraz chronić prywatność w sieci.
Jakich jeszcze wiadomości dostarczy opiekunom kurs „Sharenting. Czy warto mieć rodzinny album w sieci?”?
Anna Borkowska: Kurs będzie też okazją do poznania takich zjawisk jak oversharing czy troll parenting, które również wpływają na bezpieczeństwo dziecka w sieci. Materiał pozwoli również rodzicom poznać zasady rozsądnego dzielenia się informacjami w internecie oraz sprawdzić, czy sami wiedzą, jakimi zdjęciami i postami mogą bezpiecznie dzielić się ze znajomymi w sieci, a jakich treści lepiej nie publikować. Ponadto w kursie przybliżamy ważną kwestię dotyczącą prawnej ochrony wizerunku dziecka i możliwości dysponowania przez rodziców – jako opiekunów prawnych – tym wizerunkiem. Rodzice dowiedzą się także, co o publikowaniu przez nich zdjęć sądzą nastolatki i otrzymają praktyczne wskazówki, jak rozmawiać z dziećmi o budowaniu cyfrowego śladu i kształtowaniu pozytywnego wizerunku online.
Mamy nadzieję, że kurs „Sharenting. Czy warto mieć rodzinny album w sieci?” pomoże rodzicom w kształtowaniu cyfrowych nawyków najmłodszych, przekaże im wiedzę, czym warto, a czym nie powinno się dzielić online oraz będzie pomocnym kompendium, po które będą mogli sięgnąć w każdej chwili. Zachęcamy do korzystania z naszych kursów!
Dziękujemy za rozmowę!
[1] Lange R. (red.), (2021), Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów, Warszawa: NASK – Państwowy Instytut Badawczy [online, dostęp z dn. 19.09.2022].
[2] Dębski M., Bigaj M., (2019), Młodzi Cyfrowi. Nowe technologie. Relacje. Dobrostan, Gdynia: Fundacja Dbam o Mój Z@sięg [online, dostęp z dn. 19.09.2022].
[3] Jupowicz-Ginalska A., Kisilowska M., Iwanicka K., Baran T., Wysocki A., Witkowska M., Lange R., (2021), FOMO 2021. Polacy a lęk przed odłączeniem podczas pandemii, Warszawa: Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego [online, dostęp z dn. 19.09.2022].
