Sekrety sztucznej inteligencji: kreatywność AI – prawda czy iluzja?
Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Sami naukowcy nie są zgodni z tym, co rozumieją przez kreatywność. Według definicji zawartej w „Wielkim słowniku języka polskiego PAN” kreatywność to cecha osoby, która tworzy lub wymyśla coś oryginalnego. Psychologia podkreśla natomiast następujące elementy wspomnianego terminu: oryginalność, wartość, zdolność łączenia idei, emocje oraz intencje. I tu dochodzimy do „clue”. Sztuczna inteligencja (ang. artificial intelligence, AI) nie posiada emocji, doświadczeń, świadomości czy potrzeby wyrażania siebie. Potrafi natomiast zaskakiwać, generować nowe kombinacje, a nawet tworzyć rzeczy, których człowiek nigdy wcześniej nie widział.
Doskonałym przykładem „twórczego” działania AI jest dokończenie przez sztuczną inteligencję X Symfonii Ludwiga van Beethovena. Śmierć artysty w 1827 r. przerwała jego pracę nad wielkim dziełem. Pozostały jedynie fragmenty i szkice utworu muzycznego. Symfonia została dokończona przez maszynę, a w 2021 r. odbyła się jej uroczysta premiera w Telekom Forum w Bonn. Symfonia została wykonana przez Beethoven Orchester Bonn pod dyrekcją Dirka Kaftana. Czy możemy zatem mówić o kreatywności algorytmu?
Kreatywność ludzka vs. kreatywność AI
Kanadyjscy naukowcy z Wydziału Psychologii Uniwersytetu w Montrealu wykonali dotychczas największą na świecie analizę, w ramach której porównano poziom kreatywności ludzi i maszyn. Wyniki badania porównawczego, przeprowadzonego pod kierownictwem prof. Karima Jerbi, zostały opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma „Scientific Reports”. Za pomocą standardowego testu kreatywności badacze zestawili ponad 100 tys. osób z Kanady, Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Australii i Nowej Zelandii z dziewięcioma wiodącymi modelami generatywnej AI, takimi jak ChatGPT, Claude czy Gemini. Jednym z zadań uczestników było wymienienie 10 słów niepowiązanych ze sobą w mniej niż 4 minuty. Im znaczenie podanych słów było od siebie bardziej oddalone, tym ochotnicy uzyskiwali wyższy wynik w zakresie kreatywności. Badani otrzymali również inne zadania, m.in. mieli streścić fabułę filmu czy krótkie opowiadania. Wyniki zaskoczyły!
Najwyższy poziom twórczości pozostaje domeną ludzi
Algorytm przewyższył kreatywnością przeciętnego człowieka w zadaniach wymagających umiejętności generowania wielu różnorodnych i oryginalnych pomysłów na bazie jednego bodźca. Co kluczowe, najbardziej twórcze osoby wciąż jednak wygrywają kreatywnością z maszynami.
„Nasze wyniki badania pokazują, że niektóre systemy AI oparte na dużych modelach językowych potrafią już prześcignąć przeciętną ludzką kreatywność w dobrze zdefiniowanych zadaniach. Co równie ważne, nawet najlepsze systemy AI wciąż nie dorównują najbardziej kreatywnym z nas” – zauważa kierownik eksperymentu, prof. Karim Jerbi.
AI jako asystent procesu twórczego
Autorzy pracy zachęcają do tego, żeby nie traktować sztucznej inteligencji jako zagrożenia dla kreatywnych profesji, lecz jako realną pomoc. Z AI nie należy rywalizować, warto zaś współpracować. Właściwie wykorzystany algorytm może posłużyć człowiekowi jako inspiracja czy szybsza i bardziej wnikliwa analiza zagadnienia. Zdaniem kanadyjskich badaczy kreatywność w przyszłości przyjmie zupełnie nową formę. Będzie to model współpracy, w którym AI wzbogaci ludzką pomysłowość, zamiast ją zastępować. Warto więc traktować sztuczną inteligencję jako asystenta procesu twórczego. Co istotne, AI może być nie tylko naszym pomocnikiem w szeroko rozumianym procesie twórczym, ale równorzędnym partnerem w kreowaniu pomysłów, z którym warto polemizować i dyskutować. Bo wtedy, kiedy pojawiają się różne wizje, spod naszej ręki „wychodzą” najbardziej wartościowe prace. Dlatego w erze sztucznej inteligencji, niezwykle istotne jest nie tylko doskonalenie maszyn, lecz świadome i odpowiedzialne ich wykorzystywanie.
Koncepcja sztucznej twórczości
Z kolei amerykański psycholog Marc Runco zaproponował wprowadzenie terminu AC, czyli sztucznej twórczości (ang. Artificial Creativity), aby odróżnić „dzieła” maszyn od wytworów ludzkiej kreatywności. Jego zdaniem AI kreatywna nie jest, choć potrafi generować nowe rozwiązania. Maszyna świetnie pracuje na danych, analizując dostępne informacje. Pełni zatem bardziej rolę odkrywcy rzeczy już istniejących niż innowatora powołującego do życia coś zupełnie nowego. Na podstawie dostępnych informacji AI generuje pomysły, lecz nie jest biegła w samodzielnym identyfikowaniu i formułowaniu nowych problemów bez udziału człowieka. Algorytm nie posiada zatem cech i umiejętności, które pozwoliłyby uznać, że jest kreatywny tak, jak osoba.
Sztuczna inteligencja nie jest bowiem konkurencją wobec naturalnej ludzkiej kreatywności. Może stanowić dla niej cenne wsparcie, zwiększające jej wydajność. AI pozwala zaoszczędzić nasz czas wszędzie tam, gdzie nie jest potrzebny proces twórczy, a wystarczy jedynie sprawna synteza tego, co człowiek już stworzył.
A może by tak zmienić definicję kreatywności?
Przeprowadzone badania zmuszają do refleksji, co aktualnie rozumiemy przez słowo „kreatywność”. Bez wątpienia wprowadzenie algorytmu do powszechnego użytku jest rewolucją na miarę tej związanej z odkryciem internetu. Ale być może największym wyzwaniem nie jest odpowiedź na pytanie, czy maszyny stały się kreatywne, tylko czym kreatywność naprawdę jest.
Źródła:
„Czy sztuczna inteligencja jest bardziej kreatywna od nas?”, (2026), artykuł na stronie epale.ec.europa.eu [online, dostęp dn. 08.05.2026].
Jasiński G., „Sztuczna inteligencja dogoniła nas w kreatywności”, (2026), artykuł na stronie www.rmf24.pl [online, dostęp dn. 08.05.2026].
Szynkowski J., (2026), „Czy sztuczna inteligencja jest kreatywna?”, artykuł na stronie epale.ec.europa.eu [online, dostęp dn. 08.05.2026].
