Sekrety sztucznej inteligencji: bliskość na kliknięcie

Do tej pory takie pytania dotyczyły relacji między ludźmi, a dziś coraz częściej pojawiają się w kontekście sztucznej inteligencji. Miliony osób na całym świecie rozmawiają z chatbotami, proszą je o rady, dzielą się problemami, a niektórzy deklarują nawet, że traktują je jak przyjaciół. Czy to możliwe, że technologia zaczyna zaspokajać jedną z najbardziej ludzkich potrzeb – potrzebę bliskości?

Dlaczego rozmowa z AI wydaje się tak naturalna?

Jednym z największych sukcesów współczesnej sztucznej inteligencji jest stworzenie systemów, które potrafią prowadzić rozmowę w sposób przypominający kontakt z człowiekiem. Modele językowe analizują ogromne ilości tekstów i uczą się rozpoznawać wzorce komunikacji. Dzięki temu potrafią odpowiadać na pytania, żartować, okazywać zainteresowanie rozmówcy, a nawet dostosowywać styl wypowiedzi do jego nastroju.

Nasz mózg jest jednak bardzo wrażliwy na sygnały społeczne. Gdy ktoś odpowiada nam szybko, używa naturalnego języka i reaguje na nasze emocje, automatycznie zaczynamy traktować go jak partnera rozmowy. To nic nowego – już w latach 60. XX w. naukowcy zauważyli, że ludzie potrafią przypisywać komputerom cechy ludzkie nawet wtedy, gdy doskonale wiedzą, że rozmawiają z maszyną. Dziś, gdy chatboty są znacznie bardziej zaawansowane, efekt ten stał się jeszcze silniejszy.

Efekt Elizy – dlaczego przywiązujemy się do maszyn?

W psychologii i informatyce istnieje pojęcie „efektu Elizy”. Nazwa pochodzi od jednego z pierwszych chatbotów stworzonych w 1966 r. przez informatyka Joseph Weizenbaum. Program był niezwykle prosty – nie rozumiał znaczenia rozmowy i jedynie przekształcał wypowiedzi użytkownika w kolejne pytania. Mimo to wiele osób miało poczucie, że rozmawia z kimś, kto naprawdę je rozumie. Sam twórca był zaskoczony, jak szybko użytkownicy zaczęli zwierzać się programowi z osobistych problemów.

Dziś efekt ten obserwujemy na znacznie większą skalę. Współczesne chatboty potrafią prowadzić długie rozmowy, pamiętać kontekst i generować odpowiedzi brzmiące niezwykle naturalnie. Nic dziwnego, że część użytkowników zaczyna odczuwać wobec nich sympatię lub przywiązanie.

Więcej na ten temat przeczytacie w aktualności „Sekrety sztucznej inteligencji: efekt Elizy”.

Cyfrowy przyjaciel zawsze dostępny

Relacje międzyludzkie bywają skomplikowane. Przyjaciele są zajęci, mają własne problemy, czasem się nie zgadzają lub potrzebują przestrzeni. Sztuczna inteligencja działa inaczej: jest dostępna przez całą dobę, nie ocenia, nie krytykuje i cierpliwie odpowiada na kolejne pytania. Dla niektórych osób może to być szczególnie atrakcyjne.

Badania pokazują, że część użytkowników wykorzystuje chatboty do rozmów o codziennych problemach, ćwiczenia trudnych rozmów, radzenia sobie z samotnością, organizowania czasu, a także poszukiwania wsparcia emocjonalnego. Niektóre aplikacje zostały wręcz zaprojektowane jako „wirtualni towarzysze”, których głównym zadaniem jest budowanie relacji z użytkownikiem. To pokazuje, że sztuczna inteligencja przestaje być wyłącznie narzędziem. Coraz częściej staje się uczestnikiem codziennych interakcji społecznych.

Gdzie kończy się technologia, a zaczyna relacja?

Choć rozmowa z AI może sprawiać wrażenie bardzo naturalnej, warto pamiętać o jednej istotnej różnicy: sztuczna inteligencja nie odczuwa emocji. Nie tęskni za nami, nie cieszy się na kolejną rozmowę, nie martwi się naszymi problemami, wreszcie nie buduje wspomnień w taki sposób, jak robią to ludzie. Chatbot może generować zdania wyrażające troskę lub współczucie, ale nie przeżywa tych emocji. Są one efektem działania algorytmów, a nie prawdziwych uczuć.

To ważne szczególnie dla dzieci i młodzieży, które dopiero uczą się budowania relacji. Wirtualny rozmówca może być ciekawym narzędziem, ale nie zastąpi przyjaźni, która opiera się na wzajemności, zaufaniu i prawdziwym doświadczeniu drugiego człowieka.

AI jako wsparcie, nie zastępstwo

Nie oznacza to jednak, że sztuczna inteligencja nie może pełnić pozytywnej roli – jest w stanie pomagać w nauce, rozwijaniu zainteresowań, organizowaniu pracy czy ćwiczeniu umiejętności komunikacyjnych. Może być także pomocnym narzędziem dla osób nieśmiałych lub uczących się języków obcych.

Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy zaczynamy traktować relacje z AI jako zamiennik kontaktów z ludźmi. Psychologowie podkreślają, że zdrowe relacje rozwijają się dzięki różnorodności doświadczeń – wspólnemu spędzaniu czasu, rozwiązywaniu konfliktów, wzajemnemu wsparciu i budowaniu zaufania. Tego sztuczna inteligencja nie jest w stanie odtworzyć.

Przyszłość relacji człowieka z AI

W najbliższych latach sztuczna inteligencja prawdopodobnie stanie się jeszcze bardziej naturalna w komunikacji. Będzie lepiej rozpoznawać emocje, dostosowywać się do użytkowników i prowadzić coraz bardziej złożone rozmowy. Możliwe, że coraz więcej osób będzie postrzegało ją jako towarzysza codzienności.

To rodzi nowe pytania. Czy można zaprzyjaźnić się z maszyną? Czy technologia może zaspokajać potrzebę bliskości? Jak odróżnić prawdziwą relację od bardzo przekonującej symulacji? Jedno jest pewne – rozwój sztucznej inteligencji sprawia, że granica między światem technologii a światem relacji społecznych staje się coraz mniej oczywista.

Pamiętajcie: sztuczna inteligencja potrafi prowadzić rozmowę, która sprawia wrażenie pełnej empatii i zrozumienia. Nie oznacza to jednak, że odczuwa emocje lub buduje relacje w taki sposób jak człowiek. Chatbot może być pomocnym rozmówcą i ciekawym narzędziem, ale prawdziwa przyjaźń nadal opiera się na czymś, czego algorytmy nie potrafią odtworzyć – wzajemnym doświadczeniu, autentycznych emocjach i obecności drugiego człowieka.

Źródła:

Dąbrowska U., Krasnodębska A., Kuś J., Plichta P., Pyżalski J., Rogowiecki J., Witkowska M., (2026), „AI w szkole. Od algorytmu do relacji”, Warszawa: NASK Państwowy Instytut Badawczy [online, dostęp dn. 9.06.2026].

Ładna A. (red.), Kamiński K., Rosłaniec K., Wrońska A., Błażej M., Jankiewicz A., Konopczyński F., Nawrot M., (2025), „Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców”, Warszawa: NASK Państwowy Instytut Badawczy [online, dostęp dn. 9.06.2026].