Pandemia i internet. Jak zmieniło się nasze funkcjonowanie w sieci?

Trwająca od niemal dwóch lat pandemia COVID-19 sprawiła, że w szybkim tempie musieliśmy przystosować się do nowej, zmienionej rzeczywistości. Dotyczyło to również wielu nawyków – dla własnego bezpieczeństwa zostaliśmy w domach i do internetu przenieśliśmy te sfery naszego życia, które dotychczas nie kojarzyły się z wyłącznie siecią. Zdalna nauka i praca, zakupy online, załatwianie spraw urzędowych za pośrednictwem ekranu komputera, nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktów na odległość: tak wyglądała codzienność wielu z nas.

Jak pandemiczne okoliczności wpłynęły na zmianę zwyczajów związanych z korzystaniem z internetu? Przyjrzyjmy się bliżej niektórym z nich, związanym z edukacją na odległość.

Internet – nieskończone możliwości

Najszybciej do pandemicznych okoliczności dostosowały się szkoły, które niejako musiały przyspieszyć cyfrową transformację. Zdalne nauczanie otworzyło przed uczniami i nauczycielami mnóstwo nowych możliwości – zaczęli oni na szeroką skalę korzystać z edukacyjnych zasobów online oraz aplikacji i narzędzi umożliwiających prowadzenie zajęć na odległość. Zarówno jedni, jak i drudzy dostrzegali wiele korzyści tych nowych praktyk cyfrowych (opisanych np. w raporcie „Edukacja zdalna: co się stało z uczniami, ich rodzicami i nauczycielami?”), a wręcz wyrażali chęć wdrożenia ich na stałe.

Opinie respondentów badania „Nastolatki 3.0” na temat organizacji zajęć zdalnych w szkole pokrywają się z deklaracjami dotyczącymi satysfakcji z poziomu edukacji online („zdecydowanie dobrze” i „raczej dobrze” – 61% wskazań). Ponad 70% uczniów dobrze ocenia organizację edukacji zdalnej. Dodatkowo, co wynika z kolei z badania „Nauka w trybie zdalnym a wykorzystanie internetu Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej”, prawie 90% szkół deklaruje dobre przygotowanie do lekcji online w zakresie sprzętowym.

Internet – złodziej czasu

Ze zdalnymi lekcjami wiązało się również oczywiste wydłużenie czasu spędzanego przed ekranami. W raporcie z badania „Nastolatki 3.0” możemy przeczytać, że dzieci i młodzież poświęcali na lekcje online średnio 7 godzin i 41 minut dziennie. Jeśli dodać do tego jeszcze 4 godziny i 50 minut (w dni powszednie, w weekendy – nieco ponad 6 godzin) przeznaczane na aktywności niezwiązane z zajęciami, okaże się, że nierzadko młodzi spędzali w internecie ok. 12 godzin na dobę.

Co ciekawe, nie tylko dorośli niepokoją się tą rosnącą zależnością od ekranu – również dzieci deklarują, że chciałyby ograniczyć swój czas spędzany w sieci. Zauważają, że są niewyspane, zmęczone, ale z drugiej strony przyznają, że bez internetu ich życie byłoby puste, że nie wiedzą, co robić bez swojego smartfona, czują przymus jego używania. Internet okazuje się przyjemnym bodźcem, który absorbuje tak bardzo, że trudno się od niego oderwać.

Problem ten może dotyczyć wszystkich użytkowników sieci. Wyniki badania „FOMO 2021. Polacy a lęk przed odłączeniem podczas pandemii” nie napawają optymizmem – okazuje się bowiem, że w dwóch grupach ankietowanych, tzn. wśród nastolatków i młodych dorosłych, w ostatnim roku obserwowano najwyższy wzrost wysokiego poziomu FOMO: do 30% w grupie wiekowej 15–19 lat i do 32% u badanych w wieku 20–24 lata. Dla porównania w 2019 r. odsetek ten wynosił 23%. Warto zauważyć również, że to właśnie najmłodsi najczęściej rezygnują z prób zachowania zdrowych nawyków cyfrowych: taką tendencję potwierdza 35% badanych w ww. grupach wiekowych.

O tym, jak internet zmienił funkcjonowanie nastolatków w sieci i jak dorośli mogą pomóc im znaleźć równowagę online–offline podczas Kongresu OSE mówiła Marta Witkowska:

Internet – wyzwania dla bezpieczeństwa

Wydłużający się czas spędzany online wpłynął na zwiększone ryzyko cyberzagrożeń. Warto zwrócić uwagę z jednej strony na zagrożenia dla prywatności online, a z drugiej – kontakt ze szkodliwymi treściami, pornografią i cyberprzemocą. Choć na szczęście zmniejszyła się liczba dzieci, które umawiają się na spotkania z osobami poznanymi w sieci (udział w takich spotkaniach potwierdza 14% badanych nastolatków), to pamiętajmy, że za pośrednictwem sieci mogą je spotkać również inne zagrożenia.

Co piąty uczestnik badania „Nastolatki 3.0” deklaruje, że doświadczył przemocy w internecie, a co czwarty – że oglądał treści pornograficzne (28,6%) i patostreamy (27,1%). Okazuje się przy tym, że rodzice bardzo często nie wiedzą, co dzieci robią online i czy nie dzieje im się tam krzywda, nie szacują też właściwie czasu spędzanego przez ich pociechy w internecie.

O zagrożeniach, z jakimi dzieci i młodzież mogą spotkać się online oraz o usługach bezpieczeństwa i aplikacji ochrony rodzicielskiej mOchrona podczas Kongresu OSE mówili Anna Rywczyńska i Piotr Zacharczuk: