Bezpieczni w sieci z OSE: Rozmawiaj z uczniami o cyberzagrożeniach
Internet to dziś naturalna przestrzeń rozwoju, która przyciąga szczególnie nastolatków. Z najnowszego raportu NASK „Nastolatki 3.0” wynika, że życie młodych ludzi w dużej mierze toczy się równolegle – w sieci i poza nią. W wirtualnym świecie dzieci z powodzeniem mogą podtrzymywać kontakty ze znajomymi i rodziną, słuchać muzyki, grać w gry, oglądać filmy, poszerzać wiedzę i rozwijać zainteresowania.
Internet to doskonałe narzędzie, choć z roku na rok dzieciom trudniej jest zachować balans między aktywnościami online i offline. Młodzi potrafią być w sieci średnio 4 godziny i 50 minut dziennie w swoim wolnym czasie, a w weekendy prawie dwie godziny dłużej. Ponadto część nastolatków deklaruje, że w wirtualnej przestrzeni przebywa nawet ponad 8 godzin na dobę, a co piąty przyznał, że tak samo długo patrzy w monitor w dni wolne od zajęć szkolnych. Problem nadmiernego używania urządzeń cyfrowych nasilił się szczególnie podczas nauki zdalnej, kiedy z konieczności młodzi musieli uczyć się i szukać rozrywki online. Wówczas potrafili spędzać przed ekranem urządzenia nawet 12 godzin dziennie!
Wirtualne wędrówki – razem bezpieczniej
Niestety, przebywanie w sieci nie oznacza, że nastolatki unikną problemów, z którymi mierzą się w realnym życiu. Podobnie jak na szkolnym korytarzu, tak i w internecie mogą doświadczyć hejtu, przemocy czy agresji. Ponadto online mogą też podejmować ryzykowne działania, których skutki będą odczuwać teraz i w przyszłości.
Dziś nie tylko na rodzicach i opiekunach spoczywa obowiązek towarzyszenia dzieciom w ich wędrówkach po wirtualnym świecie. Również nauczyciele, pedagodzy, psycholodzy szkolni powinni włączyć się w proces budowania u swoich podopiecznych zdrowych nawyków cyfrowych i świadomości cyberzagrożeń, których nie brakuje po drugiej stronie ekranu smartfona czy komputera. Podpowiadamy zatem, jak rozmawiać z uczniem o jego bezpieczeństwie w sieci i cyfrowej higienie.
Sprawdź, czy to już FOMO
Zbyt częste korzystanie z internetu wiąże się z wieloma problemami. Jednym z zagrożeń jest FOMO (ang. Fear of Missing Out), czyli lęk przed odłączeniem, przekonanie, że coś istotnego nas ominie właśnie wtedy, gdy będziemy offline. FOMO może dotknąć każdego, ale to młodzi ludzie są szczególnie podatni na negatywne skutki zbytniego przywiązania do urządzeń cyfrowych.
– FOMO brzmi bardzo niewinnie i może wydawać się jedynie kolejnym określeniem na zbyt długie przesiadywanie w sieci. Nic bardziej mylnego – wysoki poziom FOMO może znacznie utrudnić nasze codzienne funkcjonowanie – mówi psycholog Marta Witkowska. – Przymus ciągłego bycia online oraz rosnąca zależność pomiędzy samooceną a odzewem z sieci naraża nastolatki na doświadczanie wiele przykrych emocji i stanów – lęku, smutku, poczucia pustki i nudy, rozdrażnienia, złości. W skrajnych sytuacjach może też prowadzić do zachowań agresywnych czy ataku paniki, kiedy korzystanie z telefonu, dostęp do internetu jest niemożliwy – dodaje ekspertka NASK.
Więcej o FOMO w aktualnościach OSE: „Bezpieczni w sieci z OSE: FOMO”, „Temat lekcji: FOMO i problemowe używanie internetu wśród uczniów” i „5 pytań o… FOMO i problemowe używanie internetu”.
Pomóż uczniom odzyskać równowagę cyfrową
Jak zatem pomóc odnaleźć uczniom równowagę między światem online i offline? Przede wszystkim należy przyjrzeć się wspólnie z młodymi, jakie są ich cyfrowe nawyki. Czy czas spędzany w internecie wykorzystywany jest pozytywnie, z korzyścią dla własnego rozwoju, czy może ogranicza się do bezwiednego scrollowania mediów społecznościowych lub oglądania kolejnych filmików bez większego zainteresowania? Spróbujmy pokazać uczniom, że rezygnacja z jakiejś części czasu przed ekranem nie oznacza straty, a wręcz przeciwnie – może się wiązać z korzyściami. Odłączenie od sieci to okazja do rozrywki offline, spotkania z przyjaciółmi, rozwijania sportowych pasji czy hobby.
Postawmy na budowanie zdrowych nawyków cyfrowych małymi kroczkami i w grupie. Razem łatwiej jest podejmować wyzwania, trwać w postanowieniach i motywować się do działania. Od czego zacząć? Na początek możemy zachęcić uczniów np. do wyłączenia powiadomień w smartfonie lub wyznaczenia miejsca, w które odkładają smartfona po wejściu do domu, tak aby nie zerkać co chwilę na ekran. Pokażmy, w jaki sposób kontrolować czas spędzany w sieci za pomocą opcji dostępnych w ustawieniach większości smartfonów (Cyfrowa równowaga, Czas przed ekranem). Możemy też zaproponować… zakup budzika, aby ograniczyć zasypianie i budzenie się z telefonem. Pokażmy, jak zadbać o rozrywkę offline i korzystać z internetu kreatywnie: zamiast przeglądać zdjęcia znajomych, można np. spróbować nauczyć się obsługi programu do tworzenia grafiki, zamiast oglądać śmieszne filmiki – posłuchać ciekawego podcastu.
Pomysłów na zmianę cyfrowych nawyków może być wiele i każdy uczeń może skorzystać z odpowiadających mu rozwiązań. Poszukajcie ich razem! Przykładowe strategie znajdziecie w poradniku dla nauczycieli „FOMO i problemowe używanie internetu”. Zachęcamy też do skorzystania z gotowego scenariusza zajęć „Jak się nie zaplątać w sieci?” podejmującego temat ryzykownych zachowań online, a także zapoznanie się z webinarem „FOMO i problemowe używanie internetu”.
Porozmawiajcie o cyberprzemocy
Pamiętajmy, że sieć to też miejsce, w którym uczeń może doświadczyć przemocy. Najczęściej wynika ona z przeniesienia konfliktu ze świata realnego do wirtualnego.
– Katalog form cyberprzemocy, zwanej też cyberbullyingiem, jest niestety bardzo szeroki. Często jest to np. agresja słowna, czyli zamieszczanie przykrych komentarzy w mediach społecznościowych czy na forach internetowych. Nastolatki publikują także upokarzające, przerobione zdjęcia innych osób, podszywają się pod kogoś, by w jego imieniu zamieszczać obraźliwe posty. Agresja w internecie może polegać również na celowym ignorowaniu czyjejś działalności w sieci czy wykluczaniu z grona „znajomych” – mówi Anna Borkowska, ekspertka NASK.
Problem jest trudny do wykrycia, ponieważ ofiary nękania czy hejtu najczęściej nie informują dorosłych o swoich przykrych doświadczeniach. Dlatego warto postawić na profilaktykę i zawczasu zapobiegać podejmowaniu ryzykownych zachowań online. Oto kilka kroków, które mogą pomóc powstrzymać przemoc w szkole.
- Integruj klasę. Aby zapobiegać internetowym aktom agresji, staraj się budować dobre relacji pomiędzy uczniami, wprowadzaj normy grupowe, ucz dzieci odróżniać dobro od zła, wytyczaj granice akceptowanych zachowań.
- Rozmawiaj. Często podejmuj z uczniami rozmowy na temat internetowych zagrożeń, w tym cyberprzemocy. Wskazuj na odpowiedzialne zachowania online, przekaż zasady netykiety, a także podkreślaj wagę ochrony prywatności.
- Ucz, jak postępować. Uczulaj uczniów na to, by ze świadków agresji w sieci nie stali się jej sprawcami. Jeśli dostrzegą nękanie innej osoby, powinni udzielić jej wsparcia oraz poinformować o takim zdarzeniu dorosłego. Wytłumacz, że komentowanie krzywdzących treści czy udostępnianie ich to tak naprawdę angażowanie się w opresyjne działania.
- Okaż wsparcie. Wskaż uczniom, gdzie mogą szukać pomocy. Jeśli doświadczą agresji w internecie, powinni zwrócić się do rodziców, administratorów serwisów, w których doszło do naruszenia, szkolnego psychologa i pedagoga. Pokaż im, że mogą liczyć również na Ciebie – nauczyciela, który nie krytykuje i nie ocenia, ale wspiera i stara się znaleźć wyjście z każdej trudnej sytuacji.
Więcej przydatnych porad można znaleźć w poradniku „Cyberprzemoc w szkole”. Polecamy też scenariusz lekcji „My wszyscy”, który przybliża zagadnienie wpływu internetowej przemocy na życie młodych ludzi, a także webinar „Cyberprzemoc w szkole – powiedz STOP”.
Bądźcie czujni
Katalog cyberzagrożeń niestety nie kończy się na FOMO i cyberprzemocy. Młodzi szczególnie narażeni są na skutki ryzykownych zachowań online, takich jak sexting, uzależnienie od gier cyfrowych czy kontakt ze szkodliwymi treściami. Chcesz wiedzieć więcej, by móc prowadzić efektywne rozmowy na temat bezpieczeństwa w internecie? Koniecznie zajrzyj do zasobów dostępnych na platformie OSE IT Szkoła.
Wiele przydatnych informacji można też znaleźć na stronie KPRM Cyfryzacja oraz materiałach kampanii „Nie zagub dziecka w sieci”.
