Bezpieczni w sieci z OSE: patostreamy

Choć internet oferuje wiele korzyści, m.in. możliwość kreatywnego rozwoju, nauki, pracy czy podtrzymywania kontaktów towarzyskich, to nie możemy zapominać, że może również narażać na niebezpieczeństwo.

Czy na pewno wiesz, co dzieci robią online? Z najnowszego badania NASK „Nastolatki 3.0” wynika, że 17% młodych użytkowników internetu ma styczność z patotreściami: wulgarnymi filmami lub wirtualnymi transmisjami prezentującymi zachowania uznawane za szkodliwe i destrukcyjne. Z badań dowiadujemy się również, że nastolatki oglądają patostreamy częściej, niż przypuszczają ich rodzice. W kolejnej aktualności z cyklu „Bezpieczni w sieci z OSE” podpowiadamy, co rodzice i nauczyciele powinni wiedzieć o patostreamach, jakie mogą być skutki kontaktu z nimi, a także co robić, aby minimalizować ich negatywny wpływ na uczniów.

Patostreamy – niebezpieczna rozrywka

Sieć jest nie tylko miejscem, gdzie młodzi uczą się lub rozwijają swoje pasje i zainteresowania – to również przestrzeń oferująca dostęp do rozrywki, w tym filmów czy streamów. Ustalenie zasad korzystania z nowych technologii i filtry do kontroli rodzicielskiej z pewnością pomagają chronić dzieci, jednak nie zawsze zabezpieczają przed dostępem do szkodliwych treści, z jakimi ci mogą zetknąć się na stronach lub forach internetowych, serwisach społecznościowych czy nawet w prywatnych wiadomościach.

Dlaczego szkodliwe treści są niebezpieczne? Przede wszystkim mogą one destrukcyjnie wpływać na rozwój dziecka, jego psychikę, emocje i zachowanie. Należą do nich m.in. materiały obrazujące przemoc, prezentujące zachowania zagrażające zdrowiu lub życiu (np. ryzykowne internetowe wyzwania, drastyczne diety, samookaleczenia), fake newsy. Niektóre ze szkodliwych treści, jak np. materiały dyskryminacyjne i nawołujące do nienawiści czy treści pornograficzne prezentowane nieletnim, to również treści nielegalne.

Do szkodliwych treści w internecie zaliczamy również patostreamy – relacje na żywo ukazujące patologiczne zachowania, np. libacje alkoholowe, przemoc fizyczną, zażywanie narkotyków lub innych substancji psychoaktywnych czy okrucieństwo wobec zwierząt bądź innych osób. Patotreściami są także filmy zamieszczane w mediach społecznościowych, zachęcające do zachowań szkodliwych dla zdrowia.

Te pełne przemocy i nieakceptowalnych społecznie działań przekazy są oglądane przez uczniów z ciekawości, nudów, przez przypadek, dla rozrywki, a także w wyniku polecenia przez ich znajomego. Patostreamy są niebezpieczne i szkodliwe dla młodych, którzy często nie zdają sobie sprawy z ich destrukcyjnego wpływu. Oglądają je z ciekawości, często odbierając jako dobrą zabawę, a nawet szansę na łatwą drogę do uzyskania zarobku i sławy w internecie. Według raportu „Patotreści w internecie. Raport o problemie” aż 38% młodych uważa, że patostreamy przedstawiają prawdziwe życie, a 18% przyznaje, że ich twórcy im imponują.

Wirtualne treści, realne zagrożenia

Zetknięcie się ze szkodliwymi treściami w sieci może nieść dla uczniów przykre i bardzo realne konsekwencje w świecie offline. Oglądanie takich materiałów wpływa na kształtującą się psychikę młodych ludzi, na ich zachowanie, przekonania na temat kondycji świata i społeczeństwa, odczuwanie lęku, obniżenie nastroju, a także nasilać obawy, przez które rzeczywistość może im się wydawać niezrozumiała i groźna. Kontakt z tego typu treściami może również doprowadzić do znieczulenia i obojętności wobec patologicznych zachowań pojawiających się w tych materiałach.

Jakie symptomy powinny zaniepokoić opiekunów? Objawami kontaktu dziecka ze szkodliwymi treściami są m.in.: niepokój, lęk, obniżenie poczucia bezpieczeństwa, pogorszenie nastoju, wypaczony obraz rzeczywistości, zachowania sprzeczne z normami społecznymi, agresywna postawa wobec innych osób, znieczulenie na losy ofiar przemocy czy podejmowanie ryzykownych zachowań i działań antyspołecznych.

Ochrona przed szkodliwymi treściami – zadbaj o profilaktykę

Uczniowie każdego dnia mogą zetknąć się w internecie z różnymi materiałami – także tymi niebezpiecznymi. Ponieważ wciąż brakuje skutecznych mechanizmów weryfikacji treści przed opublikowaniem, opiekunowie powinni pamiętać o zaangażowaniu i kilku dobrych praktykach, które pomogą zbudować relację z dzieckiem, a w perspektywie zadbać o jego bezpieczeństwo w sieci.

1. Ustal zasady korzystania z urządzeń cyfrowych i internetu. Pomoże to nie tylko w ochronie przed szkodliwymi treściami, ale i w wypracowaniu zdrowych cyfrowych nawyków. Warto, aby zasady pojawiły się już na samym początku – gdy dziecko zaczyna swoją wirtualną przygodę. Podczas ustalania tych reguł należy zwrócić uwagę na: dozwolony czas, jaki młody użytkownik może spędzić przed ekranem, ograniczenie dostępu do stron lub aplikacji nieodpowiednich dla dzieci (najmłodsi powinny korzystać z urządzeń tylko w obecności rodziców), ochronę prywatności w sieci oraz sposoby reagowania na niepokojące lub szkodliwe treści.
2. Zadbaj o odpowiednie przygotowanie sprzętu dziecka. Pamiętaj, aby przed przekazaniem urządzenia dobrze je zabezpieczyć. Oprócz zainstalowania programu antywirusowego warto też wyposażyć sprzęt w nowoczesne rozwiązania, np. narzędzia kontroli rodzicielskiej czy włączenie możliwości blokowania nieodpowiednich dla dziecka materiałów.
3. Towarzysz dziecku w odkrywaniu wirtualnego świata – wspieraj i rozmawiaj. Wspólnie z nim angażuj się w aktywności online, razem odkrywajcie nowe gry i zabawy. Wyjaśniaj, jak mądrze korzystać z sieci, oraz uczulaj, na co uważać i jak reagować w przypadku, gdy natknie się na coś niepokojącego. Umożliwi to zarówno naukę, jak i wypracowanie dobrych nawyków, a także pozwoli zbudować więź, dzięki której dziecko nie będzie bało się zwrócić o pomoc w przypadku wystąpienia zagrożenia. Pytaj o jego doświadczenia online, o to, jak spędza czas, co je absorbuje, co niepokoi, z czym się zmaga, a także co aktualnie w sieci cieszy się popularnością wśród jego rówieśników i dlaczego.
4. W przypadku zagrożenia nie panikuj – reaguj! Jeśli zauważysz, że Twoje dziecko ma kontakt patostreamami lub interesuje się nimi, staraj się go nie oceniać, tylko spokojnie porozmawiać na temat szkodliwości takich materiałów. Spróbuj dowiedzieć się, co sprawia, że są one dla niego interesujące i z jakich powodów je ogląda. Wytłumacz, dlaczego powinno się unikać takich treści.

Nie obwiniaj przy tym i nie zawstydzaj! Zadbaj o emocje dziecka – wysłuchaj, co się dokładnie wydarzyło, z jakimi uczuciami się zmaga. Jeśli materiał udostępniają sobie uczniowie w klasie, warto o tym porozmawiać z wychowawcą lub innymi rodzicami. Niezbędne wsparcie i wskazówki reagowania możesz też uzyskać np. u specjalistów Telefonu dla Rodziców i Nauczycieli w sprawach Bezpieczeństwa w Sieci (infolinia: 800 100 100).

Pamiętaj również o reagowaniu! Nielegalne bądź szkodliwe treści w internecie, szczególnie związane z seksualnym wykorzystywaniem dzieci, warto zgłaszać do ekspertów Zespołu Dyżurnet.pl: na adres e-mailowy: dyzurnet@dyzurnet.pl, infolinię: 801 615 005, a także poprzez formularz umożliwiający pozostawienie anonimowego zgłoszenia.

Więcej pomocnych informacji na temat patostreamów i innych szkodliwych treści znajdziesz w poradniku „Szkodliwe treści w internecie. NIE AKCEPTUJĘ, REAGUJĘ!” przygotowanym w ramach kampanii „Nie zagub dziecka w sieci”.

Pomocnych informacji dostarczy również aktualność „Kogo podziwia Twoje dziecko w sieci? Uważaj na patotreści” na stronie KPRM Cyfryzacja.