Bezpieczni w sieci z OSE na wakacje: samotność nastolatków online

Wakacje to dla wielu nastolatków czas odpoczynku, podróży i spotkań z rówieśnikami. Dla innych – okres wzmożonej obecności online, która nie zawsze przekłada się na realne relacje czy dobre samopoczucie. Z okazji Dnia Samotnych, przypadającego 27 lipca, razem przyjrzyjmy się temu, jak wygląda samotność młodych ludzi w świecie cyfrowym w świetle danych z raportu „Nastolatki 3.0” przygotowanego przez NASK. Zachęcamy: poszukajcie sposobów, by młodzi czuli się w sieci nie tylko widoczni, ale też naprawdę zauważeni.

Zawsze w kontakcie – ale czy naprawdę razem?

Nastolatki rzadko dziś są offline. Smartfony towarzyszą im od rana do wieczora, a dostęp do mediów społecznościowych, komunikatorów i serwisów wideo jest niemal nieograniczony. Z pozoru nie powinno być więc mowy o samotności: przecież ciągle z kimś piszą, oglądają te same treści, lajkują i komentują. A jednak, jak pokazują wyniki badania „Nastolatki 3.0” (Lange, 2023), wielu młodych ludzi w sieci czuje, że nie ma się do kogo odezwać.

• Ponad połowę nastolatków (53,9%) cechuje wysoki i powyżej przeciętnej poziom poczucia osamotnienia w mediach społecznościowych.
• Co dziesiąty nastolatek deklaruje wysoki poziom osamotnienia w social mediach.
• Wysoki poziom poczucia samotności w sieci wydaje się podobny, niezależnie od płci respondentów, ich wieku i typu szkoły, w której się uczą.

Niepokojące jest również, że choć co trzeci nastolatek był wyzywany, a blisko co czwarty – ośmieszany i poniżany, to aż 40% ofiar przemocy internetowej nie zgłasza nikomu tego problemu, nie szuka pomocy, nie informuje o zdarzeniu bliskich dorosłych. Młodzi często nie są w stanie określić, czy to, co ich spotkało w internecie, jest cyberprzemocą (17,8%), albo po prostu nie chcą o niej mówić – z obawy przed reakcją dorosłych i grupy rówieśniczej. Takie przemilczenia mogą prowadzić do narastającego poczucia izolacji i braku zrozumienia.

Samotni wśród idealnych zdjęć

Media społecznościowe, szczególnie w czasie wakacji, są pełne idealnych zdjęć i relacji z wyjazdów, spotkań czy letnich przygód. Dla wielu młodych to okazja do pokazania się światu, ale też – niestety – pole do nieustannego porównywania się z innymi. „Oni są szczęśliwi, ja nie”, „wszyscy gdzieś wyjeżdżają, tylko ja zostaję w domu”, „nikt nie reaguje na moje stories i nie lubi moich postów” – te myśli są powszechne, ale często pozostają niewypowiedziane.

Porównywanie się z wykreowaną, idealną wersją życia innych może potęgować poczucie osamotnienia, niską samoocenę i przekonanie, że „coś jest ze mną nie tak”. Wakacyjny czas, który z założenia powinien służyć regeneracji, bywa dla niektórych emocjonalnie trudniejszy niż szkolna codzienność.

Algorytmy, które wiedzą, co czujesz

Warto też zwrócić uwagę na to, jak działa sama technologia. Młodzież spędzająca dużo czasu w sieci i szukająca np. treści dotyczących swoich emocji, smutku, relacji czy rozwiązania problemów, może zostać zamknięta w algorytmicznej bańce. To prosty mechanizm: platformy społecznościowe podają użytkownikowi coraz więcej podobnych treści nie dlatego, że są one dla niego dobre, ale dlatego, że do tej pory najbardziej go angażowały.

Tym samym samotny nastolatek zamiast otrzymać wsparcie, może trafiać na treści pogłębiające jego nastroje – co może wpływać negatywnie na jego samoocenę, samopoczucie, a nawet zdrowie psychiczne.

Co możemy zrobić jako dorośli?

Jak zwykle w kontakcie z dziećmi i młodzieżą najważniejsza jest wspierająca obecność. Dlatego:

• Rozmawiajmy – nie tylko o tym, co młodzi robią online, ale też o tym, jak się czują w internecie. Słuchamy, nie oceniamy i staramy się zrozumieć, to bardzo ważne!
• Zachęcajmy do odpoczynku offline – spacer, gra planszowa, wyjście do kina mogą być antidotum na scrollowanie w samotności.
• Tłumaczmy, czym jest cyberprzemoc – wiele dzieci nie wie, że to, czego doświadczają, jest przemocą i że trzeba reagować na każdą krzywdę w internecie. Jeśli nauczą się ją rozpoznawać, łatwiej będzie im szukać pomocy.
• Budujmy odporność cyfrową – uczmy krytycznego myślenia, świadomego korzystania z treści i uważności na potrzeby swoje i innych.

Samotni, ale nie sami

Samotność online to złożony problem, którego nie da się rozwiązać jednym kliknięciem. Ale możemy robić małe rzeczy, które mają wielką moc: zapytać, wysłuchać, zrozumieć. Pamiętajcie  – bezpieczeństwo w sieci to też bezpieczeństwo emocjonalne. Szczególnie w wakacje, gdy pozorna aktywność online może skrywać prawdziwe poczucie bycia niezauważonym.

Jeśli zauważacie, że Wasze dzieci (lub bliscy) wycofują się, nie odpisują na wiadomości, coraz więcej czasu spędzają w sieci, to może być sygnał, że potrzebują rozmowy, wsparcia albo po prostu Waszej obecności.

Źródło:
Lange R. (red.), (2023), „Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp dn. 24.07.2025].