5 pytań o... the best of 2022 – cyberbezpieczeństwo!
„5 pytań o…” to cykl wywiadów, w których rozmawiamy z ekspertami o cyberbezpieczeństwie, Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej oraz technicznych aspektach naszego programu. Spotykamy się ze specjalistami z różnych dziedzin, którzy przekazują Wam ciekawą wiedzę na temat wielu zagadnień dotyczących bezpieczeństwa uczniów w sieci i nie tylko.
W grudniu postanowiliśmy przypomnieć Wam wywiady, które najchętniej czytaliście w 2022 r. W tej aktualności skupimy się na pięciu rozmowach dotyczących cyberbezpieczeństwa, a już niedługo przypomnimy Wam wywiady poświęcone sprawom technicznym. Zobaczcie wybrane pytania z każdej rozmowy i sprawdźcie, czy czytaliście już je wszystkie!
5 pytań o… kursy dla rodziców i nauczycieli
W tym odcinku naszymi gośćmi były Anna Borkowska i Marta Witkowska – ekspertki ds. edukacji cyfrowej w NASK – z którymi rozmawialiśmy o nowych bezpłatnych kursach dla dorosłych na platformie OSE IT Szkoła – „Zrozumieć FOMO” oraz „Sharenting. Czy warto mieć rodzinny album w sieci?”. Wywiad był też dobą okazją, by dowiedzieć się więcej na temat samego zjawiska FOMO.
Skutki nadmiernego korzystania z sieci i urządzeń cyfrowych zauważalne są we wszystkich sferach życia dzieci i nastolatków – także w szkole. Jakie pomocne wiadomości znajdą nauczyciele w kursie „Zrozumieć FOMO”?
Marta Witkowska: Badania wskazują, że co trzeci młody człowiek doświadcza wysokiego poziomu FOMO[1]. Kurs „Zrozumieć FOMO” jest więc odpowiedzią na aktualne potrzeby nauczycieli i rodziców, których zadaniem jest pokazywanie dzieciom, jak bezpiecznie korzystać z możliwości nowych technologii. Materiał w prosty i przyjazny sposób pozwala przyjrzeć się bliżej zjawisku FOMO, wyjaśnia przyczyny i konsekwencje lęku przed odłączeniem. Nauczyciele dowiedzą się też, na jakie sygnały w zachowaniu uczniów zwrócić uwagę oraz jak FOMO może wpłynąć na rozwój dzieci i młodzieży. Kurs pomoże również poznać różnice pomiędzy oznakami FOMO a problemowym, nadmiernym korzystaniem z urządzeń cyfrowych – które, choć podobne, nie są tym samym. Co ważne – wskazówki zawarte w materiale pomogą zaplanować rozmowę z uczniami, podpowiedzą, jak zadbać o cyfrową higienę i wspierać młodych w kształtowaniu zdrowych cyfrowych nawyków.
Zarówno kurs „Zrozumieć FOMO”, jak i inne dostępne na portalu OSE IT Szkoła materiały dotyczące tego zjawiska pomogą nauczycielom zaplanować ciekawą lekcję lub spotkanie z rodzicami. Warto sięgnąć m.in. po poradnik dla nauczycieli „FOMO i problemowe używanie internetu”, scenariusze lekcji „Jak się nie zaplątać w sieci? Ryzykowne zachowania w internecie: FOMO i problemowe używanie internetu” i „Otwórz oczy – internet to nie wszystko. Śpiąca Królewna i FOMO” czy infografiki „FOMO i problemowe używanie internetu”.
Przeczytajcie cały wywiad „5 pytań o… kursy dla rodziców i nauczycieli”
5 pytań o… równowagę cyfrową
Waszym sporym zainteresowaniem cieszyła się także rozmowa o cyfrowym śladzie, jaki pozostawiamy w sieci. Na nasze pytania odpowiedziała Marta Witkowska, która m.in. radziła, jak znaleźć złoty środek i razem z dzieckiem wypracować cyfrową równowagę czy dlaczego czasem warto zmienić tryb wyświetlania portali i aplikacji na czarno-biały.
Granica pomiędzy światem online i offline coraz łatwiej się zaciera – obserwujemy to na co dzień. Czy jest jednak jakiś sposób, żeby balansować swoje aktywności: te w sieci i te bez dostępu do internetu? Czy równowaga cyfrowa jest w ogóle możliwa?
Marta Witkowska: Przede wszystkim warto pamiętać, że zachowanie zdrowej równowagi online/offline nie jest czymś wrodzonym. To umiejętność, której trzeba się nauczyć. A żeby się to udało, musimy próbować – być może będzie to dla nas na początku trudne, ale trening czyni mistrza. Poza tym nie ma jednego uniwersalnego sposobu na cyfrową równowagę, który będzie dobry dla każdego.
Zanim zaczniemy wprowadzać zmiany, przyjrzyjmy się temu, w jaki sposób korzystamy ze smartfona, internetu, serwisów społecznościowych, gier cyfrowych. Co jest dla nas problemem? Z czym jest nam najtrudniej? Na czym najbardziej nam zależy? Dla jednych będzie to możliwość zakończenia rozgrywki online po dwóch godzinach, a nie nad ranem, dla innych możliwość odłożenia smartfona w weekend, a dla jeszcze innych – wyłączenie natrętnych powiadomień i zmniejszenie zaangażowania w media społecznościowe. Jeśli odpowiemy sobie na pytanie, co jest ważne dla mnie, znacznie zwiększymy swoje szanse na powodzenie tej misji.
Pamiętajmy, że najlepiej sprawdza się metoda małych kroków. Wprowadzajmy zmiany stopniowo. Jeśli naszym problemem jest niemożność wytrzymania pięciu minut bez sprawdzenia powiadomień, nie zakładajmy, że najbliższy weekend spędzimy offline. Lepiej zacząć od 30 minut bez zerkania na ekran. Próbujmy różnych rozwiązań, bo nie zawsze to, co założyliśmy, sprawdzi się najlepiej. Chcemy ograniczyć czas spędzany na przeglądaniu profili znajomych? Może spróbujmy wyznaczyć jedno miejsce w domu (np. fotel), z którego to robimy. A może pomoże zmiana trybu wyświetlania na czarno-biały? Wtedy aplikacje czy komunikatory nie są już tak atrakcyjne. Sprawdzajcie, co działa na Was najlepiej. W zmianie nawyków pomaga grupa wsparcia. Stwórzcie własną – zaproście kolegów z klasy, przyjaciółkę, członków rodziny – i dzielcie się pomysłami, sukcesami, motywujcie do wysiłku. Tak, zmiana nawyków to ciężka praca, ale warto ją wykonać! Nic nie będzie równie satysfakcjonujące, jak osiągnięcie postawionego przed sobą celu.
Przeczytaj cały wywiad „5 pytań o… równowagę cyfrową”
5 pytań o… projekt OSEhero (edycja 2022/2023)
Znacie już projekt OSEhero, a może chcecie dowiedzieć się więcej o jego najnowszej edycji? Podpowiedzi dostarczy wywiad „5 pytań o… projekt OSEhero (edycja 2022/2023)”, w którym rozmawialiśmy z Izabelą Balcerzak – koordynatorką projektu, specjalistką z Zespołu Programów Edukacyjno-Informacyjnych w NASK. Wywiad to prawdziwa pigułka wiedzy na temat projektu OSEhero, jego założeń oraz korzyści, jakie niesie dla nauczycieli.
Na czym polega projekt OSEhero i kto może w nim uczestniczyć?
Izabela Balcerzak: OSEhero to projekt edukacyjny, polegający – zwięźle rzecz ujmując – na dzieleniu się wiedzą. My jako organizatorzy dzielimy się z uczestnikami materiałami o szeroko rozumianym bezpieczeństwie cyfrowym, nasi eksperci dzielą się wiedzą w tym zakresie, raportami z badań, informacjami o wartościowych wydarzeniach, które pomagają budować kompetencje. Z kolei zadaniem uczestników jest podzielenie się zdobytą wiedzą z innymi: uczniami, rodzicami, pedagogami, lokalną społecznością.
Polska jest krajem o wysokim poziomie cyfryzacji usług publicznych, a w ślad za dynamicznym rozwojem naszego państwa w tym obszarze musi iść solidna edukacja. W projekcie OSEhero chcemy połączyć siły i dywersyfikować działania, edukować na dużą skalę i budować świadome społeczeństwo cyfrowe.
Do realizacji tego zadania potrzebni są przede wszystkim ludzie zaangażowani w edukację, ale przy tym charyzmatyczni liderzy – przewodnicy, wokół których gromadzi się społeczność. Dlatego do projektu zapraszamy nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych, a także dyrektorów, pedagogów i psychologów szkolnych, nawet bibliotekarzy – wszystkich edukatorów ze szkół podłączonych do Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej lub będących w procesie podłączania.
Przeczytaj wywiad „5 pytań o… projekt OSEhero (edycja 2022/2023)”
5 pytań o… kampanię OSE
Rok 2022 był dla nas wyjątkowy także z powodu kampanii „OSE. Bezpieczny internet w szkole”, której ambasadorem był popularny aktor Paweł Małaszyński. Wywiadu na ten temat udzieliła nam Agnieszka Żeglińska, dyrektor ds. Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego i Ekosystemu OSE w NASK. Z materiału dowiecie się więcej na temat działań OSE, a przede wszystkim samej kampanii. Rozmowa była też dobrą okazją, by przypomnieć sobie, gdzie nauczyciele, rodzice i uczniowie znajdą pomocne materiały edukacyjne.
Kampania i wszystkie działania w ramach OSE udowadniają, że bezpieczeństwo w sieci to nasza wspólna sprawa. Skąd nauczyciele i rodzice mogą czerpać wiedzę o mądrych zachowaniach w internecie?
Agnieszka Żeglińska: Kluczem jest edukacja. Zanim pokażemy młodym użytkownikom sieci, na co uważać online, jak chronić swoją prywatność i unikać cyberzagrożeń, najpierw to my – dorośli – powinniśmy jak najwięcej dowiedzieć się o mechanizmach rządzących przestrzenią wirtualną. Z pomocą przychodzą eksperci OSE, którzy w licznych materiałach edukacyjnych podpowiadają, co robić, gdy coś niepokojącego dzieje się w sieci.
Wiele wartościowych treści rodzice i nauczyciele znajdą na naszej platformie e-learningowej OSE IT Szkoła. Czekają tam na nich poradniki dotyczące niebezpieczeństw online, np. „Szkodliwe treści w internecie”, „Cyberprzemoc w szkole” czy „Sexting i nagie zdjęcia w sieci”. Nasi eksperci przygotowali również scenariusze zajęć dla nauczycieli, infografiki, a także e-kursy, w tym najnowszy – „Zrozumieć FOMO”. Zachęcamy również do uczestnictwa w webinarach i innych wydarzeniach, które przybliżają zasady cyfrowego świata i pozwalają lepiej poznać nawyki, potrzeby, ale i bolączki młodych użytkowników sieci.
Codzienną dawkę wiedzy można znaleźć również w aktualnościach publikowanych na stronach ose.gov.pl i OSE IT Szkoła, a także na Facebooku OSE – Ogólnopolska Sieć Edukacyjna. Warto śledzić wszystkie nasze kanały i zachęcać do tego innych. W tym także uczniów – dzięki naszym materiałom dowiedzą się sporo o tym, jak być bezpiecznym online. Młodsi i starsi mogą skorzystać z ponad 200 kursów e-learningowych na OSE IT Szkole. Kursy „Profesora i N@tki przygody w sieci, czyli jak mądrze korzystać z internetu”, „Programowanie w Pythonie z Klubem Młodego Programisty – poziom podstawowy” czy „Wprowadzenie do sztucznej inteligencji” to tylko niektóre godne uwagi propozycje. Zapraszamy!
Przeczytaj wywiad „5 pytań o… kampanię OSE”
Co słychać w OSE? 5 pytań o… trwające i planowane działania edukacyjne w ramach programu
Nasze „top 5” wywiadów o cyberbezpieczeństwo zamyka tekst na temat działań OSE zaplanowanych na 2022 r. Gościem tego wywiadu była ponownie Agnieszka Żeglińska, dyrektor ds. Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego i Ekosystemu OSE w NASK, która m.in. przypomniała, jakie nowe kursy pojawiły się na platformie OSE IT Szkoła, czym jest projekt OSEhero oraz dlaczego warto zainstalować aplikację ochrony rodzicielskiej OSE – mOchrona.
(…) Wiemy, że OSE wychodzi poza szkolne mury i zaprasza rodziców do korzystania z aplikacji kontroli rodzicielskiej mOchrona. Dlaczego warto zainstalować takie narzędzie na telefonie – własnym i dziecka?
Agnieszka Żeglinska: Wiemy, że o bezpieczeństwo uczniów w internecie trzeba dbać wszędzie: zarówno w szkole, jak i w domu. Tam, gdzie nie sięga ochrona w ramach usług dostarczanych przez OSE do szkół, na straży bezpieczeństwa w sieci stoi aplikacja ochrony rodzicielskiej – mOchrona.
Stworzyliśmy ją z myślą o rodzicach, którzy chcą pomóc swoim dzieciom w wypracowaniu zdrowych nawyków korzystania z internetu i urządzeń cyfrowych. mOchrona umożliwia dostęp do informacji o aktywności dziecka na jego smartfonie, tablecie, komputerze. Korzystający z niej rodzice mogą sprawdzić, czy dziecko miało kontakt ze szkodliwymi treściami, a dzięki raportom – dowiedzieć się, ile faktycznie czasu poświęca np. na media społecznościowe.
Wprowadzanie zasad korzystania z internetu to zawsze proces, którego ważną częścią jest rozmowa z dzieckiem. Rodzic powinien tłumaczyć, dlaczego chce skorzystać z takiej aplikacji, a przede wszystkim – wspólnie z dziećmi ustalić obowiązujące reguły. Co istotne, mOchrona umożliwia komunikację pomiędzy rodzicem a dzieckiem. Jeśli uzna ono, że powinno korzystać z treści, które zostały zablokowane, może wysłać do rodzica prośbę o zgodę na dostęp, a ten – zaakceptować ją lub odrzucić. Aplikacja pomaga też wypracowywać odpowiednie reakcje dziecka na kontakt ze szkodliwymi treściami. Jeśli napotka w internecie coś, co wzbudzi jego niepokój, wywoła lęk czy zakłopotanie, może użyć przycisku S.O.S. Rodzic otrzyma wówczas powiadomienie i będzie mógł zareagować: wytłumaczyć, jak radzić sobie z takimi materiałami, ale też jakie strony warto odwiedzać, a jakich nie.
Aplikacja mOchrona jest dostępna bezpłatnie w oficjalnych sklepach z aplikacjami: Google Play, AppStore, AppGallery i do pobrania na urządzenia z systemem Windows. Można z niej skorzystać także w wersji webowej, czyli na komputerach. Wszystkie szczegółowe informacje znajdują się w zakładce mOchrona na stronie ose.gov.pl.
Pamiętajcie, że powyższe wywiady to jedynie część z naszych tekstów z serii „5 pytań o…”. Wszystkie dotychczas opublikowane rozmowy znajdziecie na stronie ose.gov.pl w zakładce Aktualności. A już za tydzień – kolejna porcja pytań i odpowiedzi naszych ekspertów!
[1] Jupowicz-Ginalska A., Kisilowska M., Iwanicka K., Baran T., Wysocki A., Witkowska M., Lange R., (2021), FOMO 2021. Polacy a lęk przed odłączeniem podczas pandemii, Warszawa: Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego [online, dostęp z dn. 19.09.2022].
