5 pytań o… programowanie od dziecka
Programowanie określa się często jako kluczową kompetencję przyszłości. Nic dziwnego – cyfrowy świat istnieje tylko dzięki specjalnie napisanym instrukcjom. Bez nich korzystanie z nowych technologii byłoby niemożliwe. Eksperci prognozują, że dzieci, które obecnie uczą się programowania, kiedyś będą pracować w zawodach kluczowych dla rozwoju IT i nowych technologii. Jakich? Dziś trudno to określić, ale faktem jest, że kodowanie będzie umiejętnością pożądaną przez wielu pracodawców. W kolejnym wywiadzie z cyklu „5 pytań o…” naszym gościem jest Aleksandra Zacharska z Zespołu Programów Edukacyjno-Informacyjnych NASK, z którą rozmawiamy o nauce programowania od najmłodszych lat i pytamy, jak stawić pierwsze kroki w kodowaniu.
Nauka kodowania to nie tylko doskonała zabawa, ale też szansa na zdobycie kluczowych kompetencji XXI wieku. Jak udział w lekcjach programowania wpływa na rozwój dziecka? Jakie umiejętności doskonalą młodzi i czego uczą się przy okazji takiej aktywności?
Aleksandra Zacharska: Nauka programowania rozwija szereg kompetencji, które przydadzą się każdemu, niezależnie od wieku i tego, czy ktoś planuje zostać programistą, czy wybierze inną ścieżkę zawodową. Ucząc się kodowania, dzieci nie tylko rozwijają kompetencje poznawcze, ale też otwierają się na naukę kreatywności. Ponadto programowanie pozwala uczyć się na błędach, zachęca do poszukiwania różnych rozwiązań jednego problemu i wymaga ćwiczenia koncentracji oraz spostrzegawczości. Praca nad kodem, nawet prostym, uruchomia logiczne myślenie i precyzję. Wszystkie te umiejętności pomogą dzieciom nie tylko w szkole i przyszłej pracy, ale i w codziennym funkcjonowaniu. Nie ulega wątpliwości, że technologie cyfrowe są dziś obecne na każdym kroku i coraz więcej codziennych sytuacji wymaga od nas obycia z różnego rodzaju zaprogramowanymi narzędziami, więc nauka kodowania pozwoli też lepiej zrozumieć otaczającą nas rzeczywistość.
Zapewne większość z nas myśli, że do nauki programowania potrzebny jest specjalistyczny sprzęt, a umiejętność kodowania jest zarezerwowana dla wybrańców. Tymczasem pierwsze kroki w tym kierunku dziecko może stawiać bez udziału technologii i dostępu do sieci. Jak zacząć przygodę z programowaniem offline?
AZ: Rodzice myślący o zachęceniu dziecka do nauki kodowania faktycznie mogą mieć obawy przed tym, że programowanie okaże się dla nich zbyt skomplikowane, a dodatkowo dziecko spędzi kolejne godziny przed komputerem. Nauka programowania na wczesnym etapie nie musi jednak oznaczać pisania żmudnych linijek kodu. Mało tego – może odbywać się bez użycia sprzętu elektronicznego. Podstawy programowania w edukacji wczesnoszkolnej mogą mieć formę rozrywki wykorzystującej przedmioty dostępne w każdym domu. Przykładów takich zabaw jest całe mnóstwo i do większości wystarczą nam kartki i przybory do pisania.
Przykładem takiej gry jest dyktando graficzne. Drukujemy lub sami przygotowujemy kartkę z kratownicą dla dziecka – górną krawędź oznaczamy literami od A do J, boczną – cyframi od 1 do 10, tak jak w grze w statki. Przygotowujemy kredki i siadamy z dzieckiem naprzeciwko siebie. Aktywność nazywamy dyktandem, ponieważ zapis kodu graficznego jest odczytywany przez rodzica lub opiekuna. Zadaniem dziecka będzie zamalowanie odpowiednich kratek. W jaki sposób ta zabawa wiąże się z nauką kodowania? Dziecko uczy się wykonywania poleceń według instrukcji – w programowaniu taką instrukcję nazwiemy algorytmem. Tę i podobne zabawy można znaleźć na stronie koduj.gov.pl w sekcji „Zabawy dla rodziców i dzieci” oraz w bezpłatnej publikacji „Zabawy w programowanie offline”.
Kontynuacją tych zabaw może być nauka programowania na macie do kodowania, która jest metodą stosowaną przez profesjonalnych trenerów programowania, jako świetny start do późniejszego tworzenia kodu przy użyciu programów komputerowych i aplikacji internetowych. Taką matę wraz z zestawem 10 scenariuszy także można znaleźć na koduj.gov.pl. Publikacja „Zabawy w programowanie na macie. CodeWeek” przygotowana została w ramach obchodów ubiegłorocznej edycji Europejskiego Tygodnia Kodowania (CodeWeek) – święta programowania, w którym państwa europejskie (i nie tylko) ścigają się w liczbie inicjatyw związanych z programowaniem. Tegoroczny CodeWeek, który odbędzie się w dniach 9–24 października, to już ósma edycja tej imprezy. Polska jest jednym z jej liderów i zwycięzcą zeszłorocznej edycji.
Nauka programowana, nawet w czasach pandemii, nie jest czymś nieosiągalnym. Przekonaliśmy się o tym podczas dwóch edycji warsztatów Klubu Młodego Programisty online. Wzięła w nich udział rekordowa liczba uczestników. Jak wyglądały zdalne warsztaty z kodowania i czy osoby, którym nie udało się uczestniczyć w tej inicjatywie, nadal mają szansę skorzystać z zasobów Klubu Młodego Programisty online?
AZ: Rzeczywiście liczbę osób zainteresowanych warsztatami, które wystartowały w odpowiedzi na lockdown w maju 2020 r., można potraktować jako znak, że mimo tego, iż o programowaniu dla dzieci dużo się obecnie mówi, a oferta zajęć komercyjnych jest dość szeroka, jest jeszcze spora grupa osób, która szuka bezpłatnych warsztatów. Dzięki przeniesieniu naszych zajęć z programowania do sieci mogło wziąć w nich udział o wiele więcej osób, niż pomieściłyby sale warsztatowe Klubu Młodego Programisty w 16 miastach, gdzie do marca ubiegłego roku prowadziliśmy regularne zajęcia z programowania. W sumie od maja do grudnia zorganizowaliśmy dwa cykle wirtualnych spotkań z programowaniem dla dwóch grup wiekowych, łącznie – 40 warsztatów. Chęć udziału w pierwszej edycji Klubu Młodego Programisty online zadeklarowało blisko 20 tysięcy osób.
Warsztaty prowadzone były w formie webinarów dla dzieci z klas 1–3 oraz 4–6 szkoły podstawowej. Wykwalifikowani trenerzy na żywo rozwiązywali wraz z uczestnikami zadania, wykorzystując przy tym bezpłatne aplikacje do programowania online, a także prezentując możliwości nauki programowania offline. Poza nauką bez wątpienia był to też sposób na aktywne i twórcze spędzenie czasu w domu. Uczestnicy warsztatów tworzyli własne grafiki i animacje w aplikacji Scratch 3.0 i Scratch Junior. Wszystkie warsztaty zostały zarejestrowane, a nagrania można obejrzeć w dowolnym momencie na stronie klubu, koduj.gov.pl, a także na kanale Cyfryzacja KPRM.
Przygodę z programowaniem można też kontynuować na platformie e-learningowej OSE IT Szkoła, na której znajdują się kursy znanego i lubianego wśród początkujących adeptów programowania języka Scratch. Do kogo adresowane są kursy, jak wygląda nauka oraz jakie umiejętności zdobywa dziecko po ukończeniu szkoleń?
AZ: Z ankiety ewaluacyjnej warsztatów online z Klubem Młodego Programisty wynika, że wśród różnych aktywności prezentowanych w ramach webinarów, największym zainteresowaniem cieszyły się zadania związane z projektowaniem w aplikacjach Scratch Junior i Scratch 3.0. Postanowiliśmy wtedy przygotować bezpłatne kursy w Scratch dla dwóch grup wiekowych (uczniowie klas: 1–3 i 4–6), osadzone na platformie OSE IT Szkoła. Dzięki temu każde dziecko, rodzic i nauczyciel mogą w dogodnym dla siebie czasie skorzystać z materiałów wideo, w których, w ciągu ośmiu spotkań trenerzy Klubu Młodego Programisty przeprowadzą uczestników przez podstawy Scratch Junior lub Scratch 3.0.
W ciągu dwóch miesięcy od publikacji materiałów z naszych kursów skorzystało już ponad 4700 osób, a liczba ta rośnie z dnia na dzień. Na końcu kursu na uczestników czeka test sprawdzający wiedzę, którego wypełnienie uprawnia do pobrania certyfikatu. Platforma OSE IT Szkoła przygotowana została z myślą o szkołach i pozwala nauczycielom tworzyć anonimowe konta dla uczniów, dzięki którym dzieci nie muszą brać udziału w procesie rejestracji, a nauczyciele mogą monitorować postępy uczniów.
W trakcie kursu młodzi uczestnicy krok po kroku odkrywają tajniki programowania wizualnego (blokowego), co jest świetnym wstępem do dalszej nauki kodowania. Kursy programowania w Scratch z Klubem Młodego Programisty to nauka w praktyce. Dzieci, tworząc własne animacje, gry zręcznościowe i przygodowe, zapoznają się z funkcjonalnościami programów Scratch 3.0 i Scratch Junior oraz poznają podstawowe pojęcia. Nagrania przygotowali profesjonalni trenerzy, mający duże doświadczenie w nauce programowania dzieci. Ogromną wartością tych kursów jest też to, że można je w dowolnym momencie przerwać i wrócić do nich w późniejszym czasie. Jedyne co jest potrzebne do ich realizacji, to dostęp do internetu i trochę wolnego czasu.
Kodowanie może być doskonałą okazją do kreatywnych zabaw z całą rodziną. Na początku wystarczy uruchomić wyobraźnię i skorzystać z gotowych materiałów, których jest naprawdę wiele. Później, gdy już opanujemy podstawy, możemy samodzielnie tworzyć gry czy aplikacje. Gdzie jeszcze warto skierować swoje kroki w poszukiwaniu wartościowych i ogólnodostępnych materiałów, które wprowadzą dziecko w fascynujący świat programowania?
AZ: Wszystkie wspomniane materiały znaleźć można na stronie koduj.gov.pl, gdzie poza różnymi publikacjami i materiałami wideo przygotowanymi przez Państwowy Instytut Badawczy NASK i Kancelarię Prezesa Rady Ministrów (wcześniej: Ministerstwo Cyfryzacji) można znaleźć też linki do innych materiałów i aplikacji, które pomogą rodzicom i nauczycielom samodzielnie wprowadzić dziecko w świat programowania. Wśród tych zasobów znaleźć można zarówno materiały do nauki programowania bez użycia sprzętów elektronicznych, jak i różne aplikacje i programy do nauki programowania online, krótkie filmy o nauce programowania, nagrania z webinarów, scenariusze zajęć dla nauczycieli, informacje o bezpłatnych kursach, a także o konkursach i inicjatywach związanych z promocją programowania.
Proponowane tam aktywności pokazują, jak w ciekawy, angażujący i pobudzający do rozwoju sposób bawić i uczyć się z dzieckiem, by wspierać je w odkrywaniu świata programowania. Zapraszamy!
Dziękujemy za rozmowę!
