5 pytań o… Edukacyjną Sieć Antysmogową

O tym, jak ważne jest upowszechnianie wśród dzieci i dorosłych wiedzy na temat smogu, jak edukować skutecznie i jakie wykorzystywać do tego celu narzędzia, rozmawiamy z Barbarą Leśniczak – kierownikiem Zespołu Edukacyjnej Sieci Antysmogowej w NASK.

Projekt Edukacyjnej Sieci Antysmogowej (ESA), realizowany przez Państwowy Instytut Badawczy NASK we współpracy z Polskim Alarmem Smogowym (PAS), ma już blisko trzy lata. Zwiększa właśnie zasięg swojego działania – będzie obejmować także wybrane szkoły należące do Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej (OSE). Jakie działania realizowane są w ramach projektu i na czym będzie polegać współpraca ze szkołami OSE?

Barbara Leśniczak: Naszą misją są działania edukacyjne na rzecz ochrony czystego powietrza. Kierujemy je do szkół jako instytucji kształtujących postawy i świadomość dzieci i młodzieży. Co ważne, edukujemy nie tylko uczniów, ale także dorosłych: nauczycieli i rodziców. Pomaga to całym społecznościom lokalnym zrozumieć problemy ekologiczne wpływające na jakość życia – zarówno starszych i młodszych, jak i przyszłych pokoleń.

W naszym projekcie bierze udział 461 placówek edukacyjnych: szkół i przedszkoli, które stale mierzą poziom zanieczyszczenia powietrza i w których prowadzone są zajęcia edukacyjne. Uczestnicy spotkań i warsztatów dowiadują się więcej na temat smogu i jego konsekwencji zdrowotnych, a także otrzymują wskazówki, co każdy z nas może zrobić, aby jakość powietrza, którym oddychamy, była lepsza.

Systematycznie napływają do nas zgłoszenia z kolejnych szkół z prośbą o przyłączenie do sieci ESA, a to pokazuje, że projekt jest ważny i potrzebny, ale też ma duży potencjał. Przeszkoliliśmy już ponad 150 tysięcy osób: nauczycieli, uczniów i rodziców. Choć wynik ten jest imponujący i bardzo nas cieszy, na pewno na nim nie poprzestaniemy.

Szkoły, wyłonione spośród placówek należących do programu OSE, w ramach projektu ESA będą mogły otrzymać niezbędne urządzenia pomiarowe bezpłatnie w ramach finansowania Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej. Obecnie trwają przygotowania do pozyskania urządzeń dla szkół. O szczegółowych założeniach i trybie przyznania sprzętu będziemy informować wkrótce.

Jak można przystąpić do programu i co zyskują szkoły oraz inne placówki edukacyjne, które zdecydują się zaangażować w działania na rzecz czystego powietrza i zdrowia?

BL: Edukacyjna Sieć Antysmogowa to szansa dla wszystkich szkół, które są zainteresowane cyfrową edukacją ekologiczną. Aby przyłączyć się do projektu, wystarczy wejść na stronę www.esa.nask.pl i wypełnić dostępny na niej formularz zgłoszeniowy.

Przyłączenie do projektu wiąże się z szeregiem korzyści: widocznych zarówno „tu i teraz”, jak i tych odroczonych w czasie.

Po pierwsze w szkołach biorących udział w projekcie ESA instalowane są mierniki stężenia pyłów zawieszonych, które stale monitorują poziom zanieczyszczenia powietrza. Wynik pomiaru jest systematycznie aktualizowany – można go sprawdzić na wyświetlaczu znajdującym się na terenie szkoły. Bieżące i archiwalne dane z pomiarów są dostępne na stronie www.esa.nask.pl.

Dane te stanowią punkt wyjścia do organizowania zajęć edukacyjnych, prowadzonych przez nauczycieli w placówkach objętych projektem. Uczniowie dowiadują się, czym jest smog i czym grozi oddychanie zanieczyszczonym powietrzem. Tu przechodzimy do kolejnej korzyści – a mianowicie wyposażenia nauczycieli w niezbędną wiedzę i materiały dydaktyczne. W tym celu realizujemy kompleksowe szkolenia dla nauczycieli koordynatorów projektu ESA.

Coraz częściej słyszymy o smogu i jego szkodliwym wpływie na nasze życie i zdrowie. Jednym z bardzo istotnych bodźców do zmian jest edukacja i kształtowanie proekologicznych postaw – już od najmłodszych lat. Jakie działania skierowane do dzieci podejmowane są w ramach ESA?

BL: Nasze działania kierujemy do dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, dopasowując je oczywiście do wieku odbiorcy.

Przede wszystkim uczniowie mogą na bieżąco śledzić wyniki pomiarów zanieczyszczeń. Dzięki temu widzą, w jakim stopniu problem smogu dotyczy ich najbliższej okolicy, a przez to także ich samych.

Ponadto w ramach projektu uczniowie biorą udział nie tylko w zajęciach o tematyce antysmogowej, ale także pracują metodą projektu, kręcą filmy, uczestniczą w konkursach plastycznych czy fotograficznych, organizują w swoich miejscowościach akcje plakatowe, marsze. Cieszy nas, że na co dzień uczą się odpowiedzialnie traktować środowisko naturalne i nabierają przekonania, że każdy z nas ma wpływ na otaczający świat.

Choć ESA dotyczy ważnego problemu, z którym borykamy się offline, w podejmowanych działaniach istotną rolę odgrywają nowoczesne technologie. Jak cyfrowo edukować o szkodliwości smogu?

BL: Edukacja ekologiczna to niejedyny cel, jaki stawia przed sobą Edukacyjna Sieć Antysmogowa. Wszystkie działania projektowe, podobnie jak w OSE, wspierane są przez nowoczesne narzędzia – tablice informacyjne czy mapy cyfrowe. Dzieci i młodzież stale korzystają też z materiałów online, takich jak artykuły, quizy czy filmy.

Dodatkowo właśnie uruchomiliśmy nową platformę wspierającą cyfrową edukację ekologiczną dotyczącą smogu. W pierwszej kolejności udostępniamy kursy szkoleniowe dla nauczycieli i e-lekcje dla uczniów szkół podstawowych, z których uczestnicy dowiedzą się, skąd biorą się zanieczyszczenia powietrza, jaki mają wpływ na nasze zdrowie oraz jak im przeciwdziałać. E-lekcje ESA są podzielone na etapy edukacyjne oraz dostosowane do wieku i możliwości odbiorców – np. najmłodsi uczestnicy, którzy dopiero uczą się czytać, mogą słuchać treści kursów w trakcie oglądania prezentacji.

Aby zadbać o cyberbezpieczeństwo użytkowników naszej platformy, wprowadziliśmy anonimizowane konta. Uczniowie otrzymają dostęp do platformy bez konieczności podawania swoich danych. To nauczyciel koordynator ESA udostępni im loginy i hasła.

ESA to nie tylko edukacja, ale też zachęta do zmiany stylu życia, naszych codziennych przyzwyczajeń, które wpływają na świadome i odpowiedzialne korzystanie z zasobów naturalnych. Czy z Edukacyjną Siecią Antysmogową mamy szansę wychować pokolenie wrażliwe na kwestie ochrony środowiska?

BL: Oczywiście! Co jednak nie mniej ważne, mamy też szansę zmienić zachowania i podejście całych społeczności tu i teraz.

W projekcie postawiliśmy na zwiększanie świadomości ekologicznej, kształtowanie pozytywnych nawyków i postaw oraz motywowanie do aktywnych działań na rzecz ochrony środowiska. Robimy to wszystko, ponieważ chcemy, aby powietrze, którym oddychamy, było czyste i bezpieczne. Walczymy tym samym o zdrowie i poprawę jakości życia nas wszystkich.

Obserwujemy z radością, jak procentuje nasze podejście, w którym angażujemy całą społeczność szkolną – nauczycieli, uczniów, rodziców. Coraz więcej osób zaczyna zdawać sobie sprawę z tego, że smog truje i powoli niszczy nasze zdrowie, że jest to problem nas wszystkich. To właśnie ta świadomość daje początek zmianie.

Rodzice, którzy znają szkodliwość smogu, nie chcą narażać swoich dzieci na oddychanie zanieczyszczonym powietrzem, podejmują więc świadome decyzje w kwestii ogrzewania swoich domów. A taka aktywizacja społeczności nierzadko wpływa też na inicjowanie działań władz lokalnych na rzecz ochrony środowiska.

Bardzo dziękujemy za rozmowę!