1, 2, 3, dziś o mózg zadbaj Ty!
Z okazji obchodzonego dziś (18 marca) Europejskiego Dnia Mózgu warto przypomnieć sobie, co robić, by jak najdłużej zachować sprawność naszego „centrum dowodzenia”. Jak wiadomo, mózg odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu, zatem już od najmłodszych lat powinniśmy dbać o jego dobrą kondycję.
W Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej (OSE) nie układamy właściwych jadłospisów ani planów ćwiczeń fizycznych dla najmłodszych, za to chętnie poradzimy, jak dbać o ich mózgi w dobie powszechnego dostępu do smartfonów, laptopów i innych urządzeń cyfrowych oraz szybkiego rozwoju nowych technologii. Przypomnimy też, za Edukacyjną Siecią Antysmogową (ESA), o wpływie zanieczyszczonego powietrza na zdrowie dzieci. Czytajcie do końca – mamy dla Was jeszcze bonus!
Mózg – perfekcyjna maszyna
Nie bez powodu mózg bywa nazywany najważniejszym narządem w ludzkim ciele. To dzięki niemu możemy funkcjonować – mózg odbiera i reaguje na bodźce przez 24 godziny na dobę. Nie zawsze jesteśmy tego świadomi.
Mózg rozwija się aż do 25. roku życia człowieka, a w pełni ukształtowany składa się z około 100 mld komórek nerwowych, które stykając się ze sobą, tworzą sieć ponad 100 bln połączeń. To jednak nie koniec ciekawostek o mózgu: łączna długość naczyń krwionośnych odpowiedzialnych za dostarczenie do niego tlenu i składników odżywczych wynosi 160 tys. km (dla porównania: długość równika to „zaledwie” nieco ponad 40 tys. km). Mózg waży ok. 1,5 kg, a do swojego prawidłowego funkcjonowania potrzebuje niemal 20% z całej puli tlenu i energii niezbędnej nam do życia. Niesamowite, prawda?
Możemy wpływać na sprawność naszego mózgu. Wystarczy, że będziemy pamiętać o różnorodnej diecie, odpowiedniej ilości snu i aktywności fizycznej. Mózg lubi też się uczyć i rozwiązywać zagadki, dlatego warto np. poznawać nowe języki oraz rozwijać swoje hobby i pasje.
Cyfrowa higiena i FOMO
Mózg dziecka zmienia się najintensywniej do 8. roku życia. Do prawidłowego i harmonijnego rozwoju potrzebuje różnorodnych bodźców, możliwości poznawania świata oraz bliskiego kontaktu z rodzicami, bliskimi i innymi ludźmi, w tym rówieśnikami. Ważne, by dziecko mogło swobodnie eksplorować otoczenie, uczyć się go wszystkimi zmysłami – dzięki temu struktury neuronowe w jego mózgu rozwijają się właściwie.
To radosne odkrywanie świata można jednak łatwo zaburzyć, np. zbyt wcześnie oddając w ręce dziecka urządzenie mobilne. Według najnowszego badania „Nastolatki 3.0” znaczna grupa dzieci rozpoczyna samodzielną przygodę z internetem w wieku 7–8 lat. Pamiętajmy, że zbyt intensywne korzystanie z urządzeń cyfrowych przyczynia się do powstawania wad postawy, problemów ze wzrokiem, snem i koncentracją uwagi. Wpływa również negatywnie na rozwój umiejętności poznawczych, a nawet może prowadzić do uzależnienia.
Czas, jaki dzieci i młodzież spędzają w internecie, stale się wydłuża. Ze wspominanego badania „Nastolatki 3.0” wynika, że młodzi ludzie przeznaczają na aktywności w sieci średnio 4 godziny i 50 minut dziennie w dni powszednie oraz 6 godzin i 10 minut w weekendy. Blisko co dziesiąty nastolatek spędza przed monitorem ponad 8 godzin na dobę, a co szósty intensywnie korzysta z internetu w nocy. Dane te niepokoją zarówno dorosłych, jak i samych uczniów. Prawie 65% młodych uważa, że powinno rzadziej sięgać po smartfon, a jednocześnie co piąty z nich deklaruje, że „nic nie jest tak przyjemne, jak korzystanie z telefonu”. Zauważają też zmęczenie i niewyspanie spowodowane nadmiernym korzystaniem z urządzeń mobilnych oraz inne objawy somatyczne.
Często obserwowanemu uzależnieniu od telefonu towarzyszy też lęk przed odłączeniem od sieci, potrzeba pozostawania „w kontakcie”, bycia na bieżąco z tym, co dzieje się w internetowym życiu rówieśników i celebrytów. To FOMO – z ang. Fear of Missing Out – obawa, że każde odłożenie smartfona i wylogowanie się z serwisu społecznościowego spowoduje nagłe i bezpowrotne wypadnięcie z obiegu. Wyniki badań „FOMO 2021” potwierdzają, że lęk przed odłączeniem dotyczy znacznej liczby polskich internautów – już 16% z nich charakteryzuje się wysokim poziomem FOMO, a kolejne 67% doświadcza go w średnim nasileniu. Wysoki i średni poziom FOMO to problem aż 89% młodych ludzi w wieku 15–19 lat.
Co zrobić, gdy podejrzewamy, że nasze dziecko używa internetu za dużo i nie w taki sposób, jak byśmy chcieli? Najpierw warto przyjrzeć się funkcjonowaniu dziecka, sprawdzić, jak spędza czas i czy nie porzuciło swoich dawnych pasji na rzecz aktywności online. Pomoże to przygotować się do rozmowy i wspólnego ustalenia zasad korzystania z sieci. Wydzielmy strefy bez telefonu, umówmy się, że urządzenia mobilne będziemy odkładać na czas posiłków i co najmniej godzinę przed snem. A może uda nam się zorganizować weekend bez smartfonów i pojąć wyzwanie #offlinechallenge? Bardzo ważne jest szukanie alternatyw – pokazywanie dziecku, że pasje i zainteresowania może rozwijać bez dostępu do internetu.
Więcej informacji o FOMO, jego oznakach i sposobach na odłączenie się od sieci można znaleźć w naszych poradnikach: „FOMO i problemowe używanie internetu” i „FOMO i nadużywanie nowych technologii”.
Rodzice, oprócz dbania o równowagę online–offline, mogą i powinni troszczyć się o bezpieczeństwo swoich dzieci w internecie. Wsparciem w kształtowaniu odpowiednich postaw w sieci może być nasza nowa, bezpłatna aplikacja ochrony rodzicielskiej mOchrona. To proste i intuicyjne w obsłudze narzędzie pozwala dorosłym wybierać kategorie stron i aplikacji, z którymi najmłodsi nie powinni mieć kontaktu, oraz ograniczać możliwość zetknięcia ze szkodliwymi treściami. Warto mieć ją w telefonie – pobierzcie ją już dziś!
Uwaga na smog
Dziecięcym mózgom szkodzi nie tylko nadmiar ekranów. Trzeba pamiętać również o innym wrogu – niebezpiecznym, bo niewidzialnym. Są nim zanieczyszczenia powietrza, w tym smog, negatywnie wpływające na układ nerwowy człowieka.
Eksperci Edukacyjnej Sieci Antysmogowej, projektu edukacyjno-informacyjnego na rzecz czystego powietrza realizowanego przez NASK, przypominają, że długotrwałe narażenie na smog oddziałuje na strukturę i pracę mózgu, co może skutkować spadkiem sprawności umysłowej i zmianą zachowania człowieka.
Choć smog wpływa na nas wszystkich, szczególnie niebezpieczny jest dla dzieci, które dopiero się rozwijają. Może się wydawać, że zanieczyszczenia powietrza zagrażają głównie układowi oddechowemu, jednak oddziałują one na nas ogólnoustrojowo. U najmłodszych mogą powodować np. zaburzenia zachowania. Smog szkodzi także nienarodzonym dzieciom. Wyniki badań krakowskiego Collegium Medicum wykazały, że pięciolatki, które w okresie prenatalnym były narażone na długotrwały kontakt z zanieczyszczeniami atmosferycznymi, w testach inteligencji osiągały wynik o 3,8 pkt niższy od średniej. Wydaje się to niewiele, ale niejednokrotnie taka różnica może zaważyć na przyszłości dziecka i decydować o tym, czy będzie mogło myśleć np. o specjalistycznych studiach technicznych!
Więcej informacji o negatywnym wpływie smogu na mózg na stronie esa.nask.pl.
Bonus!
Mózg i jego działanie jest od lat obiektem wielu badań. Narząd ten fascynuje wszystkich naukowców, również tych związanych ze sztuczną inteligencją (SI). Przyszłością tej dziedziny są systemy wzorowane na ludzkim mózgu.
Sposób działania komórek nerwowych zainspirował badaczy zajmujących się SI do stworzenia sztucznych sieci neuronowych. Genialne ludzkie komórki stały się modelem potężnego narzędzia, które przetwarza informacje. Jak to działa?
„Systemy przetwarzania informacji są wzorowane na podstawowych mechanizmach działania ludzkiego mózgu. Neuron biologiczny odbiera sygnały wejściowe, przetwarza je w ciele komórki, a następnie przekazuje przez akson sygnał wyjściowy do innych neuronów. Metoda działania sztucznych neuronów jest analogiczna: sztuczne neurony pobierają dane wejściowe, przetwarzają je i wyrzucają dane wyjściowe. W sztucznym neuronie zamiast ciała komórki mamy węzły, zamiast dendrytów – dane wejściowe, a aksonem przekazywane są dane wyjściowe. (…) Połączone ze sobą sztuczne neurony tworzą struktury zwane sztucznymi sieciami neuronowymi, których działanie jest wypadkową funkcjonowania poszczególnych neuronów i interakcji między nimi” – dowiadujemy się z e-kursu „Sieci neuronowe – Moduł 1. Wprowadzenie” dostępnego na platformie OSE IT Szkoła.
Przekonajcie się sami, co potrafi sztuczna sieć neuronowa. Nie musicie jednak iść do laboratorium ani na politechnikę – przykładową sieć znajdziecie również na naszej platformie OSE IT Szkoła. To wirtualny eksponat z wystawy „Przyszłość jest dziś”, który rozpoznaje cyfry wpisywane „odręcznie” (za pomocą ruchu myszy/palca) na ekranie.
Przetestujcie sieć neuronową na platformie OSE IT Szkoła
Ciekawostki i fakty dotyczące mózgu zostały zaczerpnięte z internetowych artykułów: „18 marca – Europejski Dzień Mózgu”, „Dzień dziecka – co ma wpływ na rozwój mózgu dziecka?”, „Europejski Dzień Mózgu – 18 marca”, a informacje o wpływie smogu na mózg – z aktualności „Europejski Dzień Mózgu” i „Smog zmniejsza IQ dzieci” na stronie esa.nask.pl [dostęp dn. 18.03.2022].
