Nastolatki a sztuczna inteligencja. Co o tym mówią badania?

Sztuczna inteligencja (ang. artificial intelligence – AI) wchodzi do życia młodych ludzi szybciej, niż wielu dorosłych zdaje sobie z tego sprawę. Dla nastolatków to nie odległa przyszłość, lecz codzienne narzędzie – pomoc w nauce, rozrywka i sposób na kreatywne spędzanie czasu. Jak pokazuje najnowszy raport „Nastolatki” – cykliczne badania prowadzone przez Państwowy Instytut Badawczy NASK – siedmiu na dziesięciu uczniów miało już kontakt z narzędziami opartymi na AI, a większość z nich ocenia tę technologię pozytywnie. Jednocześnie świadomość zagrożeń i skutków jej rozwoju pozostaje ograniczona – zarówno wśród młodych, jak i ich rodziców.

Czego jeszcze o używaniu sztucznej inteligencji przez młodych dowiadujemy się z raportu „Nastolatki”?

AI pomiędzy podręcznikami

Najpopularniejszym narzędziem opartym na sztucznej inteligencji jest ChatGPT – korzysta z niego ponad połowa uczniów (53%). Dalej w zestawieniu znalazły się aplikacje CapCut (25%) i Character AI (12%). Widać przy tym wyraźne różnice między grupami – chłopcy częściej wybierają ChatGPT (62% wobec 43% dziewcząt), podczas gdy dziewczęta chętniej sięgają po kreatywne narzędzia do montażu wideo, jak CapCut (31% wobec 20% chłopców). Popularność AI rośnie wraz z wiekiem – jej narzędzi używa od 37% siódmoklasistów do 64% uczniów drugiej klasy szkoły ponadpodstawowej.

Sztuczna inteligencja towarzyszy nastolatkom przede wszystkim w nauce – 48% korzysta z niej, by zdobywać wiedzę, a 40% wykorzystuje ją do odrabiania prac domowych. Coraz częściej staje się też elementem codziennej rozrywki (23%) lub po prostu sposobem na nudę (21%). Młodzi sięgają po nią również, by rozwijać swoje pasje (19%) i rozwiązywać drobne problemy dnia codziennego (12%).

Dane pokazują, że internet – i narzędzia oparte na AI – coraz mocniej wpływają na sposób uczenia się. Aż 70% nastolatków deklaruje, że wykorzystuje programy oparte na sztucznej inteligencji jako pomoc w nauce. Tymczasem tradycyjne źródła wiedzy wyraźnie tracą na znaczeniu: w 2018 r. z Wikipedii korzystało 76% młodych internautów, a w 2024 – już tylko 23%. Podobny spadek dotyczy wyszukiwarki Google (z 63% do 45%). Jedynie YouTube utrzymuje silną pozycję edukacyjnego źródła treści.

Choć uczniowie coraz sprawniej korzystają z cyfrowych narzędzi, szkoła nie zawsze potrafi w pełni wykorzystać ich potencjał. Jak wynika z badań, nauczyciele najczęściej używają internetu na lekcjach w tradycyjny sposób – do wyświetlania prezentacji (73%) lub filmów (62%). Tymczasem uczniowie coraz częściej uczą się samodzielnie, posiłkując się generatywną sztuczną inteligencją, która dostosowuje treści do ich potrzeb i tempa nauki.

Młodzi i rodzice wobec sztucznej inteligencji

Większość nastolatków (52%) ma pozytywny stosunek do AI – od „raczej” po „bardzo pozytywny”. Negatywne emocje deklaruje niemal co czwarty (23%), a aż 25% nie potrafi określić swojego nastawienia. Ta niepewność może wynikać z braku wiedzy o tym, czym właściwie jest sztuczna inteligencja i jakie konsekwencje niesie za sobą korzystanie z jej narzędzi.

Porównanie emocji młodych ludzi z postawami ich rodziców pokazuje wyraźne różnice pokoleniowe. Podczas gdy ponad połowa uczniów ocenia AI pozytywnie, wśród dorosłych ten odsetek wynosi zaledwie 26%. Rodzice znacznie częściej deklarują obawy – 42% z nich ma negatywne nastawienie wobec tej technologii. Jednocześnie aż 32% dorosłych nie potrafiło określić swojego stosunku do AI, co wskazuje na dystans i niepewność wobec nowych narzędzi.

Na emocje wpływają także płeć i wiek. Pozytywny stosunek do sztucznej inteligencji częściej deklarują chłopcy (61%) niż dziewczęta (44%). Z każdym rokiem nauki rośnie też odsetek uczniów z wyrobioną opinią – od 48% wśród siódmoklasistów do 56% w drugiej klasie szkoły średniej. Wraz z wiekiem młodzi mają więc większe doświadczenie w korzystaniu z AI i lepiej rozumieją jej możliwości.

Z raportu wyłaniają się też duże rozbieżności między tym, jak faktycznie korzystają z AI młodzi ludzie, a tym, co na ten temat sądzą ich rodzice. Podczas gdy 70% nastolatków przyznaje, że używa narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, tylko 38% rodziców zdaje sobie z tego sprawę. Aż 62% dorosłych uważa, że ich dzieci w ogóle nie posiłkują się takimi aplikacjami.

Ten rozdźwięk dobrze pokazuje, jak trudno rodzicom nadążyć za zmianami technologicznymi i jak potrzebna jest edukacja nie tylko młodzieży, ale też dorosłych. Co ciekawe, mimo braku pełnej wiedzy o korzystaniu z AI, rodzice trafnie wskazują główne obszary jej zastosowania: naukę, odrabianie lekcji i rozrywkę. Mylą się jednak w kwestiach bardziej subtelnych – tylko 10% z nich wie, że młodzież sięga po AI również z nudów, podczas gdy wśród uczniów wskazało to 21%.

Obawy o przyszłość

Choć większość nastolatków podchodzi do sztucznej inteligencji z ciekawością i optymizmem, nie brakuje pytań o jej wpływ na przyszłość zawodową. Ponad połowa młodych (51%) nie obawia się, że rozwój AI może zagrozić ich karierze, ale jedna trzecia (33%) dostrzega w niej potencjalne ryzyko. Kolejne 16% nie potrafiło zająć stanowiska.

Dziewczęta częściej niż chłopcy wyrażały niepokój o swoją zawodową przyszłość (34% wobec 31%) i częściej przyznawały, że nie wiedzą, jak AI może na nią wpłynąć (19% wobec 13%). Zróżnicowanie widać też między typami szkół – najwięcej obaw pojawia się wśród uczniów liceów (36%) i szkół podstawowych (34%), znacznie mniej wśród uczniów techników (30%) i szkół branżowych (26%). Prawdopodobnie wynika to z charakteru kształcenia – młodzież przygotowująca się do zawodów praktycznych może postrzegać je jako mniej zagrożone automatyzacją.

W stronę rozmowy i refleksji

Zebrane dane rysują obraz młodego pokolenia, które szybko oswaja sztuczną inteligencję, ale nie zawsze rozumie jej działanie i skutki. AI stała się częścią codzienności uczniów – towarzyszy im w nauce, zabawie i odkrywaniu świata. Jednocześnie wciąż niewielu potrafi dostrzec jej cienie – jak ryzyko dezinformacji, manipulacji obrazem (deepfake) czy wpływ na przyszły rynek pracy.

Różnice między światem młodzieży a dorosłych pokazują, że temat sztucznej inteligencji wymaga nie tylko edukacji, ale też dialogu – w domach, szkołach i przestrzeni publicznej. W ten sposób będzie można zrozumieć, jak nowa technologia zmienia codzienność i jak przygotować się na przyszłość, w której AI nie będzie już dodatkiem, lecz nieodłącznym elementem życia.

Więcej ciekawych informacji na temat sposobów korzystania z internetu przez młodzież, potencjalnych zagrożeniach oraz codzienności uczniów i ich rodziców w sieci znajdziecie w raporcie „Nastolatki” oraz dołączonym do niego suplemencie. Zapraszamy do lektury!

Źródło wszystkich danych w artykule:

Ładna A. (red.), Kamiński K., Rosłaniec K., Wrońska A., Błażej M., Jankiewicz A., Konopczyński F., Nawrot M., (2025), „Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców – raport badawczy”, Warszawa: Państwowy Instytut Badawczy NASK [online, dostęp dn. 6.10.2025].