5 pytań o… naukę mądrych zachowań w sieci
Cyfrowi tubylcy, „native speakerzy nowych technologii”, generacja online – wszyscy znamy określenia opisujące dzieci i młodzież, którzy nie znają już świata bez internetu i urządzeń cyfrowych. Jednak czy faktycznie są tak biegli w wirtualnej przestrzeni? Na co powinniśmy zwracać ich uwagę, czego nauczyć, by byli bezpieczni w internecie? W kolejnym – ostatnim przed wakacyjną przerwą – wywiadzie z serii „5 pytań o…” na te i inne pytania odpowiada Kamil Kuć, specjalista z Zespołu Szkoleń i Ćwiczeń Cyberbezpieczeństwa w NASK.
Młodzi spędzają w internecie wiele godzin dziennie, nie pamiętają świata bez dostępu do sieci i nie stawiają wyraźnej granicy między przestrzeniami offline i online. Czy to znaczy, że są świadomi zagrożeń, na jakie mogą natknąć się w sieci? Na jakie niebezpieczeństwa są narażeni?
Kamil Kuć: Młodzież z pewnością jest bardziej „cyfrowo biegła” w porównaniu z wcześniejszymi pokoleniami. Mimo to, biegłość w obsłudze technologii nie zawsze równa się świadomości zagrożeń. Cyberzagrożenia, z którymi styka się młodzież, obejmują cyberbullying, eksponowanie na nieodpowiednie treści, ryzyko utraty prywatności. Młodzi użytkownicy sieci są również narażeni są na oszustwa internetowe i kontakt z osobami niebezpiecznymi. Ważne jest, aby uczniowie byli świadomi tych zagrożeń i wiedzieli, jak się przed nimi chronić.
Zgodnie z danymi z najnowszego „Raportu rocznego z działalności CERT Polska” jednym z najczęstszych obecnie zagrożeń w internecie jest phishing. Na czym polega, jak się przed nim bronić i na co szczególnie zwracać uwagę?
KK: Phishing to rodzaj cyberataku, którego celem jest nakłonienie ofiary do podania swoich poufnych danych, takich jak hasła do kont bankowych lub dane karty kredytowej. Oszustwo to może przybierać różne formy, np. fałszywe e-maile lub wiadomości tekstowe, które wyglądają jak wiadomości od znanych instytucji. Aby się przed tym uchronić, zawsze należy sprawdzać adres e-mail nadawcy, a przede wszystkim nie otwierać podejrzanych załączników, nie klikać w nieznane linki i nie udostępniać swoich danych osobowych – chyba że jesteśmy absolutnie pewni, że to bezpieczne.
Jakie uniwersalne zasady bezpiecznego poruszania się w internecie należy przekazywać jego młodym użytkownikom?
KK: Chociaż lista zasad bezpiecznego korzystania z internetu jest długa, to młodym użytkownikom warto przypominać przede wszystkim o tych poradach:
- Chroń swoją prywatności w sieci – nie udostępniaj osobistych danych publicznie.
- Regularnie instaluj aktualizacje systemu operacyjnego swojego urządzenia i programów, z których korzystasz, w tym oprogramowania antywirusowego.
- Twórz silne, unikalne hasła.
- Włącz dwuetapowe uwierzytelnianie – wszędzie, gdzie jest to możliwe.
- Korzystaj z komunikatorów z szyfrowaniem end-to-end.
- Kieruj się zasadą ograniczonego zaufania w sieci.
Jednym z punktów obowiązkowych na liście świadomego internauty jest cyfrowa higiena. Jakie zasady warto wprowadzać w domu i w szkole, żeby pomóc dzieciom zachowywać równowagę online–offline?
KK: Cyfrowa higiena odnosi się do dobrych praktyk w korzystaniu z internetu, które pomagają utrzymać równowagę między życiem online i offline. Obejmuje przede wszystkim regularne przerwy od ekranu urządzeń emitujących niebieskie światło, szczególnie godzinę przed snem, utrzymanie zdrowego stylu życia, uwzględniającego częstszą interakcję z rówieśnikami offline, a także naukę krytycznego myślenia online – przede wszystkim dotyczy to rozpoznawania fake newsów i korzystania z wiarygodnych źródeł informacji. Warto pamiętać również o zastosowaniu odpowiedniej kontroli rodzicielskiej oraz budowaniu świadomości u dzieci na temat zagrożeń w sieci, ochrony prywatności i bezpieczeństwa online.
Gdzie nauczyciele mogą szukać materiałów edukacyjnych, które wykorzystają podczas zajęć dotyczących cyberbezpieczeństwa?
KK: Nauczyciele mogą znaleźć materiały edukacyjne na temat cyberbezpieczeństwa na różnych stronach internetowych dedykowanych temu zagadnieniu, takich jak stronach organizacji zajmujących się cyberbezpieczeństwem. Na stronach NASK, CERT Polska, CSIRT KNF, Ministerstwa Cyfryzacji i innych instytucji państwowych można znaleźć wiele pomocnych materiałów. Zachęcam też do zaglądania na bezpłatną platformę e-learningową OSE IT Szkoła, gdzie na użytkowników – uczniów, nauczycieli i rodziców – czekają liczne e-kursy i publikacje w zakresie internetowych zagrożeń i cyfrowej higieny.
Dziękujemy za rozmowę!
