Szkoła bez telefonów. Jak rozmawiać o nowych zasadach i cyfrowej higienie?

Ustawa z 3 lipca 2026 r., która weszła w życie wraz z nowym rokiem szkolnym, wprowadza zakaz korzystania w przedszkolach oraz szkołach podstawowych z telefonów komórkowych, a także z innych urządzeń umożliwiających komunikację na odległość albo rejestrowanie obrazu i dźwięku. Mowa o urządzeniach pozwalających dzwonić, wysyłać wiadomości, korzystać z internetu, nagrywać dźwięk lub robić zdjęcia, czyli o smartwatchach, tabletach, dyktafonach czy aparatach fotograficznych.

Nowe zasady korzystania ze smartfonów otwierają przestrzeń do ważnych rozmów o cyfrowej codzienności dzieci i młodzieży. Wspólna refleksja uczniów, rodziców i nauczycieli nad nawykami związanymi z technologią może pomóc tworzyć bezpieczniejsze środowisko, wzmacniać relacje i wspierać dobrostan młodych ludzi.

Kiedy będzie można skorzystać z telefonu?

Zakaz używania urządzeń elektronicznych w szkołach podstawowych dotyczy zarówno pobytu na terenie placówki – a więc lekcji i przerw – jak i zajęć edukacyjnych realizowanych poza jej terenem, np. na lekcjach wychowania fizycznego na zewnętrznym boisku.

Inaczej wygląda sytuacja w szkołach ponadpodstawowych. Ustawa umożliwia wprowadzenie zakazu albo określenie innych warunków korzystania z urządzeń dopasowanych do wieku oraz potrzeb uczniów.

Nowe przepisy przewidują jednak sytuacje, w których uczeń może skorzystać z telefonu lub innego urządzenia. To ważne, ponieważ szkoła nie powinna komunikować zasad w sposób budzący lęk związany np. z brakiem kontaktu z bliskimi.

Korzystanie z urządzenia będzie dopuszczalne przede wszystkim:

• za zgodą nauczyciela, gdy telefon jest potrzebny do realizacji programu nauczania, sprawdzenia wiedzy albo kontaktu z rodzicem w sytuacji nagłej;
• na podstawie zgody dyrektora, ze względu na stan zdrowia ucznia, niepełnosprawność lub inne szczególne potrzeby;
• w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia lub mienia.

Warto także zwrócić uwagę na sytuacje, których ustawowy zakaz nie obejmuje. Decyzje dotyczące używania urządzeń podczas wycieczek szkolnych i pobytu w internacie pozostawiono szkołom do uregulowania w statucie. Zakaz nie dotyczy również korzystania z infrastruktury szkoły lub przedszkola poza godzinami zajęć, np. gdy obiekt sportowy udostępniany jest mieszkańcom.

Dla rodziców i uczniów ważny jest więc nie tylko sam przepis ustawowy, ale również konkretny zapis w statucie szkoły oraz komunikat dyrektora opisujący nowe procedury. Jak wyjaśnić uczniom i rodzicom wprowadzane zmiany?

Jak rozmawiać z uczniami o nowych zasadach?

Nowe zasady korzystania z urządzeń na terenie szkoły na pewno nie powinny być wprowadzane bez rozmowy z osobami, których bezpośrednio dotyczą, a więc z uczniami i rodzicami. Sam komunikat: „Telefony są zakazane, bo przeszkadzają” nie wystarczy. Młodsi i starsi uczniowie powinni wiedzieć, po co wprowadzane są dane regulacje, czego dokładnie dotyczą i jak szkoła zadba o ich bezpieczeństwo oraz możliwość kontaktu z bliskimi.

Należy też wytłumaczyć uczniom, że przyjęte reguły nie są wymierzone przeciwko technologii. Telefon to przecież niezwykle użyteczne narzędzie: dzięki niemu możemy wezwać pomoc, sprawdzić informację, wykonać zadanie, zrobić zdjęcie dokumentujące projekt czy skorzystać z narzędzi wspierających osobę ze szczególnymi potrzebami. Ekrany walczą jednak o naszą uwagę i często decydują o rytmie całego dnia. W szkole bez smartfonów na pewno łatwiej będzie się skupić, znaleźć czas na odpoczynek, rozmowę, budowanie relacji z rówieśnikami, a także uczyć się korzystać z technologii świadomie, a nie automatycznie.

– Zakaz będzie łatwiejszy do zaakceptowania, jeśli uczniowie dostrzegą realną alternatywę dla scrollowania. Podczas rozmowy warto więc zaproponować im np. współtworzenie szkolnych „przerw bez ekranu”. Uczniowie mogą wskazywać atrakcyjne dla siebie formy spędzania czasu między lekcjami – mówi Anna Borkowska, ekspertka ds. edukacji cyfrowej w NASK, autorka m.in. poradników „Uczeń w cyfrowym świecie” i „Mniej znaczy więcej”. – Czasem wystarczy niewiele by odciągnąć dzieci i młodzież od ekranów: stół do tenisa, gry planszowe, miejsce do spokojnej rozmowy, przestrzeń do odpoczynku, klub zainteresowań, dyżury biblioteczne lub otwarta sala sportowa – dodaje ekspertka.

Rozmowa z rodzicami: wspólny front

Nowe regulacje wskazują, że rodzice powinni współpracować ze szkołą w zakresie tworzenia i przestrzegania zasad korzystania z urządzeń, a także kształtowania u dzieci postaw związanych z higieną cyfrową i odpowiedzialnym używaniem technologii, szczególnie internetu.

– W tym przypadku potrzebne jest partnerstwo. Szkoła może stworzyć warunki funkcjonowania uczniów bez telefonu, a dom – wzmacniać podobne nawyki poza lekcjami. Warto też przypomnieć rodzicom, że dziecko znacznie łatwiej przyjmie szkolne ograniczenia, jeśli podobne reguły będą obowiązywać również dorosłych. Rodzic, który podczas wspólnego posiłku odkłada własny telefon czy nie sprawdza powiadomień w trakcie rozmowy, daje bardziej przekonujący przykład dbania o nawyki cyfrowe niż najdłuższa pogadanka – podkreśla Anna Borkowska.

Edukacja medialna

Ograniczenie używania telefonów w szkole sprzyja tworzeniu środowiska wspierającego naukę i budowanie relacji, a jednocześnie pomaga kształtować bezpieczne i odpowiedzialne nawyki cyfrowe. Dlatego szczególnie ważne jest, aby wprowadzaniu zasad korzystania ze smartfonów towarzyszyła edukacja medialna. Uczeń powinien wiedzieć nie tylko, kiedy i dlaczego nie korzystać z telefonu, ale także jak rozpoznawać manipulację, chronić swoje dane, krytycznie oceniać treści w internecie oraz reagować na sytuacje, w których technologie są wykorzystywane przeciwko niemu lub jego rówieśnikom.

Podczas realizacji tych działań zachęcamy uczniów, nauczycieli i rodziców do korzystania z naszych bezpłatnych materiałów edukacyjnych: kursów e-learningowych, poradników i scenariuszy zajęć poświęconych higienie cyfrowej, bezpieczeństwu w sieci oraz odpowiedzialnemu korzystaniu z technologii. Wszystkie materiały dostępne są na stronie OSE IT Szkoła.

Źródło:

„Przewodniki o ustawie regulującej korzystanie z telefonów w szkołach i przedszkolach”, (2026), materiały na stronie gov.pl [online, dostęp dn. 2.09.2026].