Eksperci NASK na małym ekranie: FOMO

W ramach cyklu działań Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej „Bezpieczni w sieci z OSE” przybliżamy zagadnienia związane z cyberzagrożeniami i mówimy o wirtualnych pułapkach zastawianych na młodych użytkowników internetu. Do tej pory podejmowaliśmy temat sextingu i cyberprzemocy, a ostatnio rozmawialiśmy o FOMO. Dzięki ekspertkom NASK: Marcie Witkowskiej, Annie Borkowskiej i Annie Rywczyńskiej również widzowie „Pytania na śniadanie” oraz „Dzień Dobry TVN” dowiedzieli się o problemie, z jakim borykają się dzieci. Dotyczy on zbytniego przywiązania do sieci i urządzeń cyfrowych. Czym jest FOMO i jak się przed nim bronić?

– FOMO to skrót od angielskiego wyrażenia Fear of Missing Out, oznaczający lęk przed odłączeniem, brakiem dostępu do informacji, ale to też obawa, że ominie nas coś, co jest miłego, fajnego, jakieś ważne wydarzenie, w którym biorą udział nasi znajomi, a my nie możemy – mówiła w felietonie zrealizowanym przez TVP Anna Borkowska, ekspertka ds. edukacji cyfrowej w NASK. – FOMO wiąże się przede wszystkim z bardzo intensywnym używaniem mediów społecznościowych i internetu. Osoby wysoko sfomowane są narażone w dużo większym stopniu na uzależnienie od technologii, smartfona, urządzeń cyfrowych i sieci – dodała ekspertka.

Sposób na FOMO – porady w „Pytaniu na śniadanie”

Według raportu „FOMO 2019. Polacy a lęk przed odłączeniem” 14% polskich internautów doświadcza wysokiego poziomu FOMO. Wśród młodych w wieku 15–19 lat odsetek ten wzrasta do 23%. Jak rozpoznać, że doznajemy negatywnych konsekwencji korzystania z sieci?

– To sytuacja, w której nie jesteśmy w stanie obyć się bez urządzenia cyfrowego, najczęściej bez smartfona. Cały czas przewijamy newsy, reagujemy na każde powiadomienie, jesteśmy właściwie w sieci non stop. Boimy się, że jak na chwilę zdejmiemy palec z guzika, to natychmiast stracimy bardzo wiele – tłumaczyła w „Pytaniu na śniadanie” Marta Witkowska, psycholog, ekspertka ds. edukacji cyfrowej w NASK.

FOMO naraża młodych ludzi na doświadczanie lęku, niepokoju, paniki, rozdrażnienia, poczucia straty. Może wywoływać również objawy somatyczne, takie jak: nudności, zawroty głowy, bóle brzucha. Ale czym właściwie FOMO różni się od uzależnienia?

– Uzależnienie czy nadużywanie to sytuacja, kiedy za długo siedzimy w sieci, natomiast przy FOMO mamy też spadające samopoczucie, niską samoocenę, niską satysfakcję z życia, ponieważ ciągle konfrontujemy się z tym pięknym obrazem, który widzimy w serwisach społecznościowych, na profilach naszych znajomych. Wtedy nasze życie wydaje się takie blade, nudne, pozbawione wyrazu – tłumaczyła Marta Witkowska. – FOMO to więc troszkę więcej niż zbyt częste korzystanie z sieci. Może wiązać się z naprawdę przykrymi emocjami – dodała ekspertka.

Słuchając rozmowy w „Pytaniu na śniadanie”, widzowie dowiedzieli się też, jak radzić sobie z lękiem, który wywołuje w nas bycie offline. Okazuje się, że nakazy, zakazy nie muszą w tej sytuacji pomóc, szczególnie jeśli dotyczą one nastolatków. Ważna jest rozmowa, tłumaczenie dziecku i młodzieży, z jakiego powodu warto czasem odłożyć urządzenie. Należy pokazać młodym, jak cieszyć się czasem spędzanym offline. Nuda jest sprzymierzeńcem FOMO, dlatego istotne jest zaproponowanie alternatywy dla smarfona: hobby, sport, wspólne gotowanie, czytanie dobrej książki. Ekspertka wskazała też na szczególną rolę szkoły w kształtowaniu zdrowych nawyków cyfrowych

– Szkoła ma wyjątkowe możliwości, ponieważ nauczyciele mają nie tylko tego jednego ucznia, jedno dziecko, ale całą grupę. Dużo łatwiej jest pracować z grupą – podkreśliła Marta Witkowska. – Jeżeli nauczycielom uda się zachęcić młodych do takiej refleksji, porozmawiać z nimi szczerze, wprost o tym, co jest dla nich trudne w sieci, z czym sobie nie radzą, co tak naprawdę mogliby robić, jeśli pomyślą o tym wspólnie, zastanowią się nad różnego rodzaju strategiami, jak ograniczać czas online – wtedy jest duża szansa, że uczniowie będą się nawzajem wspierać i uda się znaleźć zdrowszy sposób na korzystanie z sieci, mediów społecznościowych, smartfonów – wyjaśniła ekspertka.

Zobacz felieton i nagranie rozmowy z Martą Witkowską w „Pytaniu na śniadanie”

Rozmowa i czat z ekspertem w „Dzień dobry TVN”

Anna Rywczyńska, Kierownik Zespołu Edukacji Cyfrowej w NASK, miała okazję odpowiadać na pytania zadawane na czacie „Dzień dobry TVN”. O problemie coraz większego zatapiania się dzieci w wirtualnym świecie pisali głównie rodzice, pytając, co mogą zrobić w tej sytuacji.

– Przyjrzyjmy się dziecku i zobaczmy wspólnie z nim, co on w tym internecie robi, dlaczego cały czas jest online, czy to nie wynika z tego, że po prostu to życie poza siecią jest jakieś problematyczne i stresujące, a internet jest trochę ucieczką – podkreśliła Anna Rywczyńska. – Jeżeli widzimy, że sieć to sposób na zabijanie czasu przez dziecko, że ono rzeczywiście cały czas scrolluje internet, to wówczas zapytajmy, czy widzi ten problem – dodała.

Ekspertka powołała się też na wyniki badania prowadzonego przez prof. Annę Jupowicz-Ginalską, z których wynika, że ponad 60% dzieci dostrzega ten problem. Młodzi nie potrafią jednak poradzić sobie z nim sami, potrzebują pomocy dorosłych. – One chcą być wyciągnięte przez nas z tego problemu, zwłaszcza takie, które rzeczywiście czują, że niedosypiają, czują się ze sobą po prostu źle, potrzebują pomocy rodziców, nawet w tych malutkich kroczkach – tłumaczyła Anna Rywczyńska.

Rodzice usłyszeli w programie ważną radę: powinni starać się przenieść zainteresowania dziecka poza sieć, sprawiając, że otaczający je świat stanie się atrakcyjny. Warto też dbać o pasje i zainteresowania najmłodszych oraz spędzać z nim czas wypełniony dobrą, wartościową rozrywką.

Anna Rywczyńska przypomniała również, że w ramach cyklu działań Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej „Bezpieczni w sieci z OSE” podpowiadamy nauczycielom, jak rozmawiać z uczniami o kształtowaniu zdrowych nawyków cyfrowych.

– Staramy się na bieżąco wyposażać szkoły i nauczycieli w materiały, które mogą im pomóc, zachęcamy do czytania poradników, do korzystania ze scenariuszy lekcji – mówiła ekspertka. Zachęciła też i rodziców, i nauczycieli do odwiedzenia platformy e-learningowej OSE IT Szkoła, na której znajdują się m.in. kursy z zakresu bezpieczeństwa w sieci, a także publikacje podejmujące temat cyberzagrożeń i sposobów radzenia sobie z pułapkami Internetu.

Zobacz rozmowę z Anną Rywczyńską w „Dzień dobry TVN”

Polecamy szczególnie następujące materiały przygotowane w ramach cyklu „Bezpieczni w sieci z OSE”:

• poradnik „FOMO i problemowe używanie internetu”,
• scenariusz lekcji „Otwórz oczy – internet to nie wszystko. Śpiąca Królewna i FOMO” dla uczniów w wieku 10–12 lat,
• scenariusz lekcji „Jak się nie zaplątać w sieci?” dla uczniów w wieku 13–15 lat,
• infografiki dotyczące FOMO,
• webinar ekspercki „FOMO i problemowe używanie internetu”.

Rodziców zachęcamy też do zapoznania się z informacjami publikowanymi w ramach kampanii „Nie zagub dziecka w sieci”.