Edukacja w czasach pandemii – o czym warto pamiętać?

Profil w social mediach, rozmowy ze znajomymi przez komunikatory czy gry online – to tylko kilka przykładów popularnych aktywności dzieci i młodzieży w sieci. Najmłodsi coraz wcześniej rozpoczynają samodzielne korzystanie z nowych technologii, wydłuża się także czas, jaki spędzają w internecie. Sytuacja związana z pandemią COVID-19 wymogła na nas wszystkich konieczność wdrożenia wyjątkowych rozwiązań. Jedną z nich jest zmiana formy edukacji na zdalną, która również znacznie wpływa na zwiększenie czasu spędzanego przez uczniów w sieci. W okresie nauki na odległość, ale nie tylko wtedy, warto pamiętać o rozmowach z dziećmi na temat bezpiecznego i rozsądnego korzystania z internetu oraz o wskazywaniu im pozytywnych zachowań w sieci.

O edukacji w czasach pandemii, konsekwencjach długiej i intensywnej obecności uczniów w sieci, netykiecie oraz tym, jak rozmawiać z dziećmi o czasie offline, mówiła na antenie Pierwszego Programu Polskiego Radia Marta Witkowska – psycholog Akademii NASK, zajmująca się profilaktyką, diagnozą i interwencją w obszarze zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży.

Zmiany związane ze zdalną nauką

Mimo że zdalna edukacja pomaga w czasach pandemii dbać o zdrowie i życie innych osób, nie można zapominać, że wiąże się ona również z ogromnymi zmianami dla uczniów, nauczycieli oraz rodziców. Dotychczasowa forma edukacji, związana z przebywaniem w jednej sali i osobistym kontaktem rówieśników i nauczyciela, zastąpiona została wirtualną, która często wymagała przyspieszonego kursu korzystania z narzędzi nowych technologii oraz sprawnego odnalezienia się w nowej rzeczywistości. Tak było również w przypadku szkół w Polsce.

– Nikt z nas nie jest szczęśliwy, że przydarzyła się nam taka sytuacja jak pandemia, ale z pewnością jest to kolejny element do całej fali zmian w szkołach i podejściu do nauczania. Moment, kiedy byliśmy zmuszeni przejść na edukację zdalną, faktycznie wymusił na nauczycielach, dzieciach i rodzicach sięganie po nowe technologie w znacznie szerszym zakresie niż do tej pory – mówiła w audycji „Plusy i minusy nauki zdalnej. Jakie są?” Marta Witkowska.

Nauczyciele musieli też zmienić swoje podejście do sposobu organizacji czasu pracy, prowadzenia lekcji czy przygotowania się do zdalnych zajęć. – Jak mamy uczniów tylko na ekranie, to w inny sposób ich aktywizujemy oraz inaczej rozkładamy siły czy w inny sposób prowadzimy temat. To wszystko lawinowo przyspieszyło i nauczyciele nie mieli wyjścia, tylko musieli się tego nauczyć lub zacząć wdrażać jeszcze szybciej i w jeszcze większym stopniu – mówiła na antenie Marta Witkowska. Zdaniem ekspertki zmiany, jakie pojawiły się w edukacji w związku z pandemią, będą trwały również po jej zakończeniu.

Blaski i cienie edukacji na odległość

Internet oferuje wiele możliwości, ale wiąże się także z różnymi cyfrowymi niebezpieczeństwami, które potencjalnie wpływają na zdalną edukację. Podczas rozmowy poruszony został temat pozytywnych oraz negatywnych aspektów, jakie mogła przynieść uczniom zdalna nauka.

Ekspertka Akademii NASK zauważyła, że dzięki zwiększonej obecności w wirtualnym świecie dzieci i młodzież stają się coraz bardziej biegli w obsłudze różnych narzędzi cyfrowych, a także sprawniej wyszukują w sieci potrzebne informacje.

– Jest to bardzo istotna kompetencja cyfrowa, ale wbrew pozorom nie jest ona kompetencją intuicyjną. Często porównujemy się z dziećmi i młodzieżą, że my musieliśmy się tego nauczyć, natomiast oni urodzili się w czasie, kiedy internet był z nimi, więc po prostu to potrafią. Tylko że właśnie tego nie potrafią, bo też muszą się tego nauczyć – tłumaczyła na antenie Marta Witkowska.

Podczas rozmowy poruszono także temat niebezpieczeństw, na jakie powinni zwrócić uwagę rodzice podczas pandemii. Wśród negatywnych konsekwencji przedstawiono m.in. pogorszenie samopoczucia i zdrowia psychicznego, spowodowane utrudnionym kontaktem z nauczycielami i rówieśnikami, a także możliwość zwiększenia nadużywania i problemowego korzystania z nowych technologii.

Aby przeciwdziałać negatywnym skutkom, warto rozmawiać z dzieckiem oraz pamiętać o obserwacji jego zachowania, na które szczególnie może mieć wpływ ograniczenie bezpośredniego kontaktu z rówieśnikami czy wspierającym nauczycielem. Istotne jest także sprawdzanie, jak odnajduje się ono w tej wyjątkowej sytuacji. Marta Witkowska podkreśliła, że rodzice powinni baczniej przyglądać się swoim dzieciom i sprawdzać, czy faktycznie dają sobie radę w nowej rzeczywistości, czy dobrze śpią, czy nie mają takiego poczucia, że ich kontakty z ważnymi osobami uległy pogorszeniu. – To nie jest tak łatwa rzecz do odbudowania, jak nauczenie się tematu, którego nie zdążyło się nauczyć wcześniej – dodała ekspertka.

Netykieta, czyli wirtualny savoir-vivre

W trakcie pandemii warto również pamiętać o obserwacji zachowania dziecka, pod kątem zrównoważonego korzystania z narzędzi nowych technologii, oraz rozmawianiu z nim na tematy higieny cyfrowej, bezpieczeństwa w sieci oraz netykiety – czyli zbioru dobrych zasad, o jakich powinni pamiętać użytkownicy internetu.

Badania (m.in. „Nastolatki 3.0”) wskazują, że tym, co najbardziej dotyka młode osoby w sieci i ma na nie długofalowy wpływ, jest wirtualna agresja, przemoc i hejt. W wielu przypadkach są one odbierane przez młodych użytkowników jako normalne i powszednie zachowania.

Rozmowa o niepisanych dobrych zasadach, jakimi należy kierować się w sieci (m.in. nieobrażanie innych, wyrażanie swojego zdania w sposób kulturalny, unikanie wulgaryzmów, szacunek do prywatności swojej oraz innych) pozwoli na wypracowanie u młodego człowieka pozytywnych zachowań i niepowielanie złych wzorców. Warto również komunikować dziecku, co powinno wzbudzić jego niepokój w internecie oraz jak w takiej sytuacji należy zareagować.

Zachęcamy do odsłuchania całej audycji „Plusy i minusy nauki zdalnej. Jakie są?” omawiającej pozytywne i negatywne aspekty zdalnej edukacji.